Tocht 215 - Friesland heeft veel Olde en Nije plaatsen
Datum:
23 April 2014
Weersomstandigheden:
Van onbewolkt naar licht bewolkt naar donkeren luchten met regen en bliksem
Temperatuur: 18 graden
Wind: NO2

Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht op de fiets
Utrecht – Wolvega met de trein
Tocht:Wolvega – Heerenveen
Heerenveen – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 84 km
Totaal 112 km
Aantal plaatsen:  19
 
1.     Wolvega
Tocht: 214(1)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Willem Wilmink schreef de tekst van een liedje over “zo’n heel mooi station”. Wolvega heeft zo’n station. De hoofdstraat heeft veel winkels in alle maten en soorten. Aan het begin is een plein tussen flatgebouwen, waar een grappig huis staat, waar de oudheidskamer van Weststellingwerf haar schatten bewaard. In de straat is lunchroom “op het Oost”, waar je van de vloer kunt eten. Het personeel bestaat uit een stagiaire en meisjes met een handicap. Ze zorgen voor goede koffie en kersentaart met slagroom. Aan een driehoekig pleintje staat het oude stadhuis in smetteloos wit. De kerk van het dorp staat op een heuvel en dateert volgens de klok uit 1894. Voor het filiaal van de Rabobank staat een beeld van een wolf. In 1712 werd het laatste exemplaar gedood, maar Wolvega hield er haar naam aan over. Een vrouw pint al jaren haar geld bij deze bank, maar ziet vandaag de wolf voor het eerst. Voor paardenliefhebbers is Wolvega verbonden aan de drafbaan aan de andere kant van het spoor. De parkeerplaats rekent op veel bezoekers, maar die zijn er vandaag niet. Wel een auto met foto’s van de renbaan in bedrijf. Op een smal weggetje laat een meisje een paard uit. Op zijn kleed valt te lezen, dat dit edele dier aan polo doet en niet voor zo’n karretje moet draven.
2.     Ter Idzard
Tocht: 214(2)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Via een weg met luxe huizen, veel groen en een viaduct onder een snelweg komt men in het weidse Friese land. Langs de weg staan de oude boerderijen afgewisseld met kleinere huizen. Buurthuis de Butt wordt opgesierd met gele palen en geeft zo kleur aan het dorp. Bij de Bonifatiuskerk staat een bord met een tijdsbalk met de geschiedenis vanaf 1300 tot heden. Bij het jaartal 1600 staat dat een “stins” de woonplek van de familie Idzard was. Het plaatje toont een stenen huis. Het laat zich raden waar Ter Idzard haar naam aan dankt.

3.     Oldeholtwolde
Tocht: 214(3)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


De weg met straatklinkers heeft uitzicht op eindeloze weilanden tot aan het dal van de Kuinder of Tjonger. Tussen een groepje bomen bouwde iemand een breed en bijzonder huis met een klein torentje en een overdekte toegang. Een wit huis heeft een schotel om toch de wereld binnen te kunnen halen. Het kerkje is verstopt tussen de bomen, nu nog zonder blad. De kerk is een herkenningspunt in de Stuyvesant-route. Deze grote zeevaarder werd 400 jaar geleden geboren in de gemeente Weststellingwerf en wordt zo geëerd. De plaatselijke basisschool bedient “drie dorpen” Voor het raam is een afbeelding van de grote boze wolf geplakt. Hij jaagt niet op de 3 biggetjes, maar schildert een vaas met bloemen. Van het “holtwold” is nog maar een heel klein stukje over.
4.     Nijeholtwolde
Tocht: 214(4)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Bij de splitsing heeft een witte oude boerderij een pannendak gekregen en de ramen en deuren zijn ook vernieuwd. De schuurdeur met zijn opvallende ruitjes heeft de vernieuwing overleefd.
Bij spoor staat een oorlogsmonument in de vorm van een grote veldkei. Er staan twee kruisen en een Joodse ster op. De bijbehorende namen zijn Roelof Algera, Marcel Leiser en Nicolaas Veltman. De graffiti op het elektriciteitshuis laat zien dat de tijd verder gaat. Bij het spoor hangt een groot geel bord van Prorail. Je mag niet langs het spoor lopen in verband met aanrijdingd- en elektrocutiegevaar. Drie werkers zijn vrijgesteld van dit verbod. Twee mannen vet gele hesjes graven een kuil en de derde, in het oranje, let op de treinen. Bij zorgboerderij Phoenix kan men rundvlees en droog hout kopen.
5.     Nijelamer
Tocht: 214(5)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Het buurtschap begint al direct met een buurthuis “NijeLamer”. Het pand moet gedeeld worden met meester-schilder L. Hunneman. Na een aantal boerderijen komt men bij de ophaalbrug over de vaart tussen Wolvega en de Tjonger. Het oogt hier al naar watersport. Een brugwachterhuis is uit de tijd, dat een brugwachter met de hand de brug opende. In de bocht staat een verzameling kleine huisjes, die nu samen een heel mooie woonplek vormen.
6.     Oldelamer
Tocht: 214(6)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Het verschil tussen Olde- en Nijelamer is, dat de eerste een kerk heeft en de tweede een ophaalbrug. Beide hebben een buurthuis en heel veel ruimte. Naast boerderijen staan er twee heel kleurige huizen in dit dorp. De ene met veel rood, de andere met veel geel. De basisschool heet hier “De Lamer” en dat moet de beide Lamers wel verenigen. Het naastgelegen buurthuis ’t Griffioentje organiseert samen met de Fietsersbond een E-bikedag. Zo’n fiets gaat wel snel, maar echt fietsen is het niet. De boerderij op nummer 50 is nieuw en draagt terecht de naam “In de Leegte”.
7.     Sonnega
Tocht: 214(7)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


De showroom op de hoek is leeg en staat te koop en aan de overkant is een koeienstal in diep verval geraakt. Op een heuveltje staat een mooie klokkenstoel. Rondom liggen verspreid enkele oude graven. Het bemoste graf van enen Jeltje dateert uit 1909. Maar is ook leven in Sonnema: De trekkers bij van der Vegt staan klaar om weg te rijden en manage Caprilli is ruim uitgevallen. Een blauw bordje met een schelp en de sterren van Europa geeft de richting aan van het “Jabikspaad”.
8.     Oldetrijne
Tocht: 214(8)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Tocht: 214(8)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland
Het dorp bestaat uit twee delen, een deel bij de school en een deel bij de kerk. Bij de school lag een oude vaart, die ooit belangrijk was voor de afvoer van turf. Die vaart werd overbodig toen verderop de Helomavaart gegraven werd. Bij de school onderbreken terecht twee hoge verkeersdrempels de snelheid. Naast de kerk verkoopt een bewoners van alles en nog wat vanuit zijn gazon. Een Michelin-mannetje poseert naast een gouden Jezus. Het mooiste is toch het antieke fietsenrek met het merk Durabo Rijwielen. De huidige kerk is nog niet heel oud en kwam in de plaats van een kerk met een rieten dak, de enige van heel Friesland. Aan de Eikenhoeve slaat de verwaarlozing toe, maar gelukkig is een man de woonkamer aan het opknappen. Er is nog hoop.
9.     Nijetrijne
Tocht: 214(9)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Na de ophaalbrug over de Helomavaart loopt de Pieter Stuyvesantweg door een schitterend veengebied met oude veenhuisjes, draaibruggen, trilveen, rietlanden en moerasbosjes. Geen wonder, dat Staatsbosbeheer hier excursies organiseert. Op het erf bij van de Wal doet de eigenaar aan rijtuigbouw. Hij begon met het maken van houten wielen en maakt later hele rijtuigen. Na de val van de Berlijnse muur kwamen veel rijtuigen uit Polen en die waren 30% goedkoper. De vraag naar het herstellen en repareren van oude rijtuigen bleef echter. Een koets heeft problemen met het remmen en dat komt omdat men er ooit verkeerde onderdelen op heeft gezet. Soms moet van de Wal weer de authentiek moeren op een rijtuig zetten, bv. zeskantige in plaats van vierkante of andersom. Buiten staat een blank houten replica van een klein rijtuig. Helemaal zelf gemaakt. We praten hier met een echte vakman met 37 jaar ervaring. Na een heel klein kerkje loopt er een smalle weg de veenlanden in richting Munnikeburen

10.     Munnekeburen
Tocht: 214(10)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Precies op de kruising tussen Scherpenzeel, Langelille en Munnikeburen ligt de school. Dat wil zeggen twee scholen, want men moet kunnen kiezen tussen openbaar en christelijk. Op de gevel staat de passende aanduiding “3 Dorpen”. Verder is er De Klodderpot voor de peuters en ’t Honk voor de jongeren. Naast de kerk van Munnikeburen is wormenkwekerij de Jarima gevestigd. Men kan hier ook terecht voor maden, humus en eieren. Naast een huis woont een gedicht over “het nachtfeest van honderdduizend sterrenzwermen”. Helaas is het nu nog licht. Voor een voormalige boerenhoeve vissen vader en zoon in eigen sloot.

11.     Langelille
Tocht: 214(11)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Bij Dragt Bouw worden lange balken ingeladen. Men is gespecialiseerd in houtconstructies. Tegenover het kleurrijke speeltuintje met de clown staat de voormalige school. Een garagehouder zette er een grote garagedeur in. Het huis van het hoofd der school oogt imposant. De school verhuisde naar het kruispunt tussen drie dorpen en moet met hen gedeeld worden. Verderop werken twee mannen aan een tractor in de onderbuik van de enorme melkfabriek. Die is al meer dan twintig jaar buiten bedrijf. Na het Jan Nijland- gemaal loopt de weg langs de rivier met de naam Kuinder of Tjonger, als of de bewoners kunnen kiezen. Het is wel ongelofelijk mooi en stil.

12.     Echtenerbrug
Tocht: 214(12)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


In het dorp staat de loods van riethandel Slump. Maar de meeste nijverheid rondom de brug befreft toch de watersport. De betreffende vaart loopt immer uit in het Tjeukemeer. Een grote kraan kan hele boten in en uit het water hijsen. Het is nu nog rustig en het terras van het grote witte restaurant aan de overkant is leeg. De benzinepomp is niet voor auto’s, maar voor boten.
In het brugwachtershuisje zit een dame met een uniform. Het anker op haar schouder geeft de nodige status. Een klomp aan een hengel moet het bruggeld binnenhalen. Dat is € 2,- per doortocht.

13.     Echten (Lemmer)
Tocht: 214(13)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Het gaat regenen en de kerk van Echten staat wat eenzaam langs de weg. Dat geld ook voor het gemaal aan de oever van het Tjeukemeer. Een hoge schoorsteen getuigt van een stoomtijdperk. Op de dijk staat een standbeeld van twee meisjes met melkemmers. Ze horen bij de fabel over de naamgeving van het meer. Het ging over een brand en een meisje, dat de melk niet wilde gebruiken bij het blussen. Een grootvader fietst met zijn kleindochter voorop de fiets. Hij bedenkt zijn eigen verhaal.

14.     Oosterzee-Gietersebrug
Tocht: 214(14)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Oosterzee-Gietersebrug
De water en de lucht boven het Tjeukemeer versmelten zich tot een grauw duister. In de verte bliksemt het. De haven van Oostzee-Gietersebrug is bescheiden, het caravanpark is gezellig en de pasgebouwde villa’s zijn ruim uitgevallen. Over de vaart zijn bogen met lampjes geplaatst, die in de vakantieperiode vast aan zullen gaan. Langs de hoofdweg verkoopt een winkel allerlei plastic dieren. Men kan o.a. kiezen tussen een kalfje, een kip of een paard.
15.     Commissiepolle
Tocht: 214(15)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Het is maar een heel smal pad, dat loopt van Oosterzee-Gietersebrug naar Commissiepolle. Dit Lange Pad loopt langs de Gietersevaart. Verhuizingen moeten hier wel per boot gaan. Na een haakse bocht komt men bij een afgebrande huis. Voor de brandweer moet het een hopeloze zaak geweest zijn om dit pand te redden. Bij de kruising van de hoofdweg staan de brievenbussen met de huisnummers keurig op een rij. De auto van de Post-NL kan niet tot aan de huizen komen. Dit nadeel weegt vast op tegen het grootse uitzicht over het vlakke groene land.
16.     Bantega
Tocht: 214(16)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Om Bantega te bezoeken moet een omweg van 10 km worden gemaakt. Het begint ook nog te regenen en in de richting van Lemmer schrijven bliksemschichten grillige patronen in de inktzwarte lucht. Op het grasveld voor de school schuilt een groepje voetballende jongens in een overdekt bushokje. Regendruppels belemmeren het uitzicht, maar toch is bij een garage een bord met “vrijgezel” te lezen. Sociaal Cultureel Centrum “De Pomp” heeft een originele voorgevel en bij de splitsing staat een geel café. Jolanda kapt zowel dames als heren. Het dorp lijkt te klein voor gescheiden kapsalons. Het kleine kerkje is woonhuis geworden met een verwijzing naar een psalm boven de deur. De weg naar de Tjonger wordt begeleid door een vaart, die ooit gegraven werd voor de afvoer van het veen, De vaart buigt af naar het noorden en het pad langs de vaart is onverhard. Hier en daar staat een bescheiden huis van een vroegere veenwerker. Het is hier mooi, het is hier stil, het is hier verlaten. Geen plek om als fietser een lekker band te krijgen. Normaal gesproken een vertraging van 20 minuten, maar na 1,5 uur is het lek nog steeds niet boven water. De reserve binnenband heeft een kapot ventiel en er zijn meerder lekken, zodat de band leegloopt voor het gat is getraceerd. De kleine handpomp heeft weinig vermogen en de vaart ligt diep. Dan komt er uiteindelijk redding van de bewoner van een wit huis met de naam “Greidsate”. De naam is terecht, want het grasland is hier overvloedig. De meest huizen in deze verlatenheid zijn vakantiewoningen, maar de “Greidsate” heeft vaste bewoners. Gerrit en Annelies kwamen vanuit Harderwijk en zochten de echte stilte en het is hier echt helemaal stil. Daar houden ze van. Wat vissen, wat trainen met de hond en kijken naar de horizon en het veranderende licht. Dagelijks moet de sloot worden doorgespoeld, want daar komt de beerput op uit. Riolering is hier niet. Met een compressor, nieuwe plakkers, een glas fris en plak koek wordt de fietser weer in het zadel geholpen. Zijn dankbaarheid is groot. Heerenveen moet voor donker te bereiken zijn.

17.     Delfstrahuizen
Tocht: 214(17)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Na een langdurige reparatie van een heel lekke fietsband, is er weinig tijd voor Delfstrahuizen. Het is een rechte weg met aan beide kanten huizen. Een man werkt in een open schuur aan zijn boot en een oude boerderij toont het verleden Een wit huis heeft men voorzien van een originele voorgevel. Dat zouden meer huizen moeten doen.
18.     Zevenbuurt
Tocht: 214(18)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Voor Zevenbuurt moet men de weg nemen richting de Tjonger. Aan een zijweg staan een paar verdwaalde huizen midden in het land. Bij de dijk van de rivier hebben veel bewoners hun ideale woonplek gevonden. Het zijn er nu meer dan zeven. Een witte poes likt zich tevreden en steekt mooi af tegen zijn zwarte huis. Op weg naar Heerenveen passeert men twee gemalen en een houten fietsbrug komt uit in Rostergaast.
19.     Rotstergaast
Tocht: 214(19)
Bezocht op: 23 april 2014
Provincie: Friesland


Rostergaast is eigenlijk een heel lange weg over de oude zandrug uit de IJstijd, zo’n 300.00 jaar geleden. Vissers in de Tjonger waren de eerste bewoners volgens het bord bij het kerkje. Hier staat ook de klokkenstoel met bijbehorende graven. Natuurlijk staat die hoog en droog. Nu is het buurtschap vooral agrarisch met boerderijen uit verschillende tijden. Boerderij De Tsjongerwâl sluit zich aan bij de oorsprong. Aan het einde van de lange weg is er een bocht met een rode telefooncel en een voetbaldoel in de club kleuren van Heerenveen.