Tocht 21 - Branden in Culemborg en Geldermalsen
Datum:
09 Oktober 2006
Weersomstandigheden:
Droog en wisselend bewolkt.
16 graden
Wind: Zuid-Oost 4.
Reisgegevens:
Tocht op de fiets vanuit en naar IJsselstein
Hagestein (nr 5) eerder beschreven in tocht 31
Afstand:
93 km
Aantal plaatsen:  15
 
1.     IJsselstein
Tocht: 21 (1)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Utrecht


In het plaatselijke museum is een huiskamer ingericht uit de jaren 60. Er ligt een kleedje op tafel en er staat een televisie uit de tijd, dat er nog maar één net was. Er wordt een programma uitgezonden over de bouw van de zendmast even buiten de stad richting Lopikerkapel.
Met handlieren werden de verschillende segmenten omhoog gehesen en op hun plaats gezet. En dat alles op meer dan 100 meter hoog. De toren zou uiteindelijk 368 meter hoog worden.
Door de komst van satellieten dreigt de toren zijn functie te verliezen en is men op zoek naar een nieuwe bestemming, naast de bekende kerstboom. Het uitzicht moet geweldig zijn.
Nu is men bezig met reparaties aan de betonnen blokken, waar de kabels aan vast zitten.
In de basiliek van IJsselstein staat een bijzonder beeld.je van Onze Lieve Vrouwe van Eiteren. Het beeldje is verantwoordelijk voor vele wonderen en wordt jaarlijk meegedragen in de ommedracht langs de kapel waar zij ooit thuis hoorde. Eind junii loopt een bonte stoet van historische figuren met het beeld door IJsselstein. Waar zie je boven de rivieren nog processies met echte bruidjes.
2.     Lopikerkapel
Tocht: 21 (2)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Utrecht


De kapel staat er al eeuwen en ik was vaak op bezoek in Lopikerkapel. De uitspanning “De rode leeuw”, het buurthuis “D’oude school”, de wetering, de oude boerderijen en de paar nieuwbouw huizen komen me vertrouwd voor. Ik werkt 6 jaar lang voor de 2 scholen, die er toen waren. Er was een eeuwige strijd tussen de Openbaren (veelal arbeiders) en de Christelijke (veelal boeren).Het buurtschap bleek te klein voor 2 scholen en de christelijke won. De scheiding liep als een mes door de gemeenschap.
Nu ligt achter het gemeenschappelijke buurthuis een nieuwgebouwd gemeenschapshuis “De Ark”. Zou de strijd nog steeds doorgaan?
Op het kerkhof staat net sierletters op het hek, dat er op ons gewacht wordt.
Op de grafstenen staan de bekende namen van families, waarvan ik de namen ken uit de voetbalclub, de schoolbesturen en de oudercommissies: Verweij, Renes, Schep, Langerak.
Bij de dijk ligt het militairencomplex, dat eens de lucht invloog. De brandende vliegtuig kerosine was kilometers in de omtrek te zien
3.     Klaphek
Tocht: 21 (3)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Utrecht


Klaphek staat niet op de kaart, maar op de plaats waar een paar huizen staan, stoomde eeuwen geleden de IJssel. Het meeste water ging toen niet via de Lek naar zee, maar door de Hollandse IJssel. Een Hollandse damde de zaak af en bestreed zo de water overlast in zijn gebied. Nu is er een kaasboerderij en een vogelasiel.
4.     Vianen (U)
Tocht: 21 (4)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Utrecht


Aan de noordwest kant is tussen de hoge bomen een oude stadspoort met restanten van de stadsgracht en de stadsmuur.Binnen de muren is een oude waterpomp met de beeltenis van bijna blote vrouw, die water schenkt. De pomp staat wat verscholen achter plastic groenbakken. Twee bewoners komen elkaar op deze Korte Dijk tegen en beschermen hun honden tegen een vechtpartij. Over twee dagen is er weer een paardenmarkt. Die wordt gehouden sinds 1291. De familie van de hondenbezitter woont er al jaren. Zij grootvader voerde op een stoomboot, die slepen van vrachtboten naar Duitsland trok. Zijn boot heette “De zwarte pijper” en zelf had hij de bijnaam “Witte Janus” vanwege zijn spierwitte haar. Hij was beroemd in heel Vianen, omdat hij altijd op de dijk te vinden was en een veldwachter zijn zwaard afpakt, tussen de tegels stak en afbrak. Bovendien stond hij met Liesbeth List op de foto. De hondenbezitter is nog steeds trots op zijn grootvader. Het ontroert hem, dat zijn kleindochter van 4 jaar, de zelfde witte haren heeft.
Vianen maakt zich op voor de paardenmarkt. Op het brede marktplein staat een bronzen paard al te wachten op zijn of haar soortgenoten.
5.     Everdingen
Tocht: 21 (6)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Utrecht


Er wordt gewerkt aan het wegdek. In ruil tegen de dijkverzwaring wordt in de uiterwaarden een natuurgebied aangelegd. Het gras kleurt er rood en de ganzen verzamelen zich voor de trek naar het noorden. Everdingen is klein, maar heeft twee kerken. De katholieke licht royaal aan de voet van de dijk. De hervormde is verscholen tussen nieuwe huizen en verstopt achter een hoge haag. Aan de dijk drinkt een bewoner buiten koffie, terwijl zijn vrouw mobiel belt. Ze zijn aan het verbouwen. Als het water erg hoog is zal hun huis toch in het water staan.
6.     Zijderveld
Tocht: 21 (7)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Utrecht


Dwars door het land loopt de “Diefdijk”, die de Alblasserwaard moest behouden tegen het hoge water uit het oosten. Over de A2 is Zijdeveld te bereiken. De naam kennen weinig mensen, het wat scheve torentje van de kerk wel. Een man doet een brief op de post. Als hij uitlegt waar hij woont, zegt hij altijd, door waar je voor Vianen in de file staat.
Er wonen maar 800 mensen en jaarlijks is er een jaarmarkt op de eerste zaterdag van september. Eens in de 5 jaar is het pas echt feest. Dan verlicht elke straat hun huizen en strijden ze om de prijs voor de mooiste straat. In 2008 is het weer zo ver.
In eigen beheer hebben bewoners een fotoboek uitgegeven, waarin te zien is hoe alles veranderde. Gelukkig is er nog een school en een dorpshuis.
7.     Culemborg
Tocht: 21 (8)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Gelderland


Even buiten Culemborg staat een nieuwe kerk wat verloren in het weiland langs de provinciale weg. Daar kerkt de vrije gemeente Philadelpia op hervormde grondslag. Hoe vrij is de gemeente en wat wil men hervormen. Het hek is op slot en ik zal het niet te weten komen.
Binnen de stadspoort wordt de actie gehouden “Laat de spits niet vallen” Het gaat niet over voetbal, maar over de torenspits van de katholieke kerk, die er slecht aan toe is.
Op een pleintje achter de kerk staat een dicht getimmerd gebouw het moet iets van een klooster geweest zijn. Een voorbijgaande fietser weet dat er een bioscoop is gevestigd was.
Hij kende het gebouw goed, want hij stond als brandweer man op de ladder samen met zijn maat Henk van Dam, toen het hele complex in vuur en vlam stond. Het was een van de grootste branden uit zijn loopbaan. Alles was van hout en toen de dikke balken vlam hadden gevat was er geen blussen meer aan. Als de brand bedwongen leek, sloegen de vlammen telken weer toe. Alle corpsen uit de omgeving tot aan utrecht werken mee. Uiteindelijk heeft een grote kraan alles naar benenden gehaald om de brand echt te kunnen blussen. Het heeft bijna een weer geduurd. We praten over 1973. Zijn commandant brak zijn been bij hert inspecteren van de trappen. Verder waren er geen gewonden. Culemborg heeft veel moois, een poortje achter de kerk, een grote oude kerk, veel oude huizen, de Kattenstraat, een mooi stadhuis, het Elisabeth Gasthuis en natuurlijk de spoorbrug over de Lek, de veerpont en de mannen, die er elke dag naar komen kijken.
Bij de begraafplaats is een monument voor de 5 gevallenen uit de stad in Indië. We denken er niet graag aan, maar het is wel waar, dat ze zeer ver van hun verwanten zijn begraven in Bandung of Djakarta.
8.     Beusichem
Tocht: 21 (9)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Gelderland


In het land waar vroeger de rivieren vrij spel hadden, lagen de dorpen op de oude stroomruggen. Zo ook Beusichem. Rond het marktplein liggen oude boerderijen en herenhuizen. Op de gevel van het oude stadhuis staat een dankbetuiging van vluchtelingen, die gastvrij ontvangen werden, die in 1944 de Betuwe onder water werd gezet
9.     Zoelmond
Tocht: 21 (10)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Gelderland


Een smalle weg kronkelt door de huizen van het dorp over de stroomrug. Bij de kerk wordt het wat breder. Naast de kerk staat een mooie witte pastorie. Er is nog een slager. Die met een groot spandoek laat zien, dat er de hele zomer vlees geroosterd moet worden op de barbarque.
Bij de kerk worden de bomen bijgesnoeid. Op de splitsing staat een antieke wegwijzer van de ANWN. Op zijwegen rusten grote herenhuizen tussen het groen.
10.     Asch
Tocht: 21 (11)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Gelderland


Vaak fietste ik er voorbij, maar nu niet. Langs het kerkpad kom ik bij de kerk. Die is klein, maar mooi geschilderd in pastelkleuren. Achter het Kerkpad staan rijen nieuwe huizen. Een vrouw haalt onkruid tussen het grind uit en de hond van de buren gromt gevaarlijk. Ze is geboren en getogen in Asch, al was ze twee jaar weg om even samen te wonen met haar vriend. Toen konden ze het huis van haar ouders kopen. Vroeger woonden er graan handelaren, later was het de bakkerij van haar vader en moeder. De school verder op is nu buurthuis. Haar oom zat er nog op school. Toen werd die gesloten en most er school gegaan worden in Zoelmond. Vijftig jaar geleden werd de christelijke school gesticht en die is er nog steeds. Moeders wachten op hun kinderen en praten met elkaar en de juf. Kinderen spelen volleybal en oefenen in het jongs-meisjesspel. De kerk zorg nog voor enige binding, al moet de dominee gedeeld worden met Erichem. Er is een jaarlijkse markt met kininginnedag en natuurlijk de Asche-poestermarkt met minder kramen maar veel sociaal contact.Ik denk, dat ze wel in Asch begraven zal worden. Het dorp met op de hucht. Twee jongetjes spelen botsauto met hun speelgoedtractoren.

11.     Buren
Tocht: 21 (12)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Gelderland



Buren is vertrouwd. Het is en blijft het vestingstadje, wat is stil blijven staan 300 jaar geleden.
Bij de poort is natuurlij een kanon en ook een ridder in harnas. Maar mooier is het straatjes met de oude synagoge. Nu wordt er lelijke plaatselijke kunst vertoont, maar ooit was het een gebouw van druk gepraat en eeuwenoude rituelen. Mijn collega Hans Cohen heeft het tij niet kunnen keren. De straatnamen zijn gebleven. Bij de kerk staat de familie Oranje. Er zou zo het gezin van Willem-Alexander aan toegevoegd kunne worden. Het weeshuis er steriel gerestaureerd en achter en oude boom op de wallen is uitzicht op de achtergevel van een historische Betuwse boerderij. Witte ganzen grazen op het gras langs de wallen. Er is een nieuwe aanlegsteiger opgebouwd. Je kunt er nog steeds kano’s huren om via de Korne naar de Linge te varen.
12.     Buurmalsen
Tocht: 21 (13)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Gelderland


Bij binnenkomst een oude boerderij met fel blauwe luiken. Zijwegen van de Lingedijk hebben mooie namen als de Zijtak en Rooimond.
Het kerkje kijkt vanuit hoge bomen van achter de muur uit op de Linge. In de verte stijgen zwarte rookpluimen op vanuit Geldermalsen.
13.     Geldermalsen
Tocht: 21 (14)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Gelderland


Het is druk bij de brug over de Linge. Iedereen spoed zich naar de brand. Een vader rijdt met zijn zoon langs de afzetting door het park naar de rode gloed. Ik volg hen. Het is een echte brand en de warmte slaat je tegemoet. De brandweer heeft evenveel werk aan het op afstand houden van de ramptouristen als aan het blussen. Het padvindershuis was van geteerd hout en twee jaar niet meer in gebruik, dus een gemakkelijke prooi. De vlammen slaan rood uit over de hoofden van de witgehelmde helden. Op de dijk naar Tricht waaien de rookresten je nog steeds tegen het gezicht.
Het station van geldermalsen is nog prettig klassiek. In het tunneltje is te zien, dat de stoptreinen hier even moeten wachten tot de sneltrein is gepasseerd.

14.     Tricht
Tocht: 21 (15)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Gelderland


De trein rijdt ratelend over de brug Een witte villa staat te wachten achter het grasveld.
Het programma van het grote Trichtse zomerfeest staat op de borden. Petrus wacht met zijn sleutel voor de kerk. De Linge maakt een flauwe bocht. Het is wat zoeken naar de fietsroute naar Culemborg. Langs een kronkelweg en een rijksweg kom ik er wel. Misschien had het donkere jongetje wel gelijk en had ik beter kunnen terug rijden.

15.     Honswijk
Tocht: 21 (16)
Bezocht op: 10 oktober 2006
Provincie Gelderland


Op de pont staat een meisje met ogen als meren, die niet kunnen jokken, maar ze kent de uitdrukking niet “Hij heeft de geest gegeven” van de pontbaas. Het betrof haar 4e hands auto.
Langs de dijk ligt tussen de boerderijen een met klimop overwoekerde bunker in vele kleuren.
Bij het fort van de waterlinie staat een bordje over het lang verdwenen kerkje van Hondswijk.
Er is niet meer van over behalve het uitzicht over de Lek en de vertrekkende ganzen.