Tocht 10 - Het land tussen de Waal, de Rijn en het Pannerdens Kanaal
Datum:
27 Oktober 2005
Weersomstandigheden:
Fraai herfst weer, onbewolkt
18 graden
Wind: Zuid-West 3
Reisgegevens:
IJsselstein - Utrecht op de fiets
Utrecht - Arnhem met de trein
Tocht: Arnhem - Elst (G)
Elst - Utrecht met de trein
Utrecht- IJsselstein op de fiets
Afstand:
IJsslestein - Utrecht vv 28 km
Tocht: 70 km
Totaal: 98 km
Aantal plaatsen:  19
 
1.     Arnhem
Tocht: 10 (1)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


De slag om Arnhem is lang geleden, maar toch is de stad getekend door de strijd om de Rijnbrug. Op 18 september sneuvelde de enige Hollandse soldaat Jacob Groenewoud. Er is een pleintje naar hem vernoemd. Naast een kanon en een helm op een ruil uit de grote kerk staan er afbeeldingen van de strijd. Je kunt zien hoe alle huizen rond de brug zijn platgeschoten. In het centrum is dit beeld terug te vinden. Goed er staat nog een oude stadspoort tussen nieuwe kantoren, goed de Eusebiuskerk is herbouw, maar de toen opnieuw ontworpen. In de zijkapel hangen zwevende mensen te wachten op congresbezoekers. De Rijnkade lijkt onaangetast. De familie van mijn moeder wandelde er op zondag. Twee hondjes wachten op hun bazin, die bij Vluchtelingenwerk naar binnen ging. In het Centrum zijn de gevels bijna altijd vanaf 1950. Op het grote plein bij de kerk staat een beeld, dat de angst en het verdriet goed weergeeft over alles wat verloren ging. De vrijheid kregen we terug. J het station is alles veranderd in een bouwput. Over een paar jaar is het hier vast mooi en nieuw. Net als de nieuwe brug met woorden als huizen, wind, de stroom, Indonesië de utopie, boeten en de zee. Op de oude brug, die eens gebroken in het water lag staat een gedicht als dank aan de commandant John Frost. Over de brug vanaf het fietspad naar Huissen ligt het silhouet van Arnhem, met een boot is zebrakleuren.

2.     Huissen
Tocht: 10 (2)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Op weg naar Huissen rijdt ik langs een oud kanaal, waar vroeger de kersenboten over voeren. Alle kerken uit deze streek zijn nieuw. Ook de kerk van Huissen. Bij de antiquaar in de hoofdstraat is destijds de gevel lijven staan. Op een zuil staat de geschiedenis van het stadjes. Het is Duits, Frans en pas laat Hollands geworden. Dat was pas in 1808. Lang was het RK bolwerk. Vlak voor een nieuw gebouw in aanbouw, staat een beeld van een stroper. Het verhaal ontbreekt en voorbijgangers weten het niet.Buiten de stad, bij het woonwagenkamp, steken twee molen wielen uit de grond. Een monument onthult door een afstammeling van de molenaar. Het heet daar de Meulenwej. Het huis van de Dominicaanse gemeenschap kijkt achter de dijk geruststellend toe. In het water spiegelt een wilg zijn takken.

3.     Angelen
Tocht: 10 (3)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Met veel bloemen op het kerkhof, zichtbaar vanaf de dijk. Bij de zandbak een moeder met twee kinderen. Op de schuur van de ingebouwde boerenschuur een bordje met hoedt u voor de hond. Een keffertje keft achter de deur. De moeder is een echte Angelse. Haar vader woonde wat verderop. Hij was een kleine boer. Door zijn land groeven ze de Betuwelijn, die met een tunnel onder het Pannerdens kanaal gegraven loopt. Van de boorkop is een monument gemaakt in rood-wit-blauw. Er zijn plannen voor een snelweg op de zelfde plaats. Haar vader stierf twee jaar geleden. Hij zou nooit weggegaan zijn van zijn land. Hij heeft het gelukkig niet meer hoeven meemaken.
4.     Boerenbuurt
Tocht: 10 (4)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


De Boerenbuurt staat niet op de kaart. Maar hij bestaat echt zegt de oude man achter het hek.
Vroeger waren het de huizen van de arbeiders van de steenfabriek. Nu wonen er mensen, die rust zoeken. De spoorwegen wilde het buurschap opkopen en platgooien. Er zou voor hen een wijkje in Angelen gebouwd worden. De bewoners weigerden en werden landelijk bekend. David tegen Goliath, maar David won en ze vierden feest samen met de autoriteiten. Toen er geboord moest worden, hebben ze de schade netjes vergoed. Ze hadden hun lesje geleerd. In 2011 beginnen ze aan de snelweg. Dan verliest de Boerenbuurt toch zijn rust. Bij het huis van de computerman loopt een klein pad naar de dijk.
5.     Sterrenschans
Tocht: 10 (5)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Lang geleden werd de rivier bewaakt door de Sterrenschans, nu nog te zien als een klein ophoging in het land. Op het terras van het café, donk ik lang gelden limonade op een fietstocht met zijn ouders. Tante Greet speelde daar een opgewonden Spaanse. Ze genoot.
In de verte ligt de veerpont naar Pannerden. Het kanaal is ooit gegraven tussen de Waal en de Rijn. Op de hoek staat een beeld van een vluchtende vrouw met haar kinderen. Aan het eind van de oorlog sloeg iedereen op de vlucht en trok via een pontton over het kanaal. Er vielen doden en gewonden. Toen ze in mei 1945 terug kwamen hun huizen kapot, lage er overal mijnen en was het land verwoest.

6.     De Pas A
Tocht: 10 (6)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Een vrouw wijst me de weg. Het was vroeger een buurtschap met gemeenschapszin, maar de mensen komen uit alle streken en willen soms geen contact. Zo zijn de tijden. Op het hoekje staan versierde klompen, die zeggen dat ik welkom ben. De vrouw slaat af en gaat op de koffie bij haar zus.

7.     Doornenburg
Tocht: 10 (7)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Aan het begin van de mooie Linge ligt het kasteel. Het heeft een echte voorburg, waarvan de poort begroeid is met rode wingerd. Twee kinderen maken vechtbewegingen en zijn een beetje als ridder verkleed. Het kasteel staat er al eeuwen en de heren waren de baas en de beschermer van deze streek. De slot raakt verwaarloosd en de textielbaron van Heek liet alles weer opbouwen. In 1941 was het klaar, om in 19944 weer totaal verwoest te worden. Nu is alles opnieuw opgebouwd om mij te kunnen ontvangen. In het dorp staat een gedenkteken voor de 38 slachtoffers van de oorlog, waaronder jonge kinderen. De kerk werd verwoest. Op de plaats van het altaar ligt een steen. Achter deze bijzonder plek staat een huis, dat “Carpe Diem” heet.

8.     Hulhuizen
Tocht: 10 (8)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


In een stukje bouwland staat een schuurtje. Maar er is veel meer in Hulhuizen. Op de kruisingen staan mooie witte cirkels om snelheid te minderen. De dijk kent het mooie uitzicht van ons land met de weidse rivier, de splitsing van Waal en Rijn,de boten, een werf waar men een grote rondvaartboot last en de Millingerwaard. Een man rust wat uit, maar kijkt meer naar zijn zilveren Mercedes. Twee vrouwen wijzen me de weg naar de Mariakapel. Het is er bijna stil. Vrouwenstemmen zingen uit het dak en Maria kijkt op me neer. Er branden kaarsen en een bord aan de muur heet me zeer welkom “ Lang was misschien de weg, maar hier is plaats voor u”. Ik brand een kaars en dank Maria voor deze dag.
9.     Flieren
Tocht: 10 (9)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Op de hoek naar Flieren is een handelaar in oud-ijzer. Het is verboden om hier spullen over de schutting te gooien zegt een bordje. Flieren is langgerekt en rustig. Een vrouw verstoort de stilte met een grasmaaimachine, een boer biedt fruit en brooddeeg aan. Zij overbuurman zegt, dat “we zijn blij met een scharrelei”.
10.     Gendt
Tocht: 10 (10)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Bij het standbeeld van moeder en kind van 1993 staat trots, dat Gendt er in 793 al was. Het stand in een archief in verband met een Benedictijnenklooster. Het dorp is natuurlijk nieuwe. De oorlog schoot alles plat. Toen de brink weer werd ingericht, bouwde men een lelijk monument vanuit baksteen. Het werd onthuld door 3 generaties uit Gendt.: Albertus – Hendrikus- Albertus. Het zijn de namen van mijn opa (Hendrikus Albertus), mijn vader (Albertus, Hendrikus) en mij (Albert). Een meisje wacht op de bus naar Arnhem. Hij komt aangereden tussen de hoge bomen in de dorpsstraat, die na de oorlog zijn geplant en nu groot gegroeid zijn. Bij de winkels staan fel blauwe fietsenrekken. Op de dijk laten mensen hun hond uit vlak bij de oude spoordijk. Er reden karretjes naar de fabriek en kleiputten en er was een doorgang door de dijk. In 1920 betaalde een Nijmegenaar dit, om er zelf beter van te worden. Het locomotiefje staat met twee wagen in de herfstzon te blinken.
11.     Kommerdijk
Tocht: 10 (11)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Gezien vanaf de dijk. Huizen tussen rommelige kassen. Maar vanaf de dijk het grootse uitzicht over de uiterwaarden van de Gelderse Poort
12.     Zandheuvel
Tocht: 10 (12)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


De naam zegt al veel. Op een oude stroomrug was je veilig voor het water. Er is een weg, die zich splitst en daarna doodloopt. Er staan een paar huizen en een boerderij. Door het bord met de rustgevende naam “De Oase” zijn grote gaten geschoten. Het is een echte zandheuvel met echte dennenbomen. Bij de boerderij roesten de oude werktuigen en wachten bloemen in de schuur op de verkoop.
13.     Haalderen
Tocht: 10 (13)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Ook de kerk van Haalderen heeft de oorlog niet overleefd. Alles wat als uitkijkpost kon dienen werd door de geallieerden neergehaald. De kerk is gewijd aan de zeven tekenen rond de bron. Ze blijken vastgelegd te zijn in de gebrandschilderde ramen. Een invalide man komen aanrijden in zijn scootmobiel. Hij neemt mij mee, naar een kleine kapel. Daar ligt Maria in hout met een gestorven Jezus. Aan de muur de namen van de doden van dit jaar. De man kent ze allemaal. Hij neemt me mee naar Joop Putman, die een werkplaats achter de kerk heeft. Hij werkt in klei aan een grafmonument van keramiek voor een overleden man. De kleinkinderen vliegen als vogels in de lucht, de kinderen rijden paard tussen de beide ouders. Het monument is ook vast voor de nog levende moeder. Fruitbomen, varkens en wat kippen maken het verhaal compleet. Het is voor een hobbyboer. Het wordt in stukken gesneden en gebakken en geglazuurd. Als ik volgend jaar terugkomt ligt het op het graf. En dan het verhaal van de piëta. In de oorlog weggebracht naar een boerderij en in de kerk vervangen door een betonnen afgietsel. De boerderij kreeg een voltreffer en brandde af. Het beeld ging verloren. Toen de vorige pastoor zijn jubileum vierde kreeg hij als oud-missionaris een reis naar Indonesië. De pastoor voelde zich te oud en wilde een beeld. Joop heeft het voor hem gemaakt. Het is mooi. Bijna raak ik mijn fietssleutel kwijt, bij het maken van zijn portret, maar met de steun van Maria vinden we hem weer. Ik druk hem de hand en ga verder.
14.     Bemmel
Tocht: 10 (14)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Het is markt in Bemmel. Een visboer roept” “Ik heb geen goud, ik heb geen zilver, ik heb wel de lekkerste kibbeling”. Zijn klanten zijn het met hem eens. Twee ijzeren pony’s staan te wachten voor een drinkbak. Alles is pony in Bemmel, het ponypad, de carnavalsvereniging “:De Blauwe Pony”, nog een stenen pony en een meisje met een ponywagen op de dijk. In het dorp staan tussen de huizen grote landhuizen in parken met oude bomen. De oorlog heeft ze gespaard of ze werden als eerste weer opgebouwd. De oude hervormde kerk van 1100 ligt wat verstopt en heeft een moeilijk spreuk boven de deur. Het uitzicht vanaf de dijk is groots met de contouren van Nijmegen in de verte.
15.     De Pas B
Tocht: 10 (15)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Op één dag twee maal in een plaats met dezelfde naam. Ik zag het van de dijk, maar kon het pad naar beneden niet vinden. Nu via de andere kant en het lukt. Er staan twee witte verbouwde boerderijen en het weggetje slingert zich er tussendoor. Mooi om te wonen achter de dijk, vlak bij de uitgestrekt uiterwaarden van de Waal.
16.     Vossenpels
Tocht: 10 (16)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Het meisjes, dat de kranten bezorgd weet het zeker. Hier is de Vossenpels. Er worden volgens haar geen vossen geschoten. In de droge greppel ligt het gemaaide gras in rollen te rotten. Achter de huizen staan de kassen, waar men bloemen kweekt. De weg is ernaar genoemd “de Bloemenstraat.
17.     Ressen
Tocht: 10 (17)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Heel vroeger was er een klein station, dat Ressen-Bemmel heette. Het is knap, dat de spoorwegen bij zo’n klein plaatsje wilde stappen. Achter een oud landhuis staat nu een bedrijf met mammoetkranen. De kerktoren is bescheiden en oud. Ressen was al in de ijzertijd bewoond. De kosterij ernaast is nu gemeenschapshuis. In de kerk kun je trouwen. Het dak is in het midden laag geworden, na de oorlog. Geldgebrek en het besef, dat de hemel misschien dichterbij is dan we vroeger dachten. In een monumentaal boerenbedrijf wonen nu veelsoortige bedrijven bij elkaar. Twee organisatieadviseur maken een ommetje en spreken elkaar in vaktaal toe. Er woont ook een accountkantoor en therapeuten voor auriculo en flebiologie. Volgens de mannen gaat het goed samen. De eigenaar selecteert op karakter.

18.     Merm
Tocht: 10 (18)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Vlak achter een knooppunt van snelwegen en treinen ligt Merm. Een bouwwerk van het waterschap staat als een graffiti-monument tussen sporen en asfalt. De skyline van Merm wordt bepaald door het industrieterrein. Slechts een rij huisje van vroegere arbeiders vertellen nog iets over het oude buurtschap. De twee wipkippen staan verloren achter het hekje.
Het is duidelijk, dat het gebied tussen Arnhem en Nijmegen opgegeten zal worden, door de nieuwe tijden.
19.     Aam
Tocht: 10 (19)
Bezocht op: 27 oktober 2005
Provincie: Gelderland


Ergens achter het industrieterrein liggen de resten van Aam. De half afgebroken boerderij voor de brug over de snelweg is al een teken. Bij het Aamsepad staan nog wel huizen tussen bomen en stukjes wei. Bij de oude Betuwse boerderij is het verval zichtbaar. De weg loopt dood en in de verte rukt de nieuwbouw op. Slechts een sauna en relaxcentrum handhaaft zich in een gerestaureerde boerderij.