Tocht 78 - Over dieren en planten en een vreemde spreuk op de muur
Datum:
14 November 2008
Weersomstandigheden:
Motregen
Wind: Zuid-West 4
10 graden


Reisgegevens:
IJsselstein-Houten met de fiets
Houten-Zaltbommel met de trein
Tocht: Zaltbommel-Zaltbommel
Zaltbomme-Houten met de trein
Houten-IJsselstein met de fiets
Afstand:
IJsselstein-Houten vv : 30 km
Tocht: 85 km
Totaal: 115 km
Aantal plaatsen:  18
 
1.     Delwijnen
Tocht: 78 (1)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


Vanaf Zaltbommel en via Gameren en Kruiswijk kom je uiteindelijk op de Delwijnsestraat. Vl;ak voor het dorp Delwijnen staan grote kassen. Aan de buitenzijde hangt een vernuftig apparaat, waarmee de ramen automatisch schoongemaakt worden. Delwijnen ligt langs een kronkelende weg met een aantal historische boerderijen. Op een boerderij met een mooi begroeide toegangsboog staat een geel bordje “bushalte onze tram”, betekenis onbekend. Op de hoek is de boerderij onlangs gerestaureerd.,

2.     Wellseind
Tocht: 78 (2)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


Vlak voor Wellseind wordt een nieuwe schuur gebouwd. Er staan hier wat kleinere huizen. Bij het kruispunt staan oude boerderijen vlak bij elkaar. Het is duidelijk, dat er hier een hoge en droge plek was, die bij overstromingen veilig was. De monumentale boerderij op de hoek heeft een mooie geteerde schuur, een onderhouden tuin en een rode kater, die net een ongewenste soortgenoot van zijn terrein af jaagt. De huizen van Wellseind staan dicht op elkaar en geven het dorp een intieme sfeer. De weg naar de dijk gaat stijl omhoog en links ligt een restaurant, waarvan de voorgevel tegen de dijk drukt. Het uitzicht over de afgedamde Maas is vandaag nevelig, maar zal bij helder weer van een grote schoonheid zijn.
3.     Nederhemert-Noord
Tocht: 78 (3)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


De oude boerderijen van Nederhemert-Noord liggen pal aan de dijk. De kerk is bescheiden en de paden rondom de kerk zijn streng verboden voor honden, die daar hun behoefte zouden willen doen. Naast twee boerderijen staat een huis met rode luiken. Ook de schuur heeft die kleur. Het is de oude smederij, die niet meer in gebruik is. De smid is nu niet thuis, maar volgens de buurvrouw werkt hij ’s avonds voor zijn plezier nog met ijzer en vuur. Daar het raampje zijn de gereedschappen te zien en achter het venster staat een blauw-wit bord met “Hoefsmid met Rijks Diploma van de vakgroep smederij”. De molen aan de dijk lost bijna op in de nevelige achtergrond van deze dag. Beneden aan de dijk ligt een mooie, maar zwaar verwaarloosde boerennering. Een klein pontje gaat naar Nederhemert-Zuid, maar vaart in november alleen op afspraak en op zondag nooit.. Op de muur staat een gedicht van A. Roland Holst met de zin “heen en weer geslingerd, zonder rust of duur”. Dat slaat ongetwijfeld op het pont in de zomer. De voorkant van een bestelbus is omgebouwd tot uitkijkpost.
4.     De Rietschoof
Tocht: 78 (4)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


Voor het gemaal ligt een grote fabriek, waar betontegels worden gemaakt. Graafmachines zijn bezig om grote hoeveelheden klei te verplaatsen. Zware vrachtauto’s vervoeren ronkend hun vrachten steen. De fabriek vormt een grote tegenstelling tot de mooie smalle dijk tussen Nederhemert en Aalst. De Rietschoof is vooral een camping aan het water van de Afgedamde Maas. Een restaurant hangt er boven het water en onder aan de dijk staat een huis met een nieuw rietendak. Ooit moet hier veel riet gegroeid hebben.
5.     Aalst (Zaltbommel)
Tocht: 78 (5)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


Het huis van goede oude vrienden staat nog onveranderd tegen de dijk. Het dak is met een laag mos begroeid. De houten achterkant waar het hooi naar binnen gereden werd is goed in de zwarte verf gezet. Ze wonen er al lang niet meer en mijn vriend Rinto verliet het leven kort na de eeuwwisseling. Ik gedenk hem hier in de motregen in Aalst.
Op de hoek van de weg naar de veerpont staat een ouderwets café en in de kern van het dorp staat een bescheiden wit kerkje. Rond de één graf van Adrianus Bierheuvel overleden in 1935. Volgens een bewoners was er rond de kerk een begraafplaats, waarvan alle andere graven zijn geruimd. Waarom dit graf mocht blijven weet hij niet. Achter de kerk is een weitje met dieren. De houten stal wordt op dit moment schoongemaakt. De dieren hebben buiten net vers voer gekregen. Een meisje met haar vriend doen dit als vrijwilligerswerk. Jarenlang zorgde een bejaarde vrouw op de hoek voor de dieren. Toen ze hiervoor te oud werd, wilde de gemeente het dierentuintje sluiten en er een parkeerplaats van maken, tenzij er vrijwilligers gevonden werden. Het meisje en haar vriend wilden liever dieren dan auto’s hier en namen 4 jaar geleden de verzorging over en dat doen ze nu elke dag. De voer en de dierenarts worden door de gemeente betaald. Als ze er de tijd voor vrij kunnen maken zouden ze ook graag kinderen willen ontvangen en hen leren hoe je goed met dieren kunt omgaan.
6.     Zuilichem
Tocht: 78 (6)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


De Waaldijk rond Zuilichem is duidelijk verhoogd en versterkt en loopt nu achter een paar huizen. De kerk staat hoog aan de dijk. Een witte molen steekt mooi af tegen de grauwe lucht. Aan de overkant staat een grote boerderij tussen oude kastanjebomen. De eigenares woont in een verzorgingshuis in Brakel en verkoopt het pas na haar dood. De buurman is 56 jaar en toen hij leerde lopen stonden de bomen er al. Bij de dijk krijgt een voormalige hooiberg een nieuw rieten dak. Het is duidelijk vakwerk. De beide rietdekkers zijn bezig met de punt van het dak en instrueren een Poolse arbeiders over het aangeven van de rietschoven.
7.     Brakel (ad Waal)
Tocht: 78 (7)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


Vanaf de dijk is het kasteel van Brakel goed te zien. Het moet er al in de 13de eeuw gelegen hebben. Het kasteel kreeg te maken met veel oorlogsgeweld en werd door brand en oorlogsgeweld van Hollanders, Spanjaarden en Fransen regelmatig verwoest. Er bleef nog maar een klein stukje van het oorspronkelijke kasteel over. Via een erfenis kreeg Wilhelmus van Dam van Brakel het kasteel in handen en liet er in begin 1800 een landschapspark aan leggen. Nu is het gebouw een sjiek dorpshuis en conferentieoord. Vandaag is er net een bruiloft aan de gang en een met bloemen versierde zwarte trouwauto wacht braaf buiten de gebeurtenissen af. De deur naar de oude moestuin staat op een kier. De tuinman harkt de dode bladeren aan. Samen met zijn vrouw zijn zij de enige vrijwilligers, die de tuin onderhouden. Een roodborstje wacht braaf op de insecten, die onder het dode blad uitkomen. Het is een bijzondere tuin met meer dan 30 soorten tomaten, vooral uit het gebied rond de Kaukasus, o.a. Triblisie en Afganistan. Om te kunnen overwinteren zijn ze naar de kas verhuisd. In de tuin groeien ook sinasappels en mandarijnen en er staat een bananenboom van meer dan 5 meter hoog. Die moet straks tegen de kou ingepakt worden. Onder de grond zit nog de oude waterpunt, maar het kost teveel om hem weer open te graven. Verspreid over de tuin staan naast oude groente rassen meer dan 150 soorten subtropische planten en er is een speciale bollenbak om de moeilijk te kweken soorten de winter door te halen.
Het is moeilijk om andere vrijwilligers te vinden, omdat je echt veel verstand moet hebben van de verschillende gewassen. Bij het wieden moet je wel het onkruid weghalen en niet de zeldzame planten. Dus moet de tuinman het werk doen en dat valt soms niet mee met een slechte rug.

8.     Poederoijen
Tocht: 78 (8)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


Bij Poederoijen kom je weer op de oude dijk langs de Afgedamde Maas. Op de hoek staat een oude boerderij en achter de deel pronkt daar een mooi gerestaureerde oldtimer. In de oude stallen staan er nog meer. Ze zijn te koop. De tuinen van de huizen lopen door in de uiterwaarden en boven de gevel van een huis staat een steen die zegt, dat de eerste steen van dit huis in 1852 is gelegd door G. van Andel Jz old 5 jaren. De kerk op de hoek moet dit toen al gezien hebben.
9.     Poederoijensehoek
Tocht: 78 (9)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


Langs de smalle dijk ligt een voormalig fort van de Hollandse waterlinie. Een aantal kleine oude boerderijen zijn dicht tegen de dijk aangebouwd en mooi gerestaureerd met soms fel gekleurde luiken. Op de hoek staat en mooi verwaarloosde boerderij met schuur. De mossen hebben hier vrij spel. In de verte doemt uit de nevel een grote fabriek op en op de dam bij de sluis staat een monument, dat lang geleden in 1903 door koningin Wilhelmina werd onthuld. Hierdoor werden Maas en Waal definitief gescheiden.
10.     Uitwijk
Tocht: 78 (10)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Noord-Brabant


Een kronkelige weg loopt langs de oude rivier De Alm. Uitkijk is een klein intiem dorpje, waarvan de huizen dicht bij elkaar zijn gebouwd. Op de hoek staat een mooie muziektent en er tegenover is het Christelijk Boeken Centrum “Het Kruispunt”. In de etalage ligt een DVD van Snuf De Hond in Oorlogstijd. Op een ander kruispunt bij een oude boerderij is de dorpspomp tot puin gereden en er hangt nu een bordje op met het verzoek om voor hem een andere plaats te zoeken. Ik begrijp het direct als er een enorme bieten-rooimachine de bocht om komt. Een bewoner legt me uit, dat suikerbieten hier mangels heten of soms peeën en bieten heten weer kroten. Vlak bij de brug over de Alm staat een vervallen arbeiders woning met een vreemde Duitse tekst. Het waren de laatste stuiptrekkingen van de ingekwartierde Duitse soldaten, die tot het einde volhielden, dat “Am Ende steht der deutsche Sieg”. Na de oorlog werd het weggeschilderd, maar is nu hersteld als bewijs, dat die “Sieg” gelukkig nooit is behaald.
11.     Waardhuizen
Tocht: 78 (11)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Noord-Brabant


Het dorp Waardhuizen slingert zich langs de loop van het riviertje de Alm. Er staan 2 gereformeerde kerken in Waardhuizen, een vrijgemaakte en een christelijke. Er is net een dienst op komst en langs de weg zijn ballonnen aan de beukenhaag gehangen. Het gaat om een bruiloft, waarvan de gasten net de lunch hebben genoten. Een meisje begeleidt haar bejaarde oma terug naar de auto’s en het bruidspaar stapt net in een blauwe sportwagen, waarschijnlijk de uitdrukkelijke wens van de bruidegom.

12.     Babyloniënbroek
Tocht: 78 (12)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Noord-Brabant


Babyloniënbroek is maar klein en heeft maar net 400 inwoners. Het dorp bestaat uit één straat de Broeksestraat en dankt haar bijzondere naam aan een groepje monniken, die de bewoners als een stel barbaren zagen. Het moet voor hen een hele klas geweest zijn om hen in de 8ste eeuw tot het Christendom te bewegen. Er staat een kerk in Babyloniënbroek en een wel heel ruim uitgevallen pastorie. De visvijver wordt in de winter omgebouwd tot ijsbaan en heet naar de voormalige eendenkooi, die hier ooit gelegen heeft. Omdat er ook nog klei is uitgegraven wordt het ook wel De Put genoemd. In een tuin staat een mooie, maar toch wat verdwaalde waterpomp. Maar natuurlijk is het dorp over de hele wereld beroemd door Mariane Vos, die wel wereldkampioen wielrennen werd in 2006, maar bij de Olympische spelen in 2008 naast een medaille greep. Als troost won ze toch goud met de puntenkoers.
13.     Eethen
Tocht: 78 (13)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Noord-Brabant


Aan de drukke weg door Eethen ligt een voormalig gemeentehuis. Aan de overkant wordt een elektriciteitshuisje druk gebruikt voor geliefden om hun gevoelens openbaar te maken.
Op een grote boerderij langs de weg richting Drongelen staat een bijna onleesbare tekst. Het lijkt een strijdkreet uit de oorlog 1940-1945 en lijkt nog het meest op “Glauben - Kämpfen”.De kerk staat verscholen langs een zijstraat en een meisje met een blauw jack laat haar grote hond uit.
14.     Drongelen
Tocht: 78 (14)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Noord-Brabant


Na de verkeersdrempel bij de ingang van Eethen zit een Sarah-pop voor een garagedeur. De honden blaffen luid. Het vrouwtje is duidelijk niet thuis, ze werken in deze tijden natuurlijk.
De kerk steekt hoog uit zelfs boven de dijk aan de Maas, net als een zendmast voor het telefoonverkeer. Een veer loopt naar de overkant.
15.     Genderen
Tocht: 78 (15)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Noord-Brabant


Er loopt een mooi fietspad langs de dijk van de Maas. Een sluisje laat het water in of uit de polder. Het silhouet van de kerk is vanuit de verte te zien. Op de hoek is een wit huis net verbouw en het puin staat te wachten in zwarte plastic zakken. Een meisje belt met haar moeder op de fiets over de prijs van kleren en bij de sloot staat een bordje met het verzoek om bromfietsen van voor 1973 te verkopen aan een echte liefhebber.

16.     Nederhemert-Zuid
Tocht: 78 (16)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


Over de hoge brug over het Heusdens kanaal komt je op een soort eiland tussen rivierarmen. Er is maar één echte zijweg richting Nederhemert-Zuid. Als snel komt men tussen oude hoge bomen, die nog wat nakleuren van de herfst. Er is een echte speeltuin en tussen de oude fruitbomen staan een paar mooie oude boerderijen. Een dijkje loopt naar de kerk, waar 2 mannen de bladeren ruimen en informeren of ze nu in het Brabants Dagblad komen. Tussen de bomen is een echt kasteel te zien, op de kaart nog als een ruïne aangegeven. Er loopt een zandpad rond het kasteel richting Bern.
17.     Bern
Tocht: 78 (17)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


Bern bestaat uit een paar boerderijen langs vergeten stukken dijk. Eén van de boerderijen toont de resten van een ommuurde tuin en een versterkt huis. Het huis richting provinciale weg steekt wit af tegen de invallende avond
18.     Well (Amerzoden)
Tocht: 78 (18)
Bezocht op: 14 november 2008
Provincie: Gelderland


Vlak voor Well wordt de rivierarm van de Maas zichtbaar afgedamd. Er is een recreatieplas ontstaan. Op de dijk staat de uitspanning “’t Wellse Veerhuis”. Het is duidelijk, dat hier een veer was. Nu staan op de dam caravans om veilig te zijn voor hoog water. In Well staat een kerk en enkele oude boerderijen. Even buiten het dorp ligt een kasteel tussen de bomen van het park.