Tocht 212 - Langs het veen, dat verdween
Datum:
02 April 2014
Weersomstandigheden:
Onbewolkt
Temperatuur: 20 graden
Wind: NO2


Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht op de fiets
Utrecht – Coevorden met de trein
Tocht: Coevorden – Emmen
Emmen – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets
Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 89 km
Totaal 117 km
Aantal plaatsen:  17
 
1.     Koelveen
Tocht: 212(1)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Bij de afslag naar Koelveen staat een echte Ja-knikker. Natuurlijk knikt hij niet meer want de oliewinning is al in 1995 gestopt. Hier inde omgeving zijn uiteindelijk 300 putten geslagen en er was werk voor 600 mensen. De productie kwam in 1945 goed op gang en uiteindelijk is 25% van alle dikke stroperige olie naar boven gepompt. Dat was genoeg voor 250.000 wagons. Dit alles is te lezen op een informatiebord. Er staat ook een tekening bij van zo’n Ja-knikker met technische termen als de Liner, de Gravel, de Tubing, de Voetklep en de Plunjer.
De weg naar Koelveen gaat in de richting van het vroeger veen, dat nu afgegraven is. Het buurtschap bestaat uit twee groepen van drie boerderijen. Voor de deur van de derde boerderij staat een bank met vier aangeklede poppen. Een vijfde pop duwt een kar met een speelgoedhond.
2.     Nieuw-Schoonebeek
Tocht: 212(2)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


De benzinepomp ligt dicht bij de grens. Over de grens is de belasting lager en de benzine goedkoper. Misschien is dat de reden waarom garage Pieper nu gesloten is. Bij de nieuwe kerk van Nieuw-Schoonebeek staat de oude toren. Een muurtje geeft de omtrek weer van de voormalige kerk. De historie gaat terug tot 1500 toen hier zg boo-heren in hutten woonden om op kuddes koeien te passen. Bij de Schoonebeek lag wat bruikbaar land en de rest was woeste grond en veen. Rond 1800 kwamen uit Hannover kolonisten, die hier het land ontgonnen. De bevolking groeide en er was behoefte aan een eigen kerk. Over de plaats was veel gedoe, maar in 1849 werd besloten, dat de kerk in het midden kwam. Er loopt een bescheiden weg naar de Schoonebeek, die de grens met Duitsland vormt. Het water is er roodachtig. Er zit vast ijzer in de grond. De grensbeek kronkelt zich van Coevorden naar het Duitse Twist.
3.     Middendorp (Nieuw-hoonebeek)
Tocht: 212(3)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Langs de Europaweg staat een kruismonument met de oproep om Jezus te volgen. Aan de andere kant van de weg is een groepje bomen te zien, dat een oude begraafplaats blijkt te zijn, waar de eerste kolonisten werden begraven, De houten grafmonumenten zijn inmiddels vergaan.
Een bord langs de weg vertelt dat bij de familie Lubbers het Drents rusthuis voor paarden is gevestigd. De paarden in de wei zijn inderdaad op leeftijd en ogen zeer tevreden. Ze wonen hier met z’n 49 soortgenoten. De eigenares begon met het paard van haar zus, die het oude paard niet wilde laten inslapen en over slachten viel helemaal niet te praten. Zo werd stap voor stap een grote stal gebouwd. Er kwam ook een paard te wonen van 26 jaar oud. De kinderen van de eigenaar kwamen elk jaar haar verjaardag vieren. De stal werd versierd en er werd ook gezongen. Het paard is uiteindelijk 36 jaar geworden. De andere paarden krijgen regelmatig bezoek en er is altijd overleg bij ziekte of levensbeëindiging. Harry en Siene Lubbers bezorgen de paarden een goede oude dag.

4.     Weiteveen
Tocht: 212(4)
Bezocht op 5 april 2014
Provincie: Drenthe


In het landschap is duidelijk het hoogte verschil te zien tussen het afgraven veen en het laatste restant van eht Bargerveen. Het is zo’n 3 meter. Er loopt een mooi fietspad door het Schoonerbeeker Veld. Een wit houten huis vormt het begin van Weiterveen. In het dorp staat een beeld “Veenvorm”, dat symboliseert hoe het veen kon ontstaan in een dal uit de ijstijd. Een man met een groen shirt vindt het een mooi beeld. Hij woont in het dorp in een beschermde woongroep en kwam als 13-jarige uit Polen bij pleegouders. Daar wil hij niet veel over kwijt. Wel, dat hij graag zelfstandig zou willen wonen en werk zoekt in Emmen. De regels van het huis zijn hem te streng. Om 11 uur gaan de deuren op slot. Zijn huidige woonplek ligt naast het museum, waar een apparaat staat waarmee turven werden gesneden. De bejaardenwoningen zijn vernoemd naar de hof van het oude klooster.. Het oude turfkanaal loopt langs het voetbalveld, waar jongens en meisjes opgewonden om de bal roepen.
5.     Schutwijk
Tocht: 212(5)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


De weg van Weiterveen naar Barger-Oostveen wordt doorkruist door een dijk, waar vroeger een spoor liep, waarmee veen werd afgevoerd. Twee grote brokken steen vormen een monument. Bij de oude veenderij staat nog een model van zo’n treintje. De weg naar Schutveen loopt langs een vaart, maar is niet echt begaanbaar. In een vergeten hoekje staat een houten bank met drie gegraveerde vogeltjes en een tekst over de kleine dingen langs heren wegen, die de ziel plegen. Vanaf Barger-Oostveen is er een echte weg naar Schutveen. Bij een gerestaureerde boerderij staat een oude weegschaal met een enorme potplant.
6.     Barger-Oosterveen
Tocht: 212(6)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


De huizen van Barger-Oostveen staan netjes in het gelid. Er is een houten huisje gebouwd om op de bus te wachten en hier staan betonnen blokken, waarop kinderen kunnen klimmen. Het meest in het oog sprint de grote manage met de naam “Pensionstal Stabel M”. Een antieke paardenkar staat verscholen achter de heg. Stevige mannen vervangen een gebroken ruit en op de zwarte schutting van een huis heeft iemand een rij witte klompjes geplakt.

7.     Erica
Tocht: 212(7)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Bij de kruising van twee kanalen ligt charme camping “Op Fietske”. Er staat een hele grote witte fiets. De eigenaar houdt vast veel van fietsers. Er staat ook een kraan met een grote blauwe druppel en de aanduiding, dat het drinkwater van Erica heel lekker is. Bij de brug staan een paar herenhuizen, waar vast ooit verveners hebben gewoond. Villa Veldkamp krijgt een herbestemming in de vorm van 7 studio’s. Het uitzicht op de molen krijgt men er gratis bij. Over de brug is er een beeldengroep van de Kanaalgravers. De ene zilveren man schept de grond tot een kanaal en de ander dempt jaren later het kanaal weer dicht. Bij de Koperbar staan twee gangsterachtige mannen op de luifel en verderop is een witte woonwijk gebouwd. Aan de rand van Erica staat nog een oude boerderij met een ronde poort voor een paard en wagen. De voormalige boerin werkt in de tuin. Ze heeft lang geleden nog zelf de 6 koeien gemolken. Later werden het er 24, maar toen ging het met de machine. Toen haar man een spier scheurde in zijn dijbeen, was het gedaan met het zware boerenwerk. Ze heeft er vrede mee. Bij de buren hangen schilderijen van Herman Brood en Vincent van Gogh naast de voordeur.


8.     Oranjedorp
Tocht: 212(8)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Midden in het afgegraven veen staat het verblijf van Modelvliegclub Klazinaveen. Eén lid sleutelt aan zijn vliegtuig, een ander laat net zijn helikopter vrij en bestuurt hem op afstand. Oranjedorp ligt aan het Oranjekanaal en aan de ene kant liggen de boerderijen en aan de andere kant de kleine huizen van de voormalige veenarbeiders. Natuurlijk zijn ze in de loop der jaren mooi opgeknapt.
Aan een boom hangt de mysterieuze tekst: “Uit de eu, terug naar de eeg”. Wie het weet mag het zeggen. Er is nog een kanaal in Oranjedorp, maar dat is kleiner. Op de hoek kleuren de voorjaarsbloemen de koper tegemoet. Het is vandaag druk in het tuincentrum.

9.     Nieuw-Dordrecht
Tocht: 212(9)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Er staat een hek om een vierkant huis, maar de plaatselijk jeugd heeft het toch bijna kunnen afbreken. Een vrouw kent de geschiedenis. Ooit was het een wijkgebouw van het Groene Kruis en later de werkplek van fysiotherapeut Pater. Die overleed en zijn vrouw liet het huis langzaam verkrotten. De jeugd deed de rest. Het dorp wil graag een andere bestemming, maar mevrouw Pater werkt niet mee. Op de plaats van een gedempte vaart staan nu hoge eiken en kastanjes. Een beeld van een onderlijf, dat een stap voorwaarts maakt heeft een historische betekenis. Het gaat over twee mislukte projecten om het dorp met de buitenwereld te verbinden. De eerste stamt uit 4500 jaar geleden, toen men een houten weg wilde aanleggen, de tweede is van zeer recente datum en toen ging het om een kanaal. Ze moesten beide welvaart brengen. De projecten mislukten, de welvaart kwam toch. Een bewoner aan de overkant heeft kleurige kinderfietsen opgeknapt en wil zo zijn eigen welvaart vergroten.
10.     Klazienaveen
Tocht: 212(10)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Langs de weg staat beeld samengesteld uit ijzeren onderdelen. Het gedenkt het eeuwfeest, maar dat was al in 1984. Het brede kanaal van Klazienaveen is in het centrum een breed plein geworden met winkels. Een groot bord kondigt een triatlon aan. Op de hoek staat een flat met de naam van Evert Tenapel. Dat is niet ter ere van de sportverslaggever, maar van zijn grootvader, de bakker. De bakkerij is er nog steeds en de feiten kloppen. Waar de bakker de eer aan heft te danken, weet men niet. Op informatieborden staat de geschiedenis van Klazienaveen. Het ging om het afgraven van een enorm groot hoogveengebied, dat de onbegaanbare grens vormde tussen Nederland en Duitsland. Voor de afwatering en het vervoer werd een kanalenstelsel gegraven, dat het grootste ter wereld schijnt te zijn. Veel in nu weer gedempt, maar weer opengemaakt voor de pleziervaart.
Het dorp dankt haar naam aan de vrouw van de grootindustrieel Willem Albert Scholten, die met de Maatschappij voor veel werkgelegenheid zorgde in de ontginning van het veen en later in de landbouw. Zijn vrouw heette Klaziena Sluis en op een foto kijkt ze bezoeker ernstig aan.
11.     Zwartemeer
Tocht: 212(11)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Langs het kanaal van Klazienaveen naar Zwartsluis staat een mooi wit kerkje. In Zwartemeer kwamen twee belangrijke kanalen bij elkaar. De draaibruggen hebben moeten wijken voor het verkeer. Om dit te compenseren heeft men er een zuilengalerij geplaatst met een beeldje van de eerste kolonisten . Het waren vluchtelingen uit Pruisen. De kerk op de hoek kijkt toe en bij een schuilplaats tegen de regen staat het schild van Zwartemeer met veel symbolen zoals veenmos, kanalen, de Japanse duizendknoop en de boekweitboeren.
12.     Barger-Compascuum
Tocht: 212(12)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Het verlengde Compascumkanaal wordt hier onderbroken door de hoofdweg van Barger-Compascuum. Binnenkort is het hier kermis, maar het aantal attracties beperkt zich tot drie. Een groepje jongens staart vol verlangen naar de botsauto’s en de ouders van een meisje in een rolstoel komen ook even kijken. Het is een bleek meisje zonder haar, maar haar ogen lichten op.
De kerk op de hoek is nogal groot uitgevallen en verderop staat de school, het buurthuis en de kinderopvang. Volgens een oud-onderwijzeres is er eigenlijk weinig veranderd in al die jaren. Zelf stond ze hier maar kort voor de klas. Het stuifsel van het veen irriteerden ernstig haar huid.
Bij het kinderdagverblijf heeft men de was buiten te drogen gehangen. Rijen kleine onderbroekjes in vele kleuren fleuren de speelplaats op. Bij de molen is Nationaal Veenmuseum. Het is nog gesloten, maar het hek staat open. Enkele karakteristieke huizen van elders zijn hier weer opgebouwd en er loopt een treintje. Café Veenlust stamt uit Buinerveen en werd daar in 1983 afgebroken. Op het bordje staat vermeld, dat cafés een ontspanningsfunctie hadden. De inrichting was sober en de keuze beperkt. Over de ellende van drankmisbruik wordt geen melding gedaan.

13.     Klazienaveen-Noord
Tocht: 212(13)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Bij een eenzaam sluiswachterhuisje begint een natuurpad. Ook is hier geïnvesteerd in bevaarbare kanalen voor de pleziervaart. Langs de weg naar Klazinaveen-Noord ligt wel een sluis, maar de boten kunnen hier nog niet komen. Langs de vaart is een bos aangelegd. De kerk van het buurtschap ligt wat verlaten in het landschap. Veel huizen staan er niet. De kerk heet Veenkerk en de geschiedenis laat zich raden. Voor de kerk staat een beeldje van een vrouw, die turven raapt. De stichter van de kerk Willem de Weert begon in 1904 samen met zijn vrouw hier met evangelisatiewerk. Het werd zijn levenswerk, dat in een drietal boeken door hem werd vastgelegd. Op een vergeelde foto kijkt hij de bezoeker indringend aan. Een man met een roeping, een praktische man. Groot is de tegenstelling met de grote schuren verderop. Hier is te zien hoe schaalvergroting de landbouw verandert. De Scholtezate is vernoemd naar Willem Albert Scholte, de man die de hele streek hier aan werk hielp.

14.     Foxel
Tocht: 212(14)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Het buurtschap Foxel staat niet op de kaart, maar heeft wel een eigen buurthuis. Borden vernoemen wel een kanaal, dat ooit het overtollige water afvoerde. Eerder was er een meer, waarvan de wanden braken en zo ontstond ook het water de Runde, dat het water afvoerde. Later werd er een kanaal van gemaakt. Er is hier een tatto-studio en een huis met de naam”Time is Money”. Maar daar woont dan ook de “Klussenier”, die vast maar korte pauzes neemt

15.     Emmer-Compascuum
Tocht: 212(15)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Vanuit Foxel loopt een weg richting Compascumkanaal. Aan de ene kant de boerderijen en aan de andere kant een oude fabriek en een mooi gerestaureerd huis uit het begin van de vorige eeuw. Langs het kanaal het zelfde beeld nu met huizen afgewisseld met winkeltjes en bedrijven. Bij een motorzaak is een muurschildering aangebracht van twee racende motoren. Nummer 41 ligt voorop. Het centrum van Emmer-Compascuum ligt bij een bocht in het kanaal. De aansluitende Runde is inmiddels gedempt. Een muziektent is voorzien van Picaso-achtige schildering. De hoge flat van rode bakstenen geeft het dorp een stedelijke karakter.Op het plein staat een beeld met de aanbeveling om vreemdelingen met eerbied te benaderen. Veel vreemdelingen zijn er overigens niet te ontwaren.

16.     Emmer-Erfscheidenveen
Tocht: 212(16)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


De weg vanuit Emmer-Compascuum maakt plotseling twee bochten. Op de hoek staat een monument, maar veel indruk maken de boomstronken niet. Het dan ook aangeboden door carnavalsvereniging de Kainbongels in 1979. Emmer-Erfscheidenveen is natuurlijk een mooie naam voor een dorp. Het is een lange rechte weg met aan de ene kant boerderijen, ontstaan na het afgraven van het veen. Aan de andere kant de huizen netjes in het gelid, met als afwisseling een voormalig postkantoor met een fel rode brievenbus, een Baptistenkerk en een school met een vreemd huisje het dak. Onder de rook van Emmen staat nog een school, maar die heeft de bestemming van een kattenhotel gekregen.
17.     Emmen (Drenthe)
Tocht: 212(17)
Bezocht op: 2 april 2014
Provincie: Drenthe


Even buiten Emmen staat een rode helikopter gereed tegen een blauw gele loods. De weg van Emmer-Erfscheidenveen naar Emmen loopt door een bos, dat de Emmerdennen heet. Emmen is het eindstation en de trein gaat richting Zwolle en zo naar de rest van Nederland. De trein staat op punt van vertrek. Er is nog net even tijd om het oude huis Janna-Jacoba te bekijken, waar nu tandartsen werken. De rest van het plein is nieuw met hoge gebouwen. Hier is ook het werkplein voor Zuitoost Drenthe. Ze hebben vast veel te doen in deze tijden. Eethuis Charlie is vooral een snackbar en de heer Chaplin kijkt van de gevel alsof hij beter gewend is. Uit het gras steken twee kunstzinnige hoofden. Hun armen raken elkaar bijna. Dan vertrekt de trein en een blond meisje met een veiligheidjack steekt met genoegen een nieuwe sigaret op.