Tocht 86 - Gouda en een polder diep onder de zeespiegel
Datum:
16 April 2009
Weersomstandigheden:
In de ochtend zonnig;
In de middag licht bewolkt.
Temperatuur 18 graden
Wind: Noord-West 3





Reisgegevens:
IJsselstein - Woerden met de fiets
Woerden - Gouda met de trein
De tocht: Gouda – Gouda-Goverwelle
Gouda Goverwelle -Woerden met de trein
Woerden - IJsselstein met de fiets
Afstand:
IJsselstein-Woerden vv 29 km
Meppel-Meppel 78 km
Totaal 107 km
Aantal plaatsen:  21
 
1.     Gouda
Tocht: 86 (1)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


De oude binnenstad van Gouda heeft karakter en mooie details. Daar staat b.v. de oude Agnietenkapel, die in 1450 deel uit maakte van een klooster. Na de reformatie werd het klooster afgebroken, maar de kapel bleef gespaard en werd zeer werelds een Bank van lening tot 1924. Een borstbeeld van de beroemde Erasmus aan de zijgevel wijst ons op zijn geboorteplaats en het feit, dat hij een onwettig kind was van een priester en zijn huishoudster. Het beeld is van Hildo Krop en oogt ingetogen en wijs. Op het plein van het oude stadhuis is vandaag markt, maar ook een ontmoetingsplaats van een uitwisselingsprogramma van scholieren uit Florence en Schoonhoven. Het culturele gedeelte zit er op en nu kan iedereen vrij de stad in. Een groepje Italiaanse meisjes gaat op jacht naar coole T-shirts, maar veel scholieren houden vooral elkaar in de gaten. In november bezochten de Schoonhovenaren Florence en werden gedurende een week ondergebracht in gastgezinnen. Nu is Nederland aan de beurt en bezoeken de Italianen Amsterdam, Scheveningen en Gouda. Het is een hele klus om Scheveningen te kunnen uitspreken. In de hoek van de markt staat de oudste tabakszaak van ons land, die dateert uit 1836. De vraag is natuurlijk hoe lang deze zaak het nog kan volhouden in dit ontrokende vaderland.
Rondom de Sint Janskerk loopt een straatje waar de tijd heeft stilgestaan. Er is een piepklein winkeltje met kaarsen voor geboorten, huwelijken en andere levensmomenten. In de kerk wordt getoverd met het licht uit de beroemde Goudse Glazen. Het gaat om gebrandschilderde ramen voor een deel uit de tijd voor de reformatie tussen 1555 en 1572. Het zijn afbeeldingen uit de bijbelse en de vaderlandse geschiedenis. De ramen van de kleine kapel zijn ook mooi en zeker zo intiem. Om schade van oorlogsgeweld te voorkomen werden de ramen gedemonteerd voordat de oorlog kon beginnen en ondergebracht in de bunkers in de duinen bij Vogelenzang. Hier lagen de andere nationale kunstschatten uit het Rijksmuseum. Nu kunnen de ramen binnen een week ingepakt worden en ligt er in de bunkers slechts het teveel aan moderne kunst. Men is op alles voorbereid. Buiten de kerk proberen twee jongens het dak van de kerk te beklimmen en rust een verwarde man op een bankje.
Aan de rand van het centrum ligt aan de Hoge Gouwe een voormalig Lichtfabriek, waarin in 1910 een turbine voor elektriciteit zorgde en de nieuwe tijd inluidde. Jarenlang was het de rotte kies van Gouda, maar er komen nieuwe tijden met een parkeergarage, winkels, appartementen en een Grand Café. Bij de sluizen tussen de IJssel en de Gouwe liggen mooie oude boten bij oude pakhuizen.
2.     Moordrecht
Tocht: 86 (2)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


De veerpont tussen Gouderak en Moordrecht vaart tussen twee smalle straatjes aan beide kanten van de rivier de Hollandse IJssel. Moordrecht was vroeger een bebouwde dijk met een kerk. De weg richting Zevenhuizen passeert een ringdijk, waar je kunt zien hoe diep de polder erachter eigenlijk is. Er is een straatje met de bijzondere naam “Tuin van Bier”. Een jonge vrouw geeft de buiten planten water van haar winkel in allerlei tuin artikelen. Ze heeft het naambordje nooit gezien en dat geldt ook voor de twee landmeters ter plaatse en de postbode. De eigenaresse van een koffiezaak op de dijk brengt uitkomst. De Tuin was een tuinderij en Bier was de naam van de eigenaar. De tuinderij is opgeofferd aan de nieuwbouw, maar de naam bleef. Even buiten Moordrecht staat een voormalige watertoren, gebouwd in 1924 met het doel om de toenmalige tapijtfabriek van goed water te voorzien. Het water ui de rivier was vervuild en onbruikbaar geworden. Een man op een ladder knipt de klimop van de voet van de toren. Hij is de trotse eigenaar van de watertoren en nadat er veel plannenmakers in hun plannen verzandden, greep hij zijn kans om er een woning, een atelier en een expositieruimte van te maken. De kunstenaar Aad de Wit kreeg er hij kreeg er in 2006 zelfs een prijs voor. Het gevolg was een toestroom van architecten, die jaloers waren op dit woongenot.
3.     Kortenoord
Tocht: 86 (3)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


In een scherpe bocht van de Hollandse IJssel staat een hoge molen “De Windlust”. De molen is omgeven door een groot bedrijf in betonartikelen en een opslag van oude legervoertuigen. Een rijtje huizen op de dijk laat zien, dat de vroeger arbeider vlak bij hun werk konden wonen.
Kortenoord is ook de naam van een zuiveringsinstallatie van het Hoogheemraadschap[ Schieland en de Krimpernerwaard.
4.     Nieuwerkerk a. d. IJssel
Tocht: 86 (4)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


Eigenlijk ligt Nieuwerkerk een eind van de IJssel af. Je moet er zelfs eerst een provinciale weg en een station passeren en dan ligt de oude kerk nog een eind verderop aan een lang recht water. Dit water passeert via een aquaduct met de passende naam “Waterdrager”de weg naar het station. Voor de rest is er in Nieuwerkerk aan de IJssel veel nieuwbouw en in een verbouwde boerderij is koffie met gebak te koop, kun je ook bloed geven en is de hospies om de hoek.
5.     Gravenweg ('s)
Tocht: 86 (5)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


Aan beide kanten van de ’s Gravenweg loopt een watergang. De rumte tussen oude boerderijen is ingevuld met eigentijdse luxe huizen. Een groot landhuis laat zien, dat hier ooit de rijken woonden. Er is nog een kleine basisschool, waar de juf meedoet aan slagbal en even enthousiast is als de kinderen.

6.     Klein Hitland
Tocht: 86 (6)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


De weg van ’s Gravenweg naar Hitland is omzoomd door hoge bomen en aan beide kanten zijn weilanden en stukjes bos. Bij de dijk gaat dit over in een eigentijds recreatiepark met witte bungalows, waarvan er nog veel te koop staan. Alles is duidelijk in opbouw. Twee bejaarde pioniers zitten dapper te zijn op hun eigen terras en de buren hebben van hun tuin een lustoord met fel witte marmeren nepbeelden gemaakt. Er is wel een recreatieruimte, een restaurant en een manage, wachtend op de grote toestroom. Tegen de dijk liggen de restanten van een voormalige steen fabriek, waar ooit de beroemde gele platte ijsselsteentjes werden gebakken. Overal in de streek laten huizen en boerderijen zien, dat deze stenen het bouwmateriaal waren. Nu is het een lustoord voor vleermuizen. Metalen hekken moeten voorkomen, dat kinderen onder het puin bedolven raken.
7.     Groot Hitland
Tocht: 86 (7)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland
Er loopt een veer tussen Ouderkerk aan de IJssel en Hitland.

Langs de dijk hebben veel nieuwe rijken luxe onderkomens gebouwd met uitzicht op de rivier. Toch is hier een paar kilometers stroomopwaarts geschiedenis geschreven. We hebben het over de nacht van 1 februari 1953, de waternoodsramp. Om 4 uur in de nacht steeg hier het water tot 5.84 boven AP. De oude slecht onderhouden dijk was hier amper een meter breed. Het water spoelde over de dijk en vrat aan de buitkant van de dijk. Er ontstond een gat van meer dan 15 meter en de burgemeester vorderde het schip :De Twee Gebroeders” van schipper A. Evergroen. Het schip werd op zijn kop tegen de dijk gevaren en dwars in het gapende gat gebracht. Zandzakken deden de rest en het gevaar voor 1 miljoen mensen in de zeer lage polder was geweken. Dat de dijk aan de andere kant van de rivier doorbrak, was voor deze mensen alleen meer een voordeel. Het standbeeld van een schipper en een stuk van zijn schip langs deze historische dijk spreek tot ieders verbeelding.
8.     Capelle a.d IJssel
Tocht: 86 (8)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


Langs de dijk en tussen de dijk en het water van de Hollandse IJssel heeft men nieuwbouw neergezet voor de vluchtelingen uit Rotterdam en andere overvolle steden. Onze premier Balkenende moet hier wonen, maar kan ook inmiddels verhuisd zijn.
Het oude Capelle ligt aan de dijk bij de kerk. De rest is een nieuwe stad met winkelcentra, trein en metroverbindingen, doorgaande wegen en nieuwbouw in alle hoogten. De dijk is echter nog verstild en de kerk staat te wachten op de zondag. Een gebouw opgetrokken uit ijsselsteentjes vraagt om een toelichting op zijn rijke verleden. Die komt niet van een groepje cursisten, directeuren van basisscholen die leren hoe ze een mooi jaarverslag moeten maken, maar van de cursusleidsters. Hoewel haar bedrijf “Organise Learn” pas een paar maanden hier aan het werk is, kan ze de voorgeschiedenis haarscherp uitleggen. Het gebouw met zijn mooie halfronde boogramen was oorspronkelijk de opslag voor de sluitbalken van de dijk, toen dit blijkbaar overbodig was is het een koetshuis geweest om uiteindelijk te degraderen tot een huiswerkklas.
Alles is fraai opgepimpt in eigentijdse kleuren maar met behoud van de oude balken en de hieraan gekoppelde engelenkopjes. De trap oogt historisch, maar werd onlangs uit Italië ingevoerd.
De cursisten genieten buiten nog even van het mooie weer en gaan met frisse tegenzin weer ten onder in de geheimen van het jaarverslag. Ooit zullen ze het vast nog eens leuk gaan vinden.
9.     Oud Verlaat
Tocht: 86 (9)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


Oud Verlaat ligt wat verstopt tussen de oprukkende rand van Capelle aan de IJssel en de geplande nieuwbouw van het door Rotterdam geannexeerde Nesselande. Er ius zelf in hun achtertuin een groot meer gegraven om al die nieuwkomers van recreatie te kunnen voorzien. Er staat nog een oude school en een piepklein wit houten kapelletje. Een vrouw onderhoud haar moestuin en kijkt nog vrij uit over een weiland. Voor hoe lang nog, vraagt zij zich af? Straks zullen de waterscooters de stilte in de zomer verstoren. Zal de kleine gemeenschap zich kunnen handhaven tegenover de stroom van nieuwkomers?
10.     Nesselande
Tocht: 86 (10)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


Aan de rand van het grote meer moet een soort tropisch stand verrijzen. Zo hadden de plannenmakers het bedacht. Het moet een soort “costa” worden. Het metrostation ligt er al hoog boven de begane grond. Nieuwe huizen zijn in oude stijl neergezet en moeten zo een nostalgisch gevoel oproepen. Alles is hier nog nieuw en wat kaal, maar wacht maar tot de bomen de hemel raken, dan wordt het hier net zo mooi als in Wassenaar.
11.     Groeneweg
Tocht: 86 (11)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


Langs een watergang liggen aan de ene kant de huizen en voormalig boerderijen en aan de andere kant de groentekassen. Een boerderij si verbouwd tot een woongroep en een ander boerenbedrijf is kinderdagverblijf “Het Paleisje” geworden. In de verte wacht een witte brug uit de tijd, dat alles nog per schip vervoerd moest worden. Aan de overkant oogt een benzinepomp futuristisch, wachtend op de auto’s van al die forenzen, die in Rotterdam moeten gaan werken.
12.     Zevenhuizen(Gouda)
Tocht: 86 (12)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


Zevenhuizen is eigenlijk een gezellige lange straat met winkels en in het midden een kerk. Achter de huizen loopt een oude watergang, die ooit nodig was als boezem voor de ingepolderde Zuidplas en als waterweg voor al het verkeer. Op veel plaatsen waren sluisjes of “verlaten” waardoor de schepen in de hoger gelegen vaart konden komen. Rond die sluizen ontstonden kleine buurtschappen en inderdaad begonnen met zeven huizen toen het gebied nog verveend moest worden ontstond zo een aaneengesloten lint van huizen.
Een mooie geschiedenis, eerst moeras, toen gebied voor brandstof voor de steden, toen een plas en toen een gebied voor landbouw en kassen. Voor hoe lang?

13.     Moerkapelle
Tocht: 86 (13)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


De geschiedenis van Moerkapelle is overeenkomstig die van Zevenhuizen. Een groepje arbeiders in het veen woonde er in hutten van wilgentenen en riet. Ze waren te arm voor een echte kerk, dus werd het maar een eenvoudige kapel in het moer(as). Nu staat er wel een kerk en ernaast een winkel voor “tweede kans spullen”. Verderop een oude boerderij, maar zonder land, want de nieuwbouw pikt de weiden in . Op de hoek een gevelsteen van 25 oktober 1905 gelegd door Cornelis v d Spek, oud 6 jaar. Van dezelfde leeftijd zijn de kinderen, die vandaag een bezoekje brengen met hun klas aan de lammetjes. De boerin pakt ze op en de kinderen mogen ze aaien. Het lam heeft er zelf weinig zin in en spartelt wat tegen. Toch roept het tafereel grote vreugde op bij de kinderen, die toch niet helemaal snappen, dat uit die lieve knuffelbeesten zo’n lomp schaap moet groeien. Tussen het knuffelen door vertelt de boerin, dat haar man een landbouwbedrijf heeft en aardappelen, bieten, gerst en tarwe verbouwd. Uien was even een hype, maar de prijs zakte al snel in. Het valt niet mee om rendabel te werken, in de schuur liggen nog aardappelen van het vorig jaar, terwijl er al plaats gemaakt moet worden voor de nieuwe oogst.
14.     Hollevoeterbrug
Tocht: 86 (14)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


De hollervoeterbrug gaat over het riviertje de Rotte. Het buurtschap bestaat uit een boerderij en een paar huizen. Een boom staat in roze bloesem en de rivier ligt hoog boven het lage ingepolderde land. Het is er verstilt mooi en dat vinden twee wandelaars ook, evenals een koppel broeden ganzen.
15.     Kruisweg
Tocht: 86 (15)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


In Kruisweg kruisen inderdaad twee wegen elkaar. Op de hoek staat een uitspanning met een fraaie oranje Volkswagen Kever. Een rijtje huizen staat lang een watertje en in de verte steken gele kranen af tegen de blauwe hemel. Een vrachtwagen wringt zich door een smal straatje door. Er achter wordt een nieuwe weg aangelegd, die de landelijk rust van Kruiswijk voor altijd zal verstoren met behulp van een nieuw industrieterrein.

16.     Waddinxveen
Tocht: 86 (16)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


De brug van Waddinxveen is open. Het verkeer wordt in alle richtingen verlamd. De automobilisten zijn er blijkbaar aan gewend. Een schip vaart met hoge snelheid over de Gouwe.
Het waterstaatskerkje wacht onderaan de brug, evenals een rijtje huizen met kroegen en terrassen.
Rijen fietsende scholieren verlaten hun school en zijn op weg naar huis.

17.     Middelburg (Z-H)
Tocht: 86 (17)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


Het land ligt hier laag, de sloten hoog. Aan de ene kant van de rechte weg staan de huizen van de tuinders, aan de andere kant weilanden en hier en door een boerderij. In de verte de toren van Reewijk Dorp. Een man maait zijn gras. Zijn huis bestaat uit twee identieke gevels. Het zal er nog maar kort blijven staan, want hij heeft plannen voor nieuwbouw. De gemeente gaf hem geen toestemming om er twee huizen van te maken, want de bijbehorende tuindersgrond was amper voldoende voor één huishouden, vandaar. Er is vaak verwarring met een jeugdherberg verderop in de straat. Het heeft het zelfde huisnummer, maar valt onder Reewijk. Jongeren bellen hier aan om onderdak, busjes droppen hier hun bagage in de voortuin en tijdens de verbouwing van de jeugdherberg werden hele keukens op de stoep gezet. De jeugdherberg zelf is een schitterend herbouwde boerderij achter mooie bomen, zich duidelijk niet bewust van de gestichte verwarring.
18.     Reeuwijk Dorp
Tocht: 86 (18)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


Het dorp ligt op grote agstand van de Reeuwijkse plassen. Het is klein, maar beschikt over twee kerken. Een historische boerderij staat mooi te wezen op de hoek. Buiten het dorp worden de sloten steeds breder en het land smaller. Het water staat er hoog. In de verte raast de snelweg.
19.     Reeuwijk-Brug
Tocht: 86 (19)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


Er is inderdaad een brug, een vast brug, niet langer beweegbaar voor schepen. Een groot spandoek van de Nederlandse Hartstichting roept op tot gulle giften en een gezonde levensstijl. Langs het water een rijtje huizen, waar schippers vroeger vast hun inkopen konden doen. Op de hoek staat een huis, dat ooit het eerste gemeentehuis van Reeuwijk was. Daarin had de burgemeester zijn ambswoning en er was een kamer voor de gemeentezaken. Het huis heet nu ''s Gravenhoek, maar dat was eigenlijk de naam van een boerderij er tegenover, die 10 jaar geleden afgebroken werd. Door de Breevaart werd de gestoken turf naar Gouda vervoerd als brandstof voor de pijpenindustrie.

20.     Reeuwijk
Tocht: 86 (20)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


De weg tussen Reeuwijk-Brug en Sluipwijk schampt het dorp Reeuwijk. Reeuwijk zelf is het centrum van de watersport hier. Ooit huurde ik met een vriend er een zeilboot en scheurde het zeil bij het passeren van een ophaalbrug. Om het zelf te kunnen betalen aten we een week lang brood met pindakaas.
21.     Sluipwijk
Tocht: 86 (21)
Bezocht op: 16 april 2009
Provincie: Zuid-Holland


De weg langs Sluipwijk loopt midden door de Reewijkse plassen. De huizen grenzen allen aan het water en iedereen heeft een boot. Het kerkje ligt bijna vergeten midden in dit plassengebied. Het stamt uit de tijd, dat hier nog volop land was, dat afgegraven moest worden om het veen naar de grote stad Gouda te vervoeren. Het was de aardgas van die tijd.