Tocht 221 - Fietsen van kerktoren naar kerktoren tussen Leeuwarden en Sneek
Datum:
21 Juli 2014
Weersomstandigheden:
Wisselend bewolkt
Temperatuur: 24 graden
Wind: NO4


Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht op de fiets
Utrecht – Leeuwarden met de trein
Tocht: Leeuwarden – Sneek
Sneek – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets
Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 72 km
Totaal 100 km
Aantal plaatsen:  27
 
1.     Goutum
Tocht: 221(1)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


De brug over het van Harinxma Kanaal staat open en vier zeilboten met hun hoge masten mogen passeren, terwijl het verkeer wacht. Bij binnenkomst van Goutum wacht een grote grijper, die samen met een motorzager twee grote wilgen proberen te fatsoeneren. Een groepje ouderen kijkt kritisch toe. Een vrouw zit met haar auto opgesloten tussen de afsluitingshekken, maar met behulp van een fietser kan ze er door. In een hoekje bij de kerk staat een heel klein brandweerhuisje. Het staat ongetwijfeld leeg, want tegenwoordig kan de brandweer van Leeuwarden hier snel zijn. De kerk van Goutum is van een indrukwekkend formaat en de voormalige pastorie mag er ook zijn. Nu woont en werkt er een meester-schilder, die gegarandeerd vakwerk levert. Een vrijwilliger is bezig om met een krabbertje het pad van de kerk vrij van onkruid te maken, maar heeft halverwege een pauze genomen. De kerk, van oorsprong Romaans, stamt uit 1100 en werd een paar eeuwen later uitgebreid in Gotische stijl. De toren is maar liefs 33 meter hoog.

2.     Swichum
Tocht: 221(2)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Schwichum is maar klein, je fietst er zo doorheen. Er is eigenlijk maar één zijstraat en die heet “On é tsjerke”. Op de hoek doet de firma Scheepsma in logistiek. De kerk ligt wat verderop en wordt niet meer gebruikt als kerk. Je kunt er wel trouwen op je eigen manier. Je mag zelf de klok luiden zolang je maar wilt en zo je eigen huwelijk inluiden. Op het kerkhof bevindt zich een graf met een kunstwerk van twee slangachtige wezens. Naast de kerk staat een wapen met veel goud, blauw en een korenschoof. De bodem was blijkbaar vruchtbaar. Er staat het jaartal 1577 bij.
3.     Wirdum
Tocht: 221(3)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Een aantal jaren geleden telde Wirdum nog drie kerken. Eén van de kerken is een garage geworden met een kerkachtige uitstraling. Een wandelende bewoner weet iets van de geschiedenis van het kerkelijk leven. Je had de hervormden, die kerkten in de oude kerk bovenop de terp en de “fynen”. De Roomsen woonden een paar dorpen verderop. Zelf woont hij naast een andere kerk, dat nu woonhuis is geworden, wel met een mooi glas-in-lood raam. Het is bij 30 jaar geleden, dat de strijdbijl tussen de verschillende groepen werd begraven. De bijnaam van de bewoners is “torenkevretters” en dat slaat op de kerk, die ooit een tweede toren had. Die toren werd afgebroken en de stenen werden verkocht om de kerk te kunnen onderhouden.Een mooi oud pand was ooit een café en een grote boerderij werd dorpshuis. Voor de deur staat een bus voor bevolkingsonderzoek. Wirdum is een flink dorp met een brede straat, die naar de kerk leidt. De slager is geen modelslagerij meer, maar de naam staat nog wel op de gevel.
4.     Wytgaard
Tocht: 221(4)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


De doorgaande weg was ooit de dijk van de Zwette, die verderop stroomt. Er mag niet hard worden gereden, maar een vrachtwagen scheurt door het dorp. Het uithangbord met de “Rechtsom Academy” slingert door de luchtdruk. De kerk is nieuw en heeft een toren met veel klokken. De huizen rond het speelpleintje zijn ook nieuw en laten veel zon door. Op de hoek is een vergeten winkel met op de zijmuur een schildering van een kraai op een stapel boterhammen. Ook de bushalte heeft een schildering gekregen. Het is een woeste zee waarin een dorp verzwolgen wordt. Op de zijkant staat een monnik van “It Kleaster”, waarvan nog een eigentijds gebouw te vinden is. De kunstenaars zijn Gerard Boersema, Myrtha Buikema en Wendy Nauta. Hun achternamen houden Friesland in ere.
5.     Weidum
Tocht: 221(5)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Op weg naar Weidum siert een bijzonder windmolen het verre landschap. Bij de splitsing staat een wit restaurant waarin alle zintuigen aangeroerd worden. De kerk van het dorp ligt aan de rand, waar de hoge terp overgaat is lager land met boerderijen. Twee evenwijdige straten met karakteristieke huizen leiden naar de terp met de kerk. Het is duidelijk, dat het tussenstuk is afgegraven en als teelaarde is afgevoerd. Nu is er een bescheiden speeltuintje met een gebouwtje voor als het regent en een veld waar dorpsfeesten gehouden kunnen worden.. Verderop hangt bij David en Ylse de vlag nog steeds halfstok. Een paar dagen geleden werd in Oekraïne een vliegtuig uit de lucht geschoten en gisteren herdacht heel Nederland de meer dan tweehonderd slachtoffers.
6.     It Wiel
Tocht: 221(6)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


It Wiel heeft wel een naambord, maar staat niet op de kaart. Er staat een rijtje huizen en er is een bescheiden fabrieksterrein. Firma “De Steigeraar” bouwt er steigerhoutenmeubelen.
7.     Bears
Tocht: 221(7)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Een lange rechte zijweg gaat naar de terp met een kerk en een paar huizen. Naast de kerk is een metalen skelet opgetrokken van wat ooit de Unia-state was. De geschiedenis van deze state gaat terug tot 1580. De jongen met de bril weet er alles van. Hij heeft geschiedenis gestudeerd en werkt hier als gids. Hij schut met gemak de bijbehorende familienamen en jaartallen uit zijn mouw. Ze staan trouwen ook op een bord bij het oude poortgebouw. Die is fraai gerestaureerd en er zinj er in heel Friesland maar 8 overgebleven. In 1756 was de state zo vervallen, dat hij afgebroken werd en de stenen werden verkocht. Oude fundamenten openbaarden een T-vorm en een nog oudere L-vorm. De speeltuin is opgetrokken uit historisch ogende speeltoestellen.
8.     Jellum
Tocht: 221(8)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Op de hoek van de Hegedijk staat een oude school. Het bijbehorende jaartal is 1904 en er groeit klimop tegen de muur. Kinderen kunnen er niet meer terecht. De kerk van Jellum is van verre te zien en het café aan de overkant adviseert “cava” bij dit warme weer. Er is niemand, die hiervan gebruik maakt, hoewel het terras aan de achterkant een mooi uitzicht heeft over de weilanden. Het rose fietsenrek biedt veel ruimt voor vermoeide fietsen. Langs de weg richting Boksum staan fraaie boerderijen en een mooi landhuis met een gouden paard boven de ingang van het koetshuis..

9.     Boksum
Tocht: 221(9)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Er loopt een smal fietspad door de weilanden van Hillaard naar Boksum. Onderweg slechts één boerderij in ruste. Twee pony’s knuffelen elkaar, maar voelen zich betrapt en draaien hun hoofden de andere kant op. Een vrouw laat twee honden uit en raakt verstrikt in de lijnen, Ze kan nog net vermelden, dat het nieuwe moderne gebouw het dorpshuis is. Ambachtsbakker Sybersma heeft een bescheiden terras en de beroemde suikerbroden zijn in de reclame. De oude pastorie is onevenredig groot in verhouding tot het dorp. De bescheiden huizen omsluiten de kerk, die boven op een terp staat, die tot de rand van het kerkhof is afgegraven. Beenderen van voorvaderen moeten zich vermengd hebben met de kostbare teelaarde. In het straatje rond de kerk laat een man een hele grote en een hele kleine hond uit. Het gesprek met de buren gaat over bijten. De conclusie is, dat elke hond wel eens bijt, alleen dat de beet van de grote meer problemen geeft.
10.     Hillaard
Tocht: 221(10)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Een landhuis met de naam
Een landhuis is voorzien van een ruime oprit, bewaakt door buxushaagjes. De kerk verderop draagt weliswaar een gevelsteen van 1888 aan de gevel, maar de Koptische kerk huist hier vast nog maar recent. De tekst van de steen is “De Heere heeft voorzien”, maar het is de vraag of de stichters de wisseling van de wacht voor ogen hadden. Aan de Smitsstrjitte staat het historische pand van Auke Bakker, Elect. Smederij annex Rijwielen. Zowel elektriciteit als rijwielen waren toentertijd symbolen van de vooruitgang. Voor de zekerheid had men toch maar hoefijzers in de pilaren op het dak geplaatst. De kerk is gewijd aan Johannes de Doper en de toren met zadeldak stamt uit 1250. De kerk zelf in Gotische stijl is van 200 jaar later. Een merel woont tevreden op het kerkhof en heeft geen weet van deze jaartallen. Op de hoek van de terp staat een voormalige boerderij met een rode bus van de posterijen en voor het raam hangt een bordje met waarschuwingen voor mond-en-klauwzeer, je kunt er om glimlachen, maar echte boeren kennen de bijbehorende ellende.
11.     Hesens
Tocht: 221(11)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland

Een naambord onthult een nieuw buurtschap met slechts een paar boerderijen. Eén boerderij staat op een eenzame terp in het weiland. Na een haakse bocht wacht een losse stal op bewoners.

12.     Fûns
Tocht: 221(12)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Aan het begin va de weg naar Fûns geeft een ooievaar al aan, dat er een geboorte te vieren is. Bij het eerst huis wordt dit bevestigd door een rij klompen met hierin elk een roos. Het buurtschap staat op een verhoging in het landschap en kent twee of drie boerderijen. De weg loopt verder dood, maar zo’n droge plek was voldoende voor een eigen naam. Aan de weg richting Jorwert draaien bescheiden grijze windmolen hun rondjes. Ooit werden ze vervloekt, nu horen ze al bijna bij het landschap.
13.     Jorwert
Tocht: 221(13)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Net buiten het dorp heeft men een paar riante nieuwe huizen gebouwd. De ophaalbrug markeert de ingang tot het echte Jorwert. Het dorp werd beroemd door het boek van Geert Mak “Hoe God verdween uit Jorwert”. Het beschrijft de stille revolutie van het Friese platteland en het verdwijnen van een agrarische samenleving. Mak schreef zijn boek in het “Skruiwershûske”, een klein huisje met zicth op de weidse weilanden. Gaiske Miedema is met haar trouwe rollator op weg naar haar huis en is met haar 88 jaar een deel van de geschiedenis van dit dorp. Ze leerde Mak op een verjaardag bij vrienden kennen en wist hem te inspireren tot het schrijven van zijn boek over Jorwert. Ze is daar best trots op en heeft in het boek een prominente plaats gekregen. De tragische dood van haar man bleef niet onvermeld. Zelf was ze jarenlang coördinator van de thuiszorg in de streek en actief in de lokale gemeente raad. Na har pensionering werkte ze als vrijwilliger met daklozen en verslaafden. De kerk tegenover haar huis staat altijd open voor iedereen en ze is trots op haar kleindochter, die naar haar is vernoemd en nu de kippen voert. Ze wil hier blijven wonen en het verzorgingshuis zal nog lang op haar moeten wachten, want ze houdt teveel van haar wandeling “naar achteren” met zicht op de eindeloze verte. Een aantal statige huizen en boerderijen tonen de rijkdom van enkele vroegere bewoners. Het beeld voor het witte café is modern, maar past toch in het huidige dorp.

14.     Mantgum
Tocht: 221(14)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Het mooiste huis van Mantgum is ongetwijfeld het huis bij de kerk met “Bewaarschool” op de gevel. Naast twee huizen staan de koetshuizen waar ooit koetsen wachten op de kerkgang. Op de gevel van een voormalige herberg staat nog, dat hier ooit een stalling was, niet voor fietsen maar natuurlijk voor paarden. De kerk staat natuurlijk op het hoogste punt en boerderijen groeperen zich langs de afdalende straten. In de nieuwbouwwijk genieten kinderen van een glijbaan in de vaart en even buiten het dorp is een nieuw huis geschapen in de stijl van de streek. Mantgum beschikt gelukkig over een ruim sportcomplex en dat maakt het wonen hier aangenaam, zeker omdat er ook een echt station is.
15.     Easterwierum
Tocht: 221(15)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Even voor Easterwierum loopt een weg met een bocht om een boerderij, die te koop staat. De weg loopt dood en komt uit bij een ommuurde kerktoren zonder kerk. Hij staat op een stijl afgegraven terp en er is verder niemand. In 1985 werd alles gerestaureerd en op de muur staat in het Fries, dat we voor en met elkaar moeten leven. Het is een goede levens les. Voor een huis in het dorp zelf staan twee kleurige vogelhuisjes. Hierin wonen geen vogels maar boeken, die men kan kopen. Eén huisje voor kinderboeken en één huisje voor grote mensen boeken. Bij een voormalig pakhuis ligt de haven, nu zonder boten en met veel kroost. Twee vriendinnen zitten buiten aan de thee en bekijken foto’s op hun mobielen. Op weg naar de kerk passeert men de oude school uit 1873. Natuurlijk is ook hier de pastorie buitengewoon groot in verhouding tot de kerk. Voor de huidige bewoners is dat zeer aangenaam.
16.     Bernsterburen
Tocht: 221(16)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Langs de Snitserdijk liggen een paar boerderijen verspreid in het land. Dat moet dan Bernsterburen zijn. Een naambord ontbreekt. Een grote boerderij heeft een echt voorhuis. Nog verder in het land staat een klein huisje met uitzicht op de horizon.

17.     Dearsum
Tocht: 221(17)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Hoe Fries het landschap hier op mag zijn, langs de weg staat een Argentijns/Mexicaans restaurant, maar vreemd genoeg hangt er een muurschildering van Brazilië aan de muur. Het door het WK-voetbal nog bekender geworden Christusbeeld kijkt uit over de baai. Dearsum is maar klein en heeft daarom maar een heel klein speeltuintje voor de kinderen. Er loopt een pad rondom de kerk, te smal voor auto’s, net breed genoeg voor een fietser. Op een staldeur heeft een muziekliefhebber een paar muzieknoten gezet. Verder is het stil in Dearum, ook bij de rustieke Lindehof.
18.     Ingwert
Tocht: 221(18)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Tussen Reard en Poppenwier lopen twee evenwijdige paden het land in. Ze lopen naar een paar boerderijen, die langgeleden een hoge en droge plaats hebben opgezocht. Hoge bomen onttrekken de schuren aan het zicht. In het land grazen de koeien.

19.     Poppenwier
Tocht: 221(19)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


In het dorp staat een grote boerenschuur en aan de overkant een vierkant huis met ouderwetse zonneschermen. Ze zijn oranje-wit gestreept. Het lijkt op een oud en deftig hotel, maar is dit niet. De kerk van poppenwier staat op het restant van een terp, evenals als een rijtje aanpalende huizen. Voor de kerk staat een gedenkbord voor de 20 gevallen Amerikanen, die hier sneuvelden op 16 december 1943. Het staat er in het Fries. Hoe ze sneuvelden staat niet vermeld.
Op het terras bij De Trilker zit een gezelschap hun dorst te lessen en de kleine haven laat zien, dat elk dorp een verbinding over het water had. Aan de rand van het dorp staat een huis met een eigen ophaalbrug.
20.     Tersoal
Tocht: 221(20)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Het is moeilijk in te denken, dat Tersoal de bijnaam had van “Venetië van het Noorden” .Ooit lag het afgelegen en was over de weg nauwelijks bereikbaar. Alles ging over het water, koeien, schapen, rapen en kolen werden per praam vervoerd. Rustieke bruggentje verbonden de boerderijen. Er kwam een echte grintweg en de ruilverkaveling maakte een einde aan bruggen van vaarten. Wat zou dit nu een toeristische trekpleister zijn geweest. De kerk van het dorp heeft een lange geschiedenis en kreeg, volgens oude geschriften, al in 1353 een nieuw altaar. Ooit lag het dorp aan de Middenzee met verbindingen naar verre bestemmingen. Nu rest nog het wapen met in plaats van zwaarden en kronen, rapen en kolen. Tersoal heeft een buurthuis en een theehuis, waar het tweede kopje gratis is en alles slechts 2 euro kost.
21.     Sibrandabourren
Tocht: 221(21)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Hier is een bedrijf gevestigd, dat Friese raspaarden over de hele wereld levert. Op het hek staat een afbeelding van zo’n sierlijk paard voor een sulky. De bereider draagt een deftige hoge hoed. Verderop staat een soortgelijk paard, maar dan van plastic. Het oogt niet. Achter de kerk staat de school en naast het witte huis op de hoek is het Kareltjes Café met een oude reclame van Rivella aan de muur. Een oude fabriek heeft felle kleuren gekregen en de ophaalbrug is behouden gebleven door de inzet van de plaatselijke huisarts Kerbert. Als dank is de brug naar hem vernoemd.
22.     Gauw
Tocht: 221(22)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Tussen een veld van kleine heggetjes staat het beeld van Sibbertje Gjaltema. Uit haar legaat kregen de armen uit Gauw en enkele de omliggende dorpen rond de kerst 8 pond grasboter en een krentenbrood. Ze kijkt uit op haar eigen begraafplaats. Haar grafsteen is in de kerktoren van het dorp ingemetseld. Een boerderij weerspiegeld in het water van een vaart en het buurthuis “Us Gebou” huist in een mooi pand. Langs de weg is een winkeltje met tweede- of vijfde hands spullen gevestigd. Voor het raam staan een paar heiligenbeelden en in de open schuur is alles te vinden wat een mens maar kan weggooien. Er zit weinig handel in oude spullen zegt de wat vermoeid ogende vrouw van de grote verzamelaar. Vooral boeken wil niemand meer kopen. Van het bestaan van E-boeken heeft ze nog nooit gehoord.
23.     Spears
Tocht: 221(23)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


De oude weg van Spears maakt een halfrond bochtje. Er staan drie boerderijen, maar het buurtschap heeft wel haar eigen naambordje. Een geit aan een touw houdt het allemaal in de gaten. Toch heeft de tijd hier niet stilgestaan., naast een stal staat een mobiel kantoor van “De rijdende advocaat”.
24.     Nijkleaster
Tocht: 221(24)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Er is een rotonde aangelegd in de doorgaande weg naar Sneek. Voor fietsers is een aparte doorgang gemaakt dwars door de cirkel. Zo kan men toch nog op de plaats komen, waar ooit een belangrijk klooster stond. Het is er niet meer, wel een vervallen boerderij, waar men voordelig gebruikt auto’s kan kopen. Langs de weg kan men ook nog terecht voor drank in de Wijn- en Whiskyschuur. Het klooster was trouwens een vrouwenklooster en stond er tussen 1353 en 1580.
25.     Scharnegoutum
Tocht: 221(25)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Het verkeer gaat over een brug over de Sneeker Trekvaart. Over de brug staat een beeld van een groepje nonnen van het voormalige Nijkleaster, een paar kilometer verderop. Het dorp heeft in de afgelopen jaren veel nieuwkomers aangetrokken en beschikt over een grote supermarkt met koel water. Ook het buurtcentrum mag er zijn, opgetrokken in een eigentijdse architectuur. Bij de kerk zit een jongetje in het gras. Hij aait een poes, die dit heel fijn vindt. De poes heet Diva en woont in het huis “Elim” aan de overkant. Een wit huisje verderop is van 1889 en heeft nu een bestemming als Bed en Breakfast gekregen.
26.     Goënga
Tocht: 221(26)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Donkere wolken pakken zich samen boven het dorp. Een bliksemschicht verlaat de hemel. Maar meer dan een paar snelle foto’s zitten er voor de fietser niet in. Wel heeft hij nog oog voor de bijzondere duiventil op een grasveld. De kerk heeft een wit houten torentje, staat op een terp en de klok wijst kwart over vijf aan.

27.     Loënga
Tocht: 221(27)
Bezocht op: 24 juli 2014
Provincie: Friesland


Het begint te regenen. Een groepje jonge koeien schuilt dicht tegen elkaar bij de pijler van een elektriciteitsmast . De weg loopt dood bij een kerkhof met een klokkenstoel. De boerderij op de hoek heeft een voorhuis met een bijzondere gevelsteen. Een meisje en een jongen houden een kleed vast met daarop de oorspronkelijke bestemming. Hier was ooit het Burger Weeshuis. Achter de boerderij floreert de watersport en men er slapen in kleurrijke huisjes.