Tocht 72 - Rondom het Montferland
Datum:
13 Augustus 2008
Weersomstandigheden:
Wisselend bewolk met zware regenbuien
20 graden
Wind: Zuid-West 7



Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht op de fiets
Utrecht – Doetinchem
Tocht: Doetinchem - Didam
Didam – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets
Afstand:
IJsselstein–Utrecht vv : 28 km
Tocht: 60 km
Totaal: 88 km
Aantal plaatsen:  20
 
1.     Doetinchem
Tocht: 72 (1)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Vlak voor het station passeert de trein een ijzeren spoorbrug met uitzicht op oude fabrieken aan de Oude IJssel. Er staat zelfs een verlaten schoorsteen van de fabriek van Vredenstein, die de banden van mijn fiets heeft gemaakt. Het centeum van Doetinchem kent veel gebouwen, die na de oorlog zijn gebouwd. Er is toen duidelijk veel platgegooid. Op een klein pleintje staat de Driekoningenkapel, een laatgotische zaalkerk, die vanaf 1762 aan de Lutherse gemeente behoorde. In de jaren ’50 en ’60 is de oorlogsschade hersteld en nu is er elke zondag om 10.00 uur een dienst. Op het plein verderop staat de Grote of Sint Catharinakerk., ook zwaar beschadigd in de oorlog. De toren werd bij de herbouw op een andere plaats gezet. Die Catharina was een heilige, die in 307 om haar geloof werd vermoord en als martelares in het oudste stadszegel van Doetinchem werd gezet. Op het plein staan vele terrassen, die nu door de regen zonder mensen zijn. Aan de IJssel staat een molen, waar het VVV in woont en bij de Hema is het mogelijk om in de aanbieding een warm T-shirt met lange mouwen te kopen.
Even buiten het centrum ligt de Vijverberg en tussen de bomen ligt daar het stadion van De Graafschap. Een voetbalclub,die als geuzennaam iets met boeren heeft.
Op 28 augustus 2013 werd de westelijke rand van Doetinchem aangedaan, waar nieuwe overheidsgebouwen gevestigs zijn. Er staat een school met een schitterende architectuur. Helaas lekte alles en ging de architect failliet aan de schadeclaims.
2.     Gaanderen
Tocht: 72 (2)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Nog voor Gaarderen, kruist de weg een heel klein beekje. Een tuincentrum draagt de naam van een vroegere molen. Maar daar gaat het niet om. Er staat een wit huis, waar ooit de eerste ijzerfabriek was van deze streek. Het ijzer werd gewonnen uit het ijzeroer, dat langs de oever van de Oude IJssel werd gevonden. Een plaquette laat de harde ijzerwerkers zien, die het erts omsmelten tot ijzer.Het was ene Josias Olmius, die in 1689 het monopolie verkreeg om dit ijzeroer te ontginnen en de watermolen te gebruiken. De Rekkense ijzergieterij had in de 18e en de 19e eeuw haar glorietijd. Naast de kerk van Gaanderen ligt een ruime pastorie uit de tijden, dat er nog huishouders waren om voor mijnheer pastoor te zorgen.
3.     Terborg
Tocht: 72 (3)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Terborg valt op door de vele ruime herenhuizen. Het station is mooi en oud en eigenlijk veel te ruim voor een kleine plaats. Maar Terborg is geen plaats, het is een stad met oude stadsrechten. Dit kwam zeker ook door het grote kasteel Wisch, dat wat verscholen achter het grote postkantoor ligt. Dit postkantoor was ooit het distributiecentrum van de streek en in het wit gepleisterd. Rijksbouwmeester van Bremen ontwierp het en onlangs werd de oude baksteen weer in ere hersteld. Nu zit er een kapperszaak in en een Indisch restaurant. Boven zijn er appartementen.
Men heeft er bij de herbestemming een mooie gevelsteen ingezet van Sint Joris met de draak. Twee vriendelijke dames van het VVV-kantoor in het oude brandweerhuis vertellen de geschiedenis van de oude stad en het kasteel. De gasthuizen ernaast staan er nog steeds. De winkelstraat is danig in verval en de middenstandsvereniging vindt dat de bewoners van Terborg niet “vreemd” moeten gaan voor hun inkopen. In een stukje kaalslag ligt een restant van de oude stadsmuur en de oude kerk is eigenlijk te groot voor zo’n kleine stad. De heren van het kasteel wilden echter de goden behagen.
4.     Etten
Tocht: 72 (4)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


In Etten valt die dag die eerste wolkbreuk. De bomen bij de kerk houden de eerste regenstralen nog even tegen. Rondom de kerk loopt een mooie smalle straat, die laat zien, dat Etten op een smalle zandrug is gebouwd. Een chauffeur van TNT-post belt zonder resultaat aan bij een huis. De buren nemen het pakje in ontvangst. Het klein monument van de bevrijding van de 2e wereldoorlog toont een tekening van de gevechten om het dorp en de dramatische dood van twee jongens. De andere kant van de zuil laat een foto zien van een jonge gesneuvelde Canadese bevrijder. Zijn medaille ligt er dapper, maar zinloos bij.
5.     Warm
Tocht: 72 (5)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Het was niet bepaald warm in Warm, maar vooral nat. Heen nat in een bijna tropische stortbui. Er staan wat boerderijen langs de mooie kronkelige weg.Een doodlopende zijweg stopt bij een echte tippie en twee jongens kijken uit het raam of de regen niet stopt. De donkere lucht steekt fel af tegen het witte tentdoek, terwijl aan de andere kant het Montferland groen afsteekt tegen de horizon.
Op de hoek staat een eenzaam elektriciteitshuisje.

6.     Heuven
Tocht: 72 (6)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Heuven is op een kleine heuvel gebouwd in een land, dat vroeger door de Oude IJssel werd overstroomd. De drie boerderijen houden hier al eeuwen de wacht. De felle regen ontneemt ieder uitzicht.
7.     Wijnbergen (Zeddam)
Tocht: 72 (7)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Wijnbergen staat niet op de kaart als erkend buurtschap. Toch heeft de huidige gemeente er een duidelijk bord neergezet. Dat zouden meer gemeenten moeten doen. Het is weer een hoge en droge plaats, waar men ooit hun boerderijen kon bouwen. Op de lange smalle stook heeft een ijverige bewoner tijdig tomatenplanten gezet, die nu ondanks de natte zomer beginnen te kleuren.

8.     Braamt
Tocht: 72 (8)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Buiten Braamt staat een oude molen op een kleine heuvel. De kerk van Braamt is nieuw en heeft een lange oprijlaan. Het dorpsplein is ruim, er is een supermarkt en in het dorpshuis komen de bejaarden bij elkaar voor hun wekelijkse ontmoeting. Een oude boerderij is nu geschikt voor bruiloften en partijen. Er komen ook veel toeristen naar Braamt. Het ligt tegen het Montferland aan en er is een meer om te zwemmen en te kanoen. Het plaatselijke buitensportcentrum is vandaag er rustig. Je kunt er kano’s huren voor een tocht over de Oude IJssel en het centrum is ecologisch mooi in de omgeving ingebouwd. Aan de overkant ligt het Land van Jan Klaasen. Het is er vandaag erg druk, vanwege het slechte weer. Veel ouders komen met hun kinderen beneden de 8 jaar spelen en consumpties nuttigen. Het maken van een sfeerfoto is gevaarlijk.Het personeel ziet al snel een pedofiel in de fotograaf. Je kunt je kind ook portretteren tussen een houten Jan Klaasen en Katrijn.
9.     Zeddam
Tocht: 72 (9)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Zeddam is duidelijk op toeristen ingesteld met veel hotels en terrassen. Een steile weg omhoog loopt naar de oude Grafelijke korenmolen, die al in 141 in bezit was van de graven van den Bergh. Die bezaten ook de rosmolen aan de overkant. Tot 1929 mocht de molen draaien, toen dreigde afbraak. Het is aan Dr. van Heek, de bewoner van het kasteel in ‘s Heerenberg te danken, dat de molen behouden bleef. In 1991 werden alle draaiende delen gerestaureerd. Even buiten Zeddam, richting Vethuizen, ligt tussen hoge bomen de mooie havezate De Padenvoort. Er staat een voormalig schoolgebouw, dat nu een commerciële bestemming heeft.

10.     Vethuizen
Tocht: 72 (10)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Op de splitsing staat de Mariakapel, opgericht door de plaatselijke jonge boeren- en boerinnenbond in 1939. J.F. Sloot legde de eerste steen en stond geheel belangeloos de grond af. Het beeldje van Maria en haar kindje is uit wit Frans zandsteen gehouen. Het Sint jansgilde komt op de Kermisdag hier rozenhoedjes bidden. Aan volle vuilnisbakken te zien is dit nog onlangs gebeurd. Enkele honderde meters verderop in het weiland staat tussen de bomen een Hagelkruis. Rond 1800 mislukt hier de boekweitoogst na een hagelstorm, maar de tweede oogst was wonderbaarlijk goed. Uit dank werd het kruis opgericht en jaarlijks offerden de boeren elk twee roggebroden, die vervolgens aan de armen werden geschonken.

11.     Klein-Azewijn
Tocht: 72 (11)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Op de kruising van de wegen Zeddam-Etten en Vethuizen-Averwijn. Er staat een huis en een groot bedrijf van bakstenen. Een vrachtwagen wordt net ingeladen. Het hele terrein staat vol met stapels stenen.
12.     Azewijn
Tocht: 72 (12)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Twee jongens zijn druk aan het vissen in een klein watertje, dat achter het dorp ligt. Ze zijn het niet eens of er nu een karper of een andere vis aan de haak had gezeten en helaas weer was losgeraakt. De kerk van het kleine dorp is groot, maar een bewoner weet niet precies waarom. Het dak van de toren is na de oorlog veranderd, minder spits. De rest van de kerk moest herbouwd worden. Achter de kerk hangt een groot bord aan een hoge mast. Het is een kogelvanger voor het schieten van het plaatselijke gilde. Met de kermis zijn er altijd wedstrijden. Bij een huis verderop staat een hoge dennenboom zonder takken, maar met een soort krans aan touwen. Het is een meiboom, die wordt opgericht als er een huis gebouwd wordt en het hoogste punt bereikt is. De buurt zet hem neer en verwacht veel bier. De bewoners spreken trouwens hun plaatsnaam uit als “Azem”. Bij de voetbalclub vv Dam is er een speciale parkeerplaats voor Ton Cornielje vrijgehouden. Iets buiten het dorp ligt een echte wijngaard, waar echte wijn geproefd kan worden.
13.     Lengel
Tocht: 72 (13)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Twee boerderijen staan dicht bij elkaar, De Goedborg en De Laak. Beide hebben hun boerentijd gehad. De weg loopt er tussendoor. In Lengel staat een cafe met een gele bus ervoor en er is een sportschool. Het smalle paadje naar ’s Heerenberg loopt langs een tuin met een grote verzameling stenen beelden. Het is een uit de hand gelopen hobby van de eigenaar, die af en toe een beld verkoopt, als mensen er om smeken. Er staat van alles van een paard en wagen, een visser, een klimmende poes, een kip, lammetjes, ganzen, een klein lief meisje tot een Cupido.
14.     Heerenberg ('s)
Tocht: 72 (14)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Het oude stadje trekt veel Duitse toeristen, maar ook vaderlanders. Het gaat om de sfeervolle straten en pleintjes, maar vooral om het kasteel. Dit is een echte middeleeuwse burcht met een slotgracht en toegangspoorten. Er staat een kerkje naast, waar de heren van het kasteel in begraven liggen, maar een aantal ligt ook op het intieme kerkhof rondom. De textielbaron van Heek ging er wonen, knapte het op en verzamelde er kunst. Je kunt een kaartje voor een rondleiding kopen in een fraai koetshuis, waar nu horeca in zit. Een oudere dame schuilt in het poorthuis. Ze heeft haar paraplu in de auto laten liggen. Het carillon speelt een liedje uit Valerius Gedenkklanken. Het gaat over de een toren in de stad Gent., de oude trouwe Belfort. Ze kan de tekst letterlijk meezingen. Ze leerde het lied op haar lagere school, vele decennia geleden, toen het onderwijs nog vaderlandsgezind was.
15.     Stokkum
Tocht: 72 (15)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


In een open weiland tussen de bossen van het Montferland ligt de Duffelse Molen. Wielrenners doen hier alsof ze in Frankrijk zijn. Een groepje paarden staat onder een boom te schuilen voor de regen. Er is een ijswinkel, waar je ijs in meer dan 24 smaken kan krijgen, van Creme de Minthe tot Belgische Chocoladecake en Pindakaas. Het is vandaag echter te koud voor ijs. Naast de kerk heeft een jager een windwijzer op zijn dak gezet, die hem elke dag aan zijn hobby herinnert.

16.     Beek (Zeddam)
Tocht: 72 (16)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


De tocht door het Bergerbos is mooi en stil, nu het onafgebroken regent. Vlak voor Beek ligt een klein meertje en de mooie uitspanning ’t Peeske. Het is hier goed trappistenbier drinken. De midgetgolfbaan in Beek bestond in 2007 al 40 jaar en heet de bezoekers in twee talen welkom. In het weiland staat een hert met een woest gewei in steen. Bij de pastorie houdt een Sint Martinus met zwaard de wacht. Wandelaars schuilen onder hun paraplu voor de regen.

17.     Loerbeek
Tocht: 72 (17)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Ook bij Loerbeek is een cafe waar een gilde haar thuis heeft. De kogelvanger hangt de wachten op de schutters. Een groot parkeer terrein wacht op gasten en op conferenties. Er is een complete busterminal gebouw tegen de achtergrond van de beboste heuvels van het Montferland. Bij de kruising staat het restant van een molen en een oude fabriek

18.     Heide (Didam)
Tocht: 72 (18)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Er is geen heide meer bij Heide. Een paar huizen staan hier wat dichter bij elkaar en dat zal het buurtschap wel zijn. Twee beelden van leeuwen bewaken de weg naar de voordeur en de garage. Een tuin is bijna dichtgegroeid en de blauwe achterdeur is nog net te zien.
Langs de weg staan twee kramen met vooral oranje pompoenen. Er staan duidelijke aanwijzingen waar je voor elke koop moet betalen..
19.     Nieuw-Dijk
Tocht: 72 (19)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland


Er staan veel nieuwe huizen in Nieuwe-Dijk. Er is een kerk en een cafe. Aan het einde van de weg is het hondentoilet duidelijk aangegeven.
20.     Didam
Tocht: 72 (20)
Bezocht op: 13 augustus 2008
Provincie: Gelderland



Omdat de trein er al aankomt wordt alleen het industrieterrein met een bezoek vereerd. Er is een grote Welkoop en Agruniek doet in koeien, kippen en varkens. De trein vertrekt op tijd en in de verte steekt de kerktoren boven de huizen uit.
Ruim twee jaar later is er meer tijd om Didam te bezichtigen. Het is vrijdag en hjet verkeer loopt vast in Didam-centrum. Er is markt in de oude markthallen. De kerk torent hoog boven de huizen uit en op het plein staat een gedebkteken voor de slachtoffers van WOII. Ze hebben allemaal een naam gekregen, behalve de Joodse dorpsgenoten, die wegevoerd en vermoord werden. Een gouden duif moet over hen waken.