Tocht 62 - De Ooijpolder en een stukje Duitse grens
Datum:
04 April 2008
Weersomstandigheden:
Bewolkt
10 graden.
Zwakke wind ZW –3



Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht op de fiets
Utrecht – Nijmegen met de trein
Tocht: Nijmegen – Nijmegen (eerste 3 resterende plaatsen rond Groesbeek bezoeken)
Nijmegen – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein op de fiets
Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht: 80 km
Totaal: 108 km

Aantal plaatsen:  16
 
1.     Wyler
Tocht: 62 (1)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


Op de kruising van de Wylerbaan en de Kleefsebaan begint de grens met Duitsland. Lang geleden was het erg spannend op hier naar een ander land te gaan. Nu rust een vervallen grenspost uit van het vele controleren. Schuin ertegenover staat een bruid haar mooie dag te beleven en de bruidegom staat er plichtsgetrouw naast. De fotografen doen hun best om er een onvergetelijk plaatje van de maken. De doorsteek naar De Horst is echter afgesloten en dus moet er gewoon weer teruggereden worden. Niet alle grenzen zijn open. Wyler heeft een Duits en een Nederlands deel.
2.     De Horst (Groesbeek)
Tocht: 62 (2)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


De weg naar De Horst heet “Lagewald”. Dit stukje Nederland ligt inderdaad in een lager deel tussen de heuvels bij Groesbeek en het Reichwald in Duitsland. In de oorlog moet het precies in de vuurlinie gelegen hebben. Alle huizen zijn duidelijk opnieuw opgebouwd. Een bewoonster zegt, dat het een rustig dorp is, wel met alles wat een dorp nodig heeft, een kerk, een school, 2 cafés, een catetaria, een dorpshuis en 2 bakkers. Zelf is ze na de oorlog hier komen wonen, maar de oude bakker Oomes heeft alles wel meegemaakt. Bij de bakker staan de broden vers uit te dampen in de rekken. De zoon van de bakker is druk bezig. Zijn vader woont nog steeds naast de bakkerrij en moet thuis zijn. Dat klopt volgens zijn vrouw, maar hij zit in bad. Ze gaan vanmiddag op bezoek bij de dochter in Franfurt. Zelf heeft ze de oorlog als meisje van 6 jaar ook meegemaakt. Ze woonden toen wat verderop in de Boeresteeg op boerderij De Düsterhof. Dagenlang scholen ze in een kelder, eerst thuis en later in het klooster. Toen werd het voor iedereen te gevaarlijk en moest het dorp geëvacueerd worden. Het vee moest achterblijven. Eerst ging het richting Duitsland naar Kranenburg. Het gezin sliep in een schuur, de vader, de moeder en 6 dochters. Vlak voor de staldeur ontplofte een granaat, de scherven sloegen door de deur en troffen de vader in het been, de moeder in de arm. De vader overleefde het niet, de moeder wel.
Via Duitsland trok het gezin verder richting Achterhoek. Daar kan de moeder in het ziekenhuis herstellen. De meisjes werden in verschillende gezinnen opgenomen. Uiteindelijk kwamen ze in Friesland terecht, waar de oorlog werd afgewacht. Ook daar leefde iedereen op verschillende plaatsen. Toen ze na de oorlog terug in De Horst kwamen was alles platgeschoten. Er stond geen huis meer overeind. Opnieuw werd iedereen ondergebracht bij familie of kennissen in de buurt. Zij kwam bij een oom in Groesbeek. Er werden noodwoningen gebouwd en schuren van strobalen. Elke boer moest opnieuw beginnen, want het vee was allemaal dood. Zes jaar was ze toen en vindt nog steeds dat veel mensen tegenwoordig zeuren om niets.
Vlak over het spoor staat een nieuwe Düsterhof.
3.     Plak
Tocht: 62 (3)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


Volgens de bakkersvrouw begint Plak al bij de kerk van den Horst. Het zijn wat huizen langs de weg. Op de hoek staat de school, die De plak heet. Een onderwijzer (waar zie je ze nog?) speelt een balspel met de kinderen op het plein. Er wordt gejuicht en gejoeld; het is echt spannend.
Wat verder op werken twee mannen met een blauwe dragline. Ze hebben een buis onder de weg doorgegraven. Het afgevlakte land van een natuurgebied hadden ze al eerder onder handen gehad.
4.     Valkenlaagte
Tocht: 62 (4)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland

Tocht: 62 (4)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland
De Zevenheuvelenweg loopt van Groesbeek naar berg en Dal. Vooral de eerste heuvel is echt stijl. Rechts ligt de Canadeese begraafplaats, waar mijn engelse oom Ted en andere oud-militairen hun gevallen medestrijders eer gingen bewijzen. Ze logeerden vaak bij mijn ouders.
Vlak voor Berg en Dal is een ongeasfalteerd pad, die uitkomt bij een mooie witte boerderij. Daarachter ligt een klein dal. Het is een wonderbaarlijk vergeten plekje. Er loopt vast een wandelroute langs.
5.     Berg en Dal
Tocht: 62 (5)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


Tocht: 62 (5)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland
Lang geleden was Berg en Dal een vakantieoord. Eerst voor de rijken, in het chique “Goot hotel Berg en Dal”, later voor de gewone man, met een goedkoop dagje met de trein. Nescio schreef er een schitterend impressie over. Vaak ging ik er vroeger zelf heen, eerst met mijn ouders, later met vrienden. Er liep een tram, lijn 2, die over een hoge, bijna buitenlandse, brug liep. Van berg en Dal naar Beek loopt het “Filosofendal”, met een bijna sprookjesachtige sfeer, goed voor veel tamme kastanjes. Het pretparkje Tivoli is er nog steeds, net als de verschillende horecagelegenheden. Voor Rita Verdonk lijkt het café De Ned. Leeuw gemaakt. Maar die stamt al uit 1914.
6.     Beek (Nijmegen)
Tocht: 62 (6)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


Onder aan de heuvels ligt Beek. Het is een lange steile afdaling met de fiets vanaf Berg en Dal. Beneden staat een voor mij nog steeds bijzonder huis, dat iets met elektriciteit te maken heeft. Gem. Electiciteits Werken Nijmegen staat erop met het wapen van de stad.
Beek heeft een intiem pleintje rond de oude kerk. Er ligt een kerkhof. Een meisje met een kinderwagen blijft buiten wachten, als twee engelse vrienden het kapelletje binnengaan bij de kerk op de heuvel. Twee heiligenbeelden wachten daar op bezoekers.
Wat verder op zit een wasvrouw aan een meertje . Erachter voert een waterrad water vanuit een beekje aan. Het rad is echt, de vrouw van brons. Beek had ooit veel wasserijen, vanwege het schone water uit de heuvels.
7.     Ubbergen
Tocht: 62 (7)
Bezocht op: 28 december 2008
Provincie: Gelderland

Ubbergen ligt op de rand van deNijmeegse heuvelrug, met zicht op de Ooijpolder in de verte. Het is en was er mooi en geen wonder, dat er luxe villa’s weren gebouw, voor de rijken en de oud Indië-gangers. Ze staan er nog steeds, maar hebben vaak een zakelijke bestemming gekregen.
In 1880 bouwden de zusters Augustinesse er een klooster en konden kinderen van rijke ouders hier hun opvoeding krijgen. Ze konden de aanvragen niet aan en al snel moest er uitgebreid worden. In de volksmond was het “Het Franse pensionaat” en de meisjes worden streng bewaakt en voorzien van goede zeden en veel kuisheid. Maar de tijden veranderden en vanaf 1970 liepen de aanvragen sterk terug. Het klooster verwaarde en zou in verval geraakt zijn, als niet een groep bewoners het heft in eigen hand nam en er naast wooneenheden ook een kroeg, een atelier, en veel culturele activiteiten regelde. Het leeft nu voort onder de naam “De Refter”.
Vandaag is er een tentoonstelling onder de naam “Kis me”. De zusters zouden zich in hun graf omkeren.
8.     Persingen
Tocht: 62 (8)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


Het staat er nog steeds, Persingen, het kleinste dorpje van Nederland. En klein is het, met een kerk 2 boerderijen en 2 huizen. Het kerkje is van de 13e eeuw en is aan Dionysius gewijd. In de 14e en 15e eeuw is er wat aangebouwd en in 1905 heeft men de kerk van de ondergang gered. In 1996 is de sacristie er weer bijgebouwd. Een boerderij heet “De bonte os” en dit is mooi uitgehouwen in het rieten dak. Persingen staat op een heuvel ter bescherming van het water van de Waal, die in vroeger tijden regelmatig door de dijken brak. Beneden staat een schildersezel in het weiland. Het is van een kunstproject waarbij hier 2 tekeningen van Pieter Jan van Lienden uit 1752 laat zien. Er is bijna niets veranderd in Persingen. Het zicht op de Ooijpolder en het zicht op de stuwwal, ze zijn er nog steeds.
9.     Wercheren
Tocht: 62 (9)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


In Welcheren wordt luid gehuild. Het is een jongetje, die ruzie heeft met zijn broertje. Ze spelen in hun speelhut. Als hun vader verschijnt is de snel over er wordt er weer verder gespeeld. In de hut staat immers een zelfgetimmerde computer en die is belangrijk in hun spel en worden gesprekken mee gevoerd met klanten, die spullen bestellen. Die worden met hun skelter ergens van de boerderij opgehaald en weer naar de mensen gebracht. De vader is boer en heeft melkkoeien. Het was de afgelopen jaren geen vetpot. Nu trekken de prijzen, wat aan, maar het veevoer wordt ook weer duurder. Wercheren bestond vroeger uit twee boerderijen op een heuvel, tegen de overstromingen. De laatste keer, dat de Waal, door de dijken brak was in 1926. Zijn grootvader maakte het mee. Alle koeien werden naar de kerk van Erlecom gedreven, daar stonden ze hoog en droog. Met de roeiboot bezocht hij dagelijk de boerderij om te kijken of alles er nog was. Langs de nieuwe weg naar Leuth staat een vreemde toren met een poort. Het is niet van een kasteel, eerder van de elektriciteitsmaatschappij.
10.     Leuth
Tocht: 62 (10)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


In Leuth is een grote supermarkt. Ook staat er een huis met de naam “Het Rokershuis”. Een vrouw, die in haar tuin werkt, kent de betekenis. Vroeger was het een kleine winkel, waar tabak verkacht werd. In Leuth waren toen wel twee van die winkels. Er waren ook 2 bakkers, 2 slagers, 2 kruideniers 2 kasteleins en 2 schoenmakers. Allemaal weg. En de bakker had het druk, want hij bakte goed. Toen werd hij ziek en moest de zaak sluiten. Nu is er alleen de supermarkt nog en een café. De mensen doen hun boodschappen in de groet zaken in Milligen. Maar voor oudere mensen zonder auto is het een grote achteruitgang.
In Leuth vond iemand zijn carport wat saai en schilderde die maar wat tropisch.
11.     Millingen a.d. Rijn
Tocht: 62 (11)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland

Bij de oude pastorie heeft een wit beeld van Jesus de armen opengespreid. Het dorp heeft een plein, het is meer een weg met hier en daar een winkel. De neogotische kerk is hoog. Op de dijk is te zien hoe breed de rivier is. Het is hier nog geen Waal, maar eigentlijk ook geen Rijn meer. De oude Rijn loopt ergens aan de overkant, achter de huidige dijk. Het water is langgeleden gegraven en heet eigenlijk het Bijland kanaal. Deze kennis wordt gemeld door de drie heren, die op het leugenaarsbankje op de dijk zitten. In hun leven is Milligen is uitgegroeid van 2000 naar 6000 inwoners. Vroegen leefde iedereen van het werk op de steenfabriek of op de scheepswerk. Die is er nog steeds en er worden zelfs boten gebouwd, die boortorens in de Noordzee moeten verslepen. Het was hard werken op de werf, hard werken en weinig verdienen. Milligen was een 5e klas gemeente en daar waren de lonen extra laag. Het dorp verderop, Kekerdom was 4e klas en Nijmegen 2e klas. Daar verdienden de mensen meer. Dat was om de mensen uit Milligen dom te houden. Volgens de oud-medewerker van de werf speelde de kerk hier een slechte rol in. Op de splitsing tussen de Waal en de Rijn bij het Pannerdens kanaal staat een uitkijkpost om het verkeer te water te kunnen regelen. Daarachter strekt het nieuwe natuurgebied, de Millingerwaard, zich uit.
12.     Kekerdom
Tocht: 62 (12)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


De kerk van Kekerdom ligt aan de verkeerde klant van de dijk. Het staat echter hoog aan de rand van een wiel. Er loopt een pad naar de rivier en daar kan men met een veerpont naar de andere kant van de Waal. Het pad gaat dwars door het nieuwe natuurgebied van de Millingerwaard, dat begraasd wordt door runderen. Nu lopen overal mannen met grote fotocamera’s, die een broedende brandgans proberen vast te leggen. Beneden aan de dijk ligt het cafe “De wildernis”, waar ook het informatiecentrum is.
13.     Erlecom
Tocht: 62 (13)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


Bij Erlecom rijden de vrachtwagens af en aan over de dijk. Het uitzicht over de Waal is hier groots en wijds. Alles gaat richting de grote steenfabriek. Ooit hebben hier er tientallen gestaan, maar deze is gebleven. Er wordt zand uit een plas gehaald en op hoge bergen geschoven door een woud van machines. Het verschil met het uitzicht richting Waal kan niet groter zijn. Er staat een rijtje arbeidershuizen beneden de dijk. Een man zit voor het raam. In de tuin staat een bordje “Te Koop”. Hij wacht op zijn opvolger.
14.     Ooij (Nijmegen)
Tocht: 62 (14)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


Er is veel nieuwbouw in Ooij. Door het dorp loopt de oude dijk en daarop staat een Rk-kerk. Op de begraafplaats leggen 2 mensen bloemen op een graf. De pastorie ziet er verlaten uit. Verderop staat een ruïne van een toren naast twee oude boerderijen op een verhoging in het landschap. Hier en daar resten van oude dijkdoorbraken. Op een andere heuvel staat de oudere kerk van Ooij. Die lijkt een andere bestemming gekregen te hebben. Hier en daar in het landschap staan andere boerderijen eenzaam op een heuvel, overlevenden van oude overstromingen.
15.     Groenlanden
Tocht: 62 (15)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


Groenlanden ligt aan de Waaldijk. Er staat een rijtje huizen, waar ooit de arbeiders van de steenfabriek woonden. De steen fabriek lijkt verdwenen. Er staan nog muren van een oude buitenoven met een foto, toen die nog in bedrijf was. Tot 1970 deed hij dienst.
In groenlanden staat nog een stukje geschiedenis, waar we niet graag veel van weten.
Het ging over de IJssel-linie, waarmee we op simpele wijze de Russen in de koude oorlog dachten tegen te houden. Aan de dijk staat een grijze bunker, die als ziekenhuis was ingericht.
Achter Groenlanden ligt de nieuwe natuur, waar nu de lente nog moet beginnen.

16.     Tiengeboden
Tocht: 62 (16)
Bezocht op: 4 april 2008
Provincie: Gelderland


Tiengeboden is het wonderschone begin van elke fietstocht vanuit Nijmegen richting Ooijpolder. Het is een rij van witte huizen veilig achter de dijk. Het uitzicht over de oude Waal is fraai met het sihouet van de Waalbrug in de verte. De zijweg leidt langs het natuurgebied Ooypolder.
Bij binnenkomst van Nijmegen staat een gemaal klaar om het water uit deze polder weg te malen. Het was het Hollandsch Duitsch Gemaal van 1933. Het water kwam immers uit beide landen.
In de oorlog 1940-1945 was het alleen een Duitsch Gemaal. Lang geleden inmiddels.