Tocht 216 - Via de Zwaagdijk naar Enkhuizen, Andijk en Medemblik
Datum:
01 Mei 2014
Weersomstandigheden:
Bewolkt en in de middag een dun zonnetje
Temperatuur: 16 graden
Wind: N2

Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht op de fiets
Utrecht – Hoorn met de trein
Tocht:Hoorn – Hoorn
Hoorn – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 84 km
Totaal 112 km
Aantal plaatsen:  12
 
1.     Zwaagdijk-West
Tocht: 215(1)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


Fietsers worden veilig onder de N302 doorgeleid en zien nog even de kleine nieuwbouwwijk van Zwaagdijk-West. Het dorp bestaat verder uit een lange rechte weg, die eindigt bij de Nieuwe Dijk van Zwaagdijk-Oost. De kerk staat in de buurt van de toeristische spoorlijn Hoorn-Medemblik en tussen de uiteenlopende huizen staan de voormalige boerderijen. Bij een geel huis hangt de Nederlandse vlag en de beeltenis van Boeddha. Men kan er terecht op afspraak en aan het hek hangt een roze fietsbel. Een varken draagt de letters Oink. Bruggen voor de huizen laten zien, dat het verkeer vroeger vooral over het water ging. Aan de dijk staat de werf van Hoogheemraadschap Hollands Noorden. Een blauwe vlag wappert in de wind.
2.     Oudijk
Tocht: 215(2)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


Voor een boerderij zit de boer en staart in de ingewanden van zijn hogedrukspuit. De afgelopen drie dagen deed de spuit het goed en nu weigert de ingebouwde elektronica. De boer heeft 40 koeien en die worden buiten gemolken in een mobiel melkhok. Op de zijkant staan twee vrolijke koeien. Melken in de nieuwe stal mocht niet van de gemeente wegens overlast voor de buren. De buren zelf hebben er geen moeite mee. Dezelfde gemeente staat wel toe, dat dwars door de weilanden een weg 100.000 auto’s per jaar de lucht vervuilen. De samenstelling van de grond is, volgens de boer een lappendeken. Er ligt een laag lichte zeeklei op het zand. Bij de buren moesten palen van 18 meter ingebracht worden om op het harde zand te komen en bij hem maar 12 meter. De bewoner van een paar huizen verderop heeft een andere passie: alle schaars geklede tuinbeelden zijn met goudverf bespoten.
3.     Westwoud
Tocht: 215(3)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


Het enige woud hier staat op de oude begraafplaats met zijn ronde singel. Bij de splitsing der wegen staat het plaatselijke café en naast de oude boerderijen is er bescheiden nieuwbouw. Dit rechtvaardigt ook het ruim uitgevallen buurthuis “De Schalm”. Het gemeentehuis is niet meer in functie, maar het wapen met een vogel in de top van een boom prijkt nog trots op de gevel. Misschien is het geïnspireerd op één van de kastanjes voor de Wilhelminahoeve, waarvan de deur een monument is. Ook de toegangspoorten van de kerk zijn te moeite waard. Ze staan bol van de symbolen, de slang, die in zijn staart bijt, een zandloper met vleugels, de zeis en een vlinder uit een rups. Aan de overkant bloeien de tulpen.
4.     Zwaagdijk-Oost
Tocht: 215(4)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


Aan de Zwaagdijk heeft men een groot winkelcentrum gebouwd. Gemakkelijk voor de bewoners, lelijk voor het landschap. De weg door Zwaagdijk-Oost is een vervolg van Zwaagdijk-West met uiteenlopen soorten huizen en oude boerderijen. Plotseling duikt er een bescheiden beeldje op langs de weg. Een heel bloot meisje jongleert met een bal. Zij stelt de vrijheid voor. Na het passeren van een buurtcentrum, de kerk en de voormalige bewaar- en naaischool uit 1914 nadert men de eendenkooi. Een lang recht pad loopt de groene vlakte in om te eindigen bij een gele boerderij tussen weelderige bomen. Het hek is gesloten en het huis lijkt verlaten. De kooi stamt uit 1671 en kent een geschiedenis van \"kooimannen\". Het werd uiteindelijk hun achternaam. Tot voor kort woonde hier de vrouw van de laatste kooiker. Onlangs is ze overleden. De vraag is hoe het nu verder met de kooi zal gaan. Het blijft in ieder geval een bescherm stukje geschiedenis in deze polder.

5.     Enkhuizen
Tocht: 215(5)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


Enkhuizen is een heel mooie stad. Men zou er gemakkelijk een dag kunnen rondzwerven. Bij de oude stadpoort wordt men verwelkomt door mooie beelden en schalen met bloemen. Enkhuizen afficheert zich als “City of Seeds”. Een grote kwekerij ligt even buiten de stad aan de Zuiderzeedijk. Zijstraten dragen spannende namen als Olifantssteiger en Augurkensteeg. Naast de Wester- of Sint Gomaruskerk staat de klokkentoren met dezelfde naam. De toren is van hout en staat op een stenen onderbouw. Hij stamt uit 1519, maar alleen de gebinte zijn authentiek . Tegenover de toren is een eetgelegenheid “Onder de Wester” te vinden. Naast de ingang hangt een wand met oude tegels. Die kwamen te voorschijn vanachter de getimmerde wanden van het voormalige cafetaria. De huidige eigenaar was er zuinig op, kocht er een paar bij en maakte er een mooie wand van. Langs de haven staan de historische panden uit de tijd van de VOC. De Dromedaris uit 1540 staat in de steigers, maar bewaakt nog steeds de haven. Op het gras schildert een bronzen Paulus Potter een bronzen schaap met lam. De stier moet nog komen. In een klein hoekhuisje is het museum van de Enkhuizer Almanak, die nog steeds vertelt hoe koud de winter zal worden. Aan de andere kant van de stadmuur is zicht op het Zuiderzee Museum en verderop kunnen de kleintjes terecht in een Sprookjesbos. Het is er druk, de parkeerplaats staat vol.
6.     Oosterdijk
Tocht: 215(6)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


De tocht over de dijk van Enkhuizen naar Oosterdijk biedt een mooi uitzicht aan biede kanten, Polder Het Grootslag en het IJsselmeer. In de bocht staat de vierkanten vuurtoren met zijn ronde rode lichtkoepel. Die steekt net boven de dijk uit. Onderaan de dijk staan de huizen van Oosterdijk. Het plaatselijke café ziet er vriendelijk, maar zeer gesloten uit. Naast de deur van een vierkant huis met balkon versmelten zich twee vrouwentekens. De naam van het huis “Boze Griet” getuigt van de nodige strijdbaarheid.
7.     Andijk
Tocht: 215(7)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


Andijk bestaat uit twee kernen, die nogal ver uit elkaar liggen. De deur van het oude kerkje bij de dijk staat open. Een man in een badjas overlegt met een timmerman. De kerk is geen kerk meer. De man in de badjas is de bewoner, die de kerk kocht van de Baptisten. Voordien was de kerk hervormd en gebouwd in 1872. Hieraan ging een strijd vooraf over de plaats van de bouw. De boeren uit het oostelijke deel van Andijk hadden geen zin om uren te lopen over de vaak onbegaanbare wegen. Ze wonnen de strijd. Als tegenwicht heeft men in het westelijk deel van Andijk inmiddels heel veel nieuwe kerken gebouwd. Voor de deur van de kerk staat de bedrijfsauto van de firma “Zwarte Handen”. De naam is geïnspireerd op het boek van Pietje Bel, die zelf de bende van de Zwarte Hand oprichtte. De man in de badjas en zijn collega’s zijn niet te beroerd om vuile handen te maken. In het andere deel van Andijk staan inderdaad een aantal kerken maar ook een gedenkteken voor alle onderduikers in de oorlog. Theetuin De Libel ligt veilig achter de hoge dijk. Een bord vertelt, dat men vroeger bij een dijkdoorbraak een schip in het gat liet zinken om zo de dijk te dichten. Het werd zo een “Houten Dijk”. Achter de dijk ligt een kleine polder, die nu een recreatiefunctie heeft. Dit was in 1927 de proefpolder Andijk van 40 ha. Met de bedoeling om ervaring op te doen bij het inpolderen van de Zuiderzee. Zo leerde men hoe lang het duurt voordat men op de zoute grond gewassen kan telen.
8.     Kerkbuurt (Andijk)
Tocht: 215(8)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


Kerkbuurt heeft een heel mooi kerkje. Het is een nu een restaurant en het terras wacht tevergeefs op gasten. Op het pleintje staat een beeld van de Andijker muis, die een grote steen boven zijn hooft tilt. De kerk is gebouwd in 1667, maar de toren kwam er pas een eeuw later. Bij de verkoop in 1968 bleek, dat de toren en de kerk verschillende eigenaren hadden. Uiteindelijk kocht de eigenaar van een timmerbedrijf de toren van € 1,-. Even voor Kerkbuurt staat het oude gemaal Het Grootslag, dat nu een poldermuseum is. Dit stoomgemaal uit 1871 verving de vele molens, die de polder probeerden droog te houden. In 1916 kwam er een dieselgemaal en nu pompt een elektrisch vijzelgemaal het water vanuit een brede vaart het IJsselmeer in. Mannen op leeftijd waken over het erfgoed. Er worden vrolijke plantjes rondom het oude gemaal gepoot en een bijbehorend hondje heeft liever geen bezoekers.
9.     Wervershoof
Tocht: 215(9)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


De fietsenmaker Andre van Duin op de hoek zal vast aangesproken worden op zijn komische talenten. Met een slinger komt men bij de oorspronkelijke bebouwing van het dorp. Net als ander plaatsen stonden de huizen en boerderijen in een lag lint. Een oud kerkgebouw met hoge ramen raakt in verval en de andere kerk oogt zeer katholiek met zijn ruime pastorie en bijbehorende school vernoemd naar de heilige Werenfridus. Achter de oude weg ligt de nieuwbouw en dat verklaart een ruim opgezet plein bij het raadhuis met veel winkels. De afhaal-Chinees Lotus huist in een pand uit 1908 en de echte bakker Swart bakt al sinds 1910. Het schild van hofleverancier prijkt dan ook met trots op de gevel. Verder zijn daar Vienna voor de body fasion, drogisterij Vroegop, de Regiobank en Schouten voor de optiek. De viskraam draagt de spreuk “Mensen, die het weten, komen hier haring eten”. Toch bestellen de meeste klanten kibbeling. Het café op de hoek heeft een mooi raam boven de deur met een trotse zwaan.
10.     Onderdijk
Tocht: 215(10)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


Bij Onderdijk zorgt het Gemaal “Vier Noorder Koggen” voor de afvoer van het water richting IJsselmeer. Langs de weg staat een standbeeld van een dijkwerker en hiermee worden alle werkers geëerd, die probeerden het water buiten de deur te houden. De straat van Onderdijk is breed en dit duidt op een vaart, die ooit is gedempt. De huizen langs de weg stammen uit alle tijden. Een huis met een rieten dak en roodwitte ramen had zo in Zuid-Engeland kunnen staan.
Boven de deur van de kerk staat de beeltenis van twee mannen, die elkaar wel heel indringend aankijken. Het is rustig op straat, maar dat komt omdat alle kinderen spelen in de pas gerenoveerde speeltuin. Het is een kleurrijk geheel geworden. De toegang is € 2,-, maar men kan aan de kassa ook een gezinskaart kopen. Het meisje aan het loket is vrijwilligster, net als alle andere betrokkenen. Heel Onderdijk draagt deze speeltuin. Een moeder kan het niet laten om even te hinkelen op de hinkelbaan.

11.     Medemblik
Tocht: 215(11)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


Voor het oude stoomgemaal staat een stoommachine, die ooit werd ingezet bij het dorsen van het graan. Het was het toppunt van vooruitgang, net als de machine die hielp met het snijden van het veen. Uit allerlei pijpen komt stoom. Want een groep technische mannen gooit hout op het vuur en laat alles draaien. Achter het museum ligt de Machinetuin met een stoomwals van de firma Ooms en Zn uit Avenhorn. Het telefoonnummer bestond uit drie cijfers: 641. Ook een baggermachine en een enorme hijskraan konden door stoom aangedreven worden. Op de duiker onder de dijk staat het jaartal 1892. Bij het naderen van Medemblik is duidelijk, dat de watersport hier koning is. Twee zeilende vaders bezoeken met hun blonde dochters het kasteel. Ze hebben er veel over geleerd bv. dat het kasteel al in de 8ste eeuw door de Fries Radbout werd gesticht en dat Floris de V er een dwangburcht van maakte. Om het kasteel werd veel gevochten o.a. door “Grote Pier”. Later kwam het binnen de stadwallen te liggen en werd het rustiger. Toch waren ze meer onder de indruk van de harnassen van de ridders in het kasteel. Als tegenprestatie voor dit uitje moeten ze straks de boot schoonmaken. Daar hebben ze eigenlijk geen zin in.
De hoofdstraat van Medemblik is in bezit genomen door de middenstand en uitbaters van terrassen. In de zijstraten zijn verspreid historische panden te vinden, een afgezaagde boom met de afbeelding van oude munten,gouden rijders, en de poort van het voormalige weeshuis. Bij de molen even buiten de stad kijken hoge flats uit over de oude sluis, die ooit naar de Zuiderzee liep, maar nu eindigt in de Wieringermeer.

12.     Veldhuis
Tocht: 215(12)
Bezocht op: 1 mei 2014
Provincie: Noord-Holland


Veldhuis bestaat uit een rijtje huizen omgeven door verre weilanden. Voor de deur ligt een brede vaart met een rode roeiboot. Terecht draagt een huis de naam Landlust, want het is hier mooi en landelijk. Op de gevel van een ander huis prijken drie borden, die normaliter bij kroegen te vinden zijn: Verlof A, Verlof B en Alle Vergunningen. Ooit dacht en groepje jongeren, dat hier bier en wijn te krijgen was. De borden bleken echter een hobby van de bewoner Arnold te zijn. Met behulp van de koelkast van de buurman werd de bevoorrading alsnog geregeld. Ooit kon men voor een prikkie dergelijke borden op een rommelmarkt kopen, nu moet je er al gauw € 50,- voor neerleggen. Maar er is nog een andere manier. Het mooiste bord kwam van een café uit Hauwert. Dit stamcafé van Arnold werd gesloten en een vriendin, Dicky Does, sloopte ’s nachts het bord van de muur. Op 5 december kwam het bord als surprise met gedicht in Veldhuis terecht.