Tocht 225 - De grond trilt in Doodstil
Datum:
26 Augustus 2014
Weersomstandigheden:
Onbewolkt
Temperatuur: 19 graden
Wind: O3

Reisgegevens:
Tocht: Sauwerd - Sauwerd

Afstand:
Tocht: 52 km
Totaal 52 km
Aantal plaatsen:  19
 
1.     Uithuizen
Tocht: 225(1)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Een stevige man laat zijn hond uit in een doodlopende straat. Hij wijst op het fotogenieke uitzicht op de “kark, meulen en meulenhoes”. Hij heeft helemaal gelijk. Op weg naar het marktplein passeert men een heel mooi huis opgetrokken uit rode baksteen met gele accenten en een oriëntaals torentje. Er staan meer mooie huizen in het dorp. Bij de kerk is het druk bij de visboer, die uitzicht heeft op het gemeentehuis, samengesteld uit twee bouwstijlen van verschillende tijden. De weg naar de Menkemaborg heet natuurlijk Borgstraat en aan de rand van de bebouwing ligt de indrukwekkende oprijlaan. De borg zelf is omgeven door water en een smalle brug geeft toegang tot het gebouw, dat uit drie aansluitende huizen bestaat. Even beroemd zijn de omliggende tuinen met een lusthof, zonnewijzertuin, een fruithof en de keukentuin. Er moet ook een doolhof zijn, maar die is vandaag niet te vinden. Aan de achterkant golven merkwaardig gesnoeide buxushagen als een wilde zee. In het Schathuis is het goed koffiedrinken en een bezoek aan het toilet is de moeite waard. Hier prijken de mooiste tegels aan de muur van strijders tot clowns.

2.     Katershorn
Tocht: 225(2)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


De weg loopt evenwijdig aan de zeedijk in de verte. Hier staan grote boerderijen, die het nieuw veroverde land bewerkten. De aangeslibde grond was vruchtbaar en de boeren rijk. Aan de ander kant van de weg is een tuincentrum en een lange muur, die een tuin verhult.
3.     Lage van de weg ('t)


Deze merkwaardige naam dankt haar bestaan aan een verhoging in het land waar nu een grote schuur op staat. De huidige weg met zijn rode huizen lag aan de voet van deze wierde en werd dus de Lageweg. Bij de splitsing is stukadoorsbedrijf Stucasso aan het werk. Ze zijn gespecialiseerd in schadeopname en herstel. Ze hebben het druk want het episch centrum van Loppersum is niet ver weg.
4.     De Streek
Tocht: 225(4)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Tussen de hoge groene bomen liggen hier de boerderijen, waarvan de voorhuizen een bijna adellijke uitstraling hebben. De tuinen in Engelse landschapsstijl zijn zelfs opgehoogd en geven het geheel een speels karakter. Achter de boerderijen ligt het nieuwe land en de dijken, die steeds verder opschoven in de richting van de zee.

5.     Olddorp
Tocht: 225(5)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Op de hoek staat een kraampje met houtblokken en hooibalen. Zo’n baal kost al gauw € 22,-, voor de kenner misschien een voordeeltje. De weg komt langs een grote boerderij met een imposant voorhuis, pas dan doemt het oude Olddorp op. De weg maakt een bocht om de rand van de historische wierde, waarop verspreid nog drie boerderijen staan. Lang geleden kon men zo het zeewater buiten de deur houden. Nu waken de dijken in de verte.

6.     Holwinde
Tocht: 225(6)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Twee grote landbouwmachines hebben net even pauze. De weg is smal en een vrachtwagen duwt fietsers in de berm. Holwinde bestaat maar uit een paar huizen en boerderijen. In de verte slingert zich een oude zeearm door het bouwland, die volgens de kaart luistert naar de naam Helwerdermaar. De weg volgt de loop van het water. Het huis op de hoek heeft een raam met uitzicht op de vogels. Plakkers voorkomen, dat ze tegen de ramen vliegen.
7.     Doodstil
Tocht: 225(7)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie Groningen

Een grote boerderij heeft een serie oude stenen reliëfs met dansende vrouwen voor de ingang staan. Minder vrolijk is de ijzige mededeling “Wij zijn ons aan het voorbereiden op de ramp”. De ramp betreft het toenemend aantal aardbevingen als gevolg van de gaswinning in de buurt. Hoe men zich voorbereid staat er niet bij. Bij de ingang van Doodstil hangt een bord, waarop staat dat men hier de mooiste plaatsnaam van Nederland heeft. Iedere bezoeker vraagt natuurlijk naar de herkomst van de naam. Een man geeft enigszins vermoeid het antwoord. Hij heeft eigenlijk geen tijd, want aannemers komen net de schade van de bevingen opnemen. Ook een grote witte villa staat al in de steigers. Als men weet, dat hier een brug een “til” heet, is een deel van het raadsel al onthuld. Het was de til van ene Doede, een bekende naam in deze streek. Veel mooier is natuurlijk het verhaal van de doodskist, die van de toenmalige veerpont viel. Daarna bouwde men maar een brug om dergelijke ongelukken te voorkomen.
8.     De Knijp
Tocht: 225(8)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen

De weg naar de Knijp volgt een tijdje het Boterdiep. Op een verhoging in het land staat een boerenschuur met rondom kisten haardhout en omgehakt bomen. Verderop liggen nog een aantal boerderijen. Het huis op de hoek oogt knus en heeft veel plaats ingeruimd voor de auto. Bij een rij groentekassen begint Zandeweer.
9.     Zandeweer
Tocht: 225(9)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Aan het einde van de lange dorpsstraat staat de nieuwe school en hier is het dorpsleven levendig. De straat bestijgt langzaam de wierde met als hoogste punt de kerk met haar losse toren. Tegen de gevel van de kerk staat een oude grafsteen met versierde ornamenten. De tekst is onleesbaar of in het latijn. Spannend is ook het luik in het dak van de kerk. Het gebruik lijkt een raadsel tot dat een bevriende aannemer een tikje van de sluier oplicht. Zo'n luik was nodig om de binten en balken in de dakconstructie te kunnen inspecteren door de ingestelde Monumentenwacht. Meer oude kerken hebben zo'n luikje. Aan de overkant liep de Poelstraat naar de drinkpoel voor het vee. Langs de straat staan de kleine rode huizen, soms mooi opgeknapt soms in licht verval. Zo ook het pand uit 1805, waar dikke balken de zijgevel stutten.
10.     Oldenzijl
Tocht: 225(10)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Er lopen twee wegen oostwaarts naar Oldenzijl. Beide hebben de status gekregen van fietspad met toegang voor enkele landbouwtrekkers. De ene weg heet Noorderweg en de andere Zuiderweg, dat is dan duidelijk voor iedereen. Oldenzijl heeft een nieuwe school met een stukje buurthuis. De school is een Daltonschool, het buurthuis heet Lutjes Brussels, lutje is klein, maar de Brussel lijkt wat ver gezocht. De Nicolaaskerk uit de 13e eeuw steekt fraai af tegen de blauwe lucht. De heilige Nicolaas is de schutspatroon van de zeevarenden en het dorp moet ooit een verbinding met de zee hebben gehad. De kerk wordt geroemd om haar schoonheid en akoestiek. Een groepje mensen met wat overgewicht komt transpirerend aan na een wandeling. Ze gaan het allemaal wat klagend bekijken, want de kerk is open. Aan de Zuiderweg staan de gerestaureerde schuren van boerderij “De Korenaar”. Een bescheiden gevelsteen vermeldt, dat de weduwe Wiersema verantwoordelijk was voor de bouw in 1903. De Korenaar zelf kijkt tevreden uit over de pas gemaaide tarwevelden.
11.     Zevenhuizen (Uithuizen)
Tocht: 225(11)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Er zijn in Nederland veel buurtschappen, die Zevenhuizen heten. De meeste hebben een veelvoud van zeven aan huizen. Dit Zevenhuizen telt exact zeven huizen. Een bewoner, die net zijn onkruid bespuit, bevestigt de telling. Eén van de huizen is aan een opknapbeurt toe. Bramenstruiken nemen langzaam bezit van tuin en ramen.

12.     Eppenhuizen
Tocht: 225(12)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Een man in een auto stopt op de hoek van Eppinghuizen. Hij draait zijn raam open en vraagt of we het kunnen vinden. De vraag is, of hij iets gemerkt heeft van de aardschokken van de naburige gaswinning. Het antwoord is positief. Hij voelde een gerommel aankomen en gedurende twee seconden trilde de grond. Daarna begon het water in zijn zwembad heftig te golven. Hij maakt zich er niet zo druk om, net zoals zijn moeder 35 jaar geleden, die lag te schudden in haar bed. Toen maakte de media zich niet druk om Groningen. Wel moet er nu bijna bij elk huis wel schade worden hersteld, al valt het met zijn huis wel mee. Het paadje naar de kerk is slim verstopt tussen de hagen langs de weg. Het is weer zo’n verstilde plek met een waterstaatskerkje, een torentje met een luidklok, wat graven en een bijbehorend doodgravershuisje. Vanaf deze wierde is er uitzicht op de doorgaande weg in de verte.
13.     Startenhuizen
Tocht: 225(13)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


De weg maakt een haakse bocht en de boerderij in de hoek is imponerend groot. Die draagt de mooie naam Leliënhof en in de top van de gevel staat boven een wapen de Franse lelie.
14.     Garsthuizen
Tocht: 225(14)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Sirenes van politieauto’s klinken luid bij het viaduct onder N999. Aan de andere kant is het stil. Achter een oude boomgaard gaat een boerderij schuil met de uitstraling van een kasteel. De naam mag er zijn: Roperijwerd. Een vrouw aan de overkant zeult met een kist fruit. Bij de scherpe bocht in de weg staat de oude smederij, die nu in auto’s doet. Willy Wijchgel is de eigenaar en zijn lievelingsmerk is Ford Mustang.

15.     Huizinge
Tocht: 225(15)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Het is even zoeken naar de kerk van Huizinge. De Torenweg klimt langzaam omhoog en komt langs de oude school, die nu buurthuis is. Het jaartal van 1852 getuigt van een vroeg besef, dat kinderen recht hebben om te leren. Aan de voet van de wierde liggen een paar grote boerderijen, en de huizen aan de zijweg richting kerk baden zich in wilde bloemen en rust. Een voormalige studentenpredikant preekt hier nog af en toe, gewoon omdat het hij deze kerk zo verschrikkelijk mooi vindt. Hij heeft gelijk. Op een huis aan de straatweg hangt een bordje van het Rode Kruis, dat hier een brancard aanwezig is.
16.     Middelsum
Tocht: 225(16)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Op weg naar het centrum van Middelsum komt men langs een groot nieuw bejaardenhuis. Het oogt fris en eigentijds en draagt de naam Hyppolitushoef. Een mooie naam voor een mooi gebouw. Het centrum is naar de gewoonte van deze streek gebouw op een wierde en de gereformeerde kerk heeft een bescheiden torentje, maar wel een grote pastorie. Verderop heeft de erker van een villa zicht op de kerk. De plaatselijke bakker is met zijn tijd meegegaan en serveert op een terras koffie met pizzabroodjes. Twee dames bespreken voorzichtig de dorpsgenoten. De toegangspoot tot een voormalig kasteel oogt indrukweekend, al is het kasteel verdwenen. Even buiten het dorp heeft men een nieuw bos geplant en de bomen verdringen elkaar na een paar jaar groei. Schoolkinderen moeten helpen met het onderhoud.
17.     Toonward
Tocht: 225(11)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Aan de ander kant van het Boterdiep liggen de restanten van de ooit zo imposante borg Ewsum. Wat bleef is een historische boerderij en de onderste resten van een geschutkoepel uit 1462. De borg en de koetshuis werden in 1863 afgebroken en onlangs hebben schoolkinderen lindebomen geplant, die nu al behoorlijk veel schaduw geven. Het fietspad naar Kantens ligt aan de andere kant van het Boterdiep, mooi, maar hierdoor is men slechts in staat om een glimp van het buurtschap op te vangen.
18.     Kantens
Tocht: 225(18)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Op verschillende plaatsen wordt het vertelfestival aangekondigd, dat op 31 augustus zal plaatsvinden. Een oude ark in het Boterdiep bevestigt de gebeurtenis. Het vertellen van mooie verhalen moet ons terugbrengen naar de tijd van marskramers en meesters en juffen, zie zo onvergetelijk konden vertellen. Bij de brug tegenover het stadhuis staat een inspiratiebron, een schandpaal waar misdadigers bespot konden worden. Het stadhuis staat in de steigers en wordt helemaal opgeknapt voor een toekomstige koper. Het beeld van een jonge maagd op de hoekkant krijgt men er gratis bij. Volgens een man met veel vrije tijd, moet het gebouw van binnen heel mooi zijn en voor het eerst ziet hij het monument voor de gevallenen uit het dorp. De naastgelegen kerk is klein, mooi, en christelijk gereformeerd.
19.     Stitswerd
Tocht: 225(19)
Bezocht op: 26 augustus 2014
Provincie: Groningen


Ver weg van alle omliggende dorpen en buurtschappen ligt de eenzame wierde van Stitswerd. Aan de voet van de verhoging in het omliggende land ligt nog een grote boerderij, waarvan de naam vanaf de weg niet te lezen is. De kerk van het dorp is geel en dat kleurt mooi bij de veelal rode huizen. Op het kerkhof ligt een grafsteen met alle symbolen van de vergankelijkheid, een slang die in zijn staart bijt, een zandloper met vleugels, een pijp met vuur en de zeis des doods. Het dorp is in al die jaren niet gegroeid. Nog steeds staan er 30 huizen en wonen er ongeveer 65 mensen. Drie mannen helpen elkaar bij het afzagen van de takken van een boom. Tussen het zagen door wordt het dorp toegelicht. Daar ligt de oude pastorie en daar was het noodslachthuis. De herberg waar paarden de ene deur inreden en de andere uit lag er tegenover. In de hoek stond de oude school en het huis van de bovenmeester was het grootste huis van het dorp. Een vrouw gaat met haar dochter verse eieren halen bij de buurvrouw. Men redt het hier wel met elkaar op deze oude wierde in dit oneindige land.