Tocht 81 - Langs Angstel, Vecht en de Loosdrechtse plassen
Datum:
26 Januari 2009
Weersomstandigheden:
Onbewolkt
Wind: Zuid-Oost 2
0 – 4 graden


Reisgegevens:
IJsselstein-IJsselstein via Utrecht met de fiets
Afstand:
IJsselstein-IJsselstein : 120 km
Aantal plaatsen:  17
 
1.     Oud-Zuilen
Tocht: 81 (1)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


Vlak voor Oud-Zuilen staat een paal langs de Vecht. Die stamt uit de tijd van de trekschuit. In deze bocht moest het touw om de paal worden geleid om te voorkomen, dat de boot uit de koers raakte. Het is erg druk bij de paal. Een grote groep ganzen heeft bezit genomen van het Zandpad. Ze zijn gewend om gevoerd te worden en dringen zich op tot bijna in de camera. Oud-Zuilen ligt erbij alsof de tijd hier heeft stilgestaan met zijn ophaalbrug, het rechthuis, de herenhuizen, de Ot en Sien-school en natuurlijk het indrukwekkende kasteel. Hier woonde en werkte de toen al geëmancipeerde Belle van Zuilen. Het kasteel is gesloten, maar het poortgebouw en de omliggende boerderijen pronken in de lage winterzon. Achter het kasteel loopt een dijkje met boerderijen en een bijzonder kerkhof. Willem René van Tuyll van Serooskerkenliet in 1782 hier de eerste begraafplaats buiten de bebouwde kom aanleggen. De ingang is een rijksmonument en naast het familiegraf van de van Tuyll’s ligt hier ook de beroemde oogheelkundige prof. F.C. Donders. Maar ook “ gewone mensen” zoals leden van de familie Blauwendraad vonden hier hun rustplaats. Achter de grafzerken rijzen de twee molen op, die vroeger de polders droog hielden.
2.     Maarsseveen
Tocht: 81 (2)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


Het is een lange rechte weg met huizen aan weerskanten. De weg loopt tussen de Maarsseveense plassen door en eindigt bij een fort: “het werk van Maarsseveen”. Dit fort maakte deel uit van de Hollandse Waterlinie. Een aantal houten huizen getuigen nog van de militaire functie van het fort. De huizen lagen in de schootslijn en moesten in tijden van oorlog snel afgebroken kunnen worden.Tussen de kleine huizen verrijzen steeds meer luxe woningen van mensen, die het kunnen betalen en graag dicht bij dit plassengebied willen wonen.
3.     Maarssen
Tocht: 81 (3)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


Natuurlijk ligt aan de andere kant van het Amsterdam Rijnkanaal de nieuwbouwwijk Maarssenbroek, een wijk net als alle andere nieuwbouwwijken. Maar Maarsen-dorp is toch bijzonder. De oude herenhuizen weerspiegelen in het water van de Vecht en geven het gevoel van een gracht in Amsterdam.Achter het venster van zo’n huis heeft de bewoner mooie kunst in de vensterbank gezet en er is een steeg, de Stokmanssteeg, waar een gezette inwoner niet kan passeren.De ophaalbrug past volledig bij de sfeer van de gouden eeuw. Even buiten het dorp ligt een klooster met een ingetogen Mariabeeld in de tuin en een indrukwekkende boom vlak na de poort. Er staat naast nieuwbouw een fraai oud landhuis. Het gemeentehuis wat verderop is nog indrukwekkender. Rijke kooplui wilden hier wonen, ver weg van het drukke en vuile Amsterdam.
Richting Breukelen staan nog meer oude landhuizen, maar volgens een informatiebord zijn er veel verdwenen. De uitspanning Geesberge staat er nog steeds en de rondvaartboot ligt al klaar. De midgetgolfbaan ligt er verlaten bij, net als de theekoepel verderop.
4.     Breukelen
Tocht: 81 (4)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


De rustige weg van Maarssen naar Breukelen volgt de rechteroever van de Vecht. Kasteel Oudaan is niet toegankelijk, het is particulier bezit. Er is zelfs een echte ophaalbrug. De witte boerderij achter het kasteeltje steekt mooi af tegen de strak blauwe lucht. Aan de overkant ligt weer een kasteel, het indrukwekkende Nijerode, thans een universiteit voor het bedrijfsleven.
De brug bij Breukelen kan vandaag even niet omhoog voor de scheepvaart. Twee mannen praten technisch met hun hoofd in een meterkast. ’s Zomers betalen schepen de doortocht met geld in een klomp aan een hengel. Als er straks een algemene vaartuigbelasting is, zal dit mooie ritueel voorbij zijn.
De markt van Breukelen oogt ruim. Vroeger waren hier smalle twee straten met huizen. Het rechthuis komt nu echter veel beter uit. Aan de zijkant zijn nog twee ramen te zien met tralies van de vroegere gevangenis. Rondom de kerk staat een rijtje kleine huisjes. Het moet vast een soort hofje geweest zijn met woningen voor weduwen of armen. Nu heeft uitvaartcentrum van Dijk er zijn kantoor en rouwzaal. Hier is afscheid genomen van mijn schoonvader en schoonmoeder, hier vertrok de stoet naar de begraafplaats aan de Vecht even buiten Breukelen. Tot aan de brug werd stapvoets gereden, de heer van Dijk liep waardig voor de auto’s uit.
Rondom de kerk is meer te zien. Een brandspuithuisje uit 1869, de dorpspomp uit 1907 en een modern misplaats kerkelijk centrum. Die pomp was zeer nodig, nadat veel mensen waren overleden aan de cholera. Het Vechtwater was sterk verontreinigd. Een vermogende Breukelaar betaalde 4 diepwaterwelpompen met ontijzeringsinstalaties en voorkwam zo hoge sterftecijfers.
Ter afronding van Breukelen en bezoek aan de wijk Noord. Mijn schoonouders woonden jarenlang in deze wijk. Het straatbordje van de Bernard van de Bongerdstraat vertoont lichte roestplekken en het houtwerk aan de huizen is iets te vaak overgeschilderd. Het huisnummer is nog 20, de boom voor het huis is gegroeid. Ook het verzorgingshuis “ ‘t Heicop” heeft er een woontoren bij gekregen. De vergrijzing heeft zo zijn prijs.
5.     Scheendijk
Tocht: 81 (5)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


Vanaf het landhuis Guntenstein loopt een weg richting de Loosdrechtse plassen. Op de hoek staat een withuis te spiegelen in de vaart. Een koppel grauwe ganzen graast in een weiland met als gasten twee nijlganzen. Na de bocht barst de watersportwereld los met pas gebouwde boten, met motorsloepen en zeilboten. Er zijn hele flats verrezen met koopwoningen en appartementen. Tussen de huizen en de werven is nog net het water van de trekgaten te zien. Twee weken geleden kon hier nog geschaatst worden. Op een schitterende winterdag reed ik hier twee mal de plas rond. In het weiland staat een klein nepkasteeltje op de hoek van een intieme begraafplaats.
Hier rusten mijn beide schoonouders
6.     Oud-Aa
Tocht: 81 (6)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


Achter een wipwatermolen en de Chineese gevel van een van der Valk-restaurant rijst eerst de snelweg hoog op en daarna een duinlandschap van een nog bredere weg in aanleg. Dan is er het water van de Grote Heicop richting Kockengen. Achter de huizen van Oud-Aa loopt het oude water van de Aa. Langs de weg staan boerderijen, maar bij een vervallen huis heeft iemand jarenlang hoge stapels spullen verzameld, zonder dat daar enige systematiek aan valt te ontdekken. Aan de overkant heeft iemand ter compensatie heideplanten langs de weg gezet. Ze staan nu midden in de winter in een paarse gloed in bloei.De weg door Oud-Aa geeft telkens een fraai doorkijkje naar de rivier. Een schapen- of geitenhouder heeft van een ronde schuilplaats een echt huis gemaakt. De wilgen zijn op tijd geknot.
7.     Nieuwer ter Aa
Tocht: 81 (7)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


Nieuwe ter Aa is steeds dichter bij de snelweg komen te liggen, maar als je van de andere kant het dorpje komt inrijden is het of de tijd heeft stilgestaan. Het wilgenlaantje langs het kerkhof is het terrein van ganzen en meerkoeten. Rondom de kerk staan oude boerderijen. Op zolder hangt de was te drogen. De kerk heeft een lange geschiedenis. De bisschop van utrecht gaf al in 1138 toestemming om er een kerk te bouwen. De tufstenen fundering ligt nu nog binnen de kerkmuren. Zowel de Spanjaarden als de Fransen vernielden de kerk, maar hij is telkens weer opgebouwd. Er moeten mooie oude gebrandschilderde ramen te zien zijn o.a. van een orgelspelende Ceacillia.
Net als in veel kleine dorpen is te zien, dat er vroeger een middenstand was. Nu zijn de etages leeg en staat de snijmachine van de slager nutteloos in een hoek. De vroeger herberg Damzicht staat naast de afdamming van de rivier, die geen rivier meer is.
8.     Oukoop
Tocht: 81 (8)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


Langs de lange weg van Oukoop plaatsen 2 mannen oranje vlaggetjes. Het zijn rattenvangers, van de muskusrat wel te verstaan. Het is vandaag goed werken in de polder, in tegenstelling tot een week geleden met storm en regen. Het aantal muskusratten neemt af. De politiek heeft het een prioriteit gegeven en veel vangers aangesteld.
Er is een huis gebouwd tussen de boerderijen met drie hoge schoorstenen. Duidelijk een liefhebber van de houtkachel. Bij een bungalow loopt een grote groep meerkoeten verschrikt over het water. Aan deze verlaten weg is wel een “ gasterij hoeve Landzicht” gevestigd. In de verte loopt de A2. Het taluut van een oude spoorbaan is nog te zien in het landschap. Het spoor loopt nog over de sloot. Er staat zelf nog een station met de naam op de gevel “Oukoperdijk”. Wanneer is hier de laatste reiziger uitgestapt?
9.     Kerklaan
Tocht: 81 (9)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


De verbinding tussen Oukoop en Kerklaan is gestemd door de bouw van de nieuwe snelweg. Er was uiteindelijk een vluchtweg over de sluis bij de Vinkeveense plassen.
In Kerklaan staan een aantal grote witte landhuizen van recente datum met met een oude sfeer. Ze zijn een kopie van het witte huis bij een oud kerkhofje. De straat (of mogelijk laan) telt verder een boerderij en een aantal rijtjes huizen. Op de hoek staat een voormalige school, nu een bedrijfspand. Achter het industrieterrein varen boten hoog boven het lage landschap door het Amsterdam-Rijnkanaal.
10.     Loenen (Breukelen)
Tocht: 81 (10)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


De hoge toren van Loenen is reeds van ver te zien. Jaarlijks wordt hier de sfeervolle Johannes-passion van Bach uitgevoerd. De kleine straatjes rond de kerk geven de uitvoering een sfeer uit voorbije eeuwen. De ophaalbrug over de Vecht draagt ook bij aan een zeer nostalgisch gevoel. Aan de andere kant staan enkele oude koopmanshuizen, soms met een beeldengroep in de tuin.

11.     Nieuwerhoek
Tocht: 81 (11)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


Bij Nieuwerhoek is de splitsing richting Oud-Loosdrecht. Het gaat hier om een paar verspreide huizen langs de weg verscholen tussen bomen. Het meest opvallend is echter het landgoed Nieuwerhoek, in de oude glorie hersteld achter het hek met de naam van het landgoed aan de Vecht.
12.     Nieuwersluis
Tocht: 81 (12)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Utrecht


Vlak voor Nieuwersluis ligt weer een landgoed, maar nu met een wel heel pronkerig toegangshek. De koopman moest zo zijn rijkdom kunnen tonen. Langs de weg staat naast de vroegere smederij een huis met een witte veranda. Verderop vlak voor de ophaalbrug kun je heel goed eten in het “Stoute soldaatje”. In het logo staat een Napoleon, die er waarschijnlijk nooit is geweest, maarde naam slaat zeker op de voormalige strafgevangenis aan de overkant voor onwillige soldaten uit het Nederlandse leger. Op de gevel prijkt de oudste bestemming, een pupillenschool met koning Willem III als beschermheer. We spreken over 1877. Nu is het een asielcentrum en donkere mensen kleuren er het straatbeeld. De toegang wordt streng bewaakt, mede omdat er ook nog een vrouwengevangenis bij hoort.
Achter het smalle straatje aan de overkant ligt het fort uit de tijd van de Hollandse Waterlinie. Dat is de reden waarom er in de buurt ook een aantal houten huizen staan.
13.     Mijnden
Tocht: 81 (13)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Noord-Holland


De weg langs de Vecht passeert een garage en een gemaal. In de rivier heeft een tjalk zijn plek gevonden. In het weiland staan twee bunkers zinloos te wachten. Mijnden is vooral bekend om zijn sluis. Hier is het ’s zomers lang wachten voor de boten om de Loosdrechtse plassen op te kunnen varen. De ophaalbrug geeft alles een zeer Hollands karakter.
14.     Oud-Loosdrecht
Tocht: 81 (14)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Noord-Holland


De dijk loopt dwars door de plassen. Het voormalige fort waakt over de ingang. Na de bocht begint de wereld van de watersporters. Nu is het er rustig en veel borden lijken niet van toepassing. Het bord met schaatsen te koop en schaatsen slijpen hangt er nog wel, maar het ijs is weer twee weken gesmolten. Toen was het hier Holland op zijn best met de tocht van 25 km rondom de hele plas. Tussen de aanlegsteigers en de botenwerven ligt de kerk en kleine voormalige woningen van vissers en veenwerkers. Er staat een boot van € 200.000 te koop, maar je hebt er ook al één van € 130.000.
Het namiddaglicht kleurt de plas langzaam rood.
15.     Kortenhoef
Tocht: 81 (15)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Noord-Holland


Het is niet eenvoudig om de grens tussen Kortenhoef en ’s Graveland te bepalen.
In ieder geval valt de tuinderij van Krijn Spaans onder Kortenhoef. Ik ken zijn stem van de tuinrubriek op de radio op zondagochtend. Hij komt net aanlopen met zijn gele muts. Zo kjan ik hen gelijk om advies vragen over het snoeien van de druif in de winter. Eigenlijk ben ik al te laat. Tussen de kerst en 15 januari had het moeten gebeuren.
Ik mis de weg door het dorp Kortenhoef en mis zo ook de kerk en de plaats waar vorige week het verkeer vastliep om te kunnen schaatsen.
16.     Graveland ('s)
Tocht: 81 (16)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Noord-Holland


De lange weg door ’s Graveland kent aan de ene kant de oude landgoederen als b.v. Trompenburg en Gooilust en aan de andere kant de rij aaneengesloten huizen tussen de weg en het water. Een oude stoomwasserij is verbouwd tot woonhuizen, maar op de gevel is te zien, dat er ook glansgestreken werd. Het was 1870 toen dit allemaal hier begon. Op de splitsing staat het gebouw, dat vroeger vast een postkantoor was. Het drukke verkeer heeft hier moeite om langs het stoplicht te komen. Bij de hervormde kerk is echter alles weer heel stil.
18.     Horstermeer
Tocht: 81 (18)
Bezocht op: 26 januari 2009
Provincie: Noord-Holland


Horstermeer was ooit land waar veen werd gewonnen. Zo ontstond uiteindelijk een meer, omdat de smalle legakkers wegsloegen door wind en storm. Het meer werd, in tegenstelling tot de andere plassen leeggepompt en ingepolderd. In de lange rechte weg staan de huizen braaf naast elkaar en heeft iedereen zo zijn eigen bedrijfje. Er loopt een fraai fietspad iets meer naar het noorden door de Ankeveense plassen.
Bij de brug over het Hilversums Kanaal moet iedereen wachten voor een boot, die vanuit de Vecht de sluis in komt varen.