Tocht 211 - Heuvel op en heuvel af tussen Sittard en Heerlen
Datum:
16 Maart 2014
Weersomstandigheden:
Bewolkt met af en toe wat zon
Temperatuur: 12 graden
Wind: W4

Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht op de fiets
Utrecht – Sittard met de trein
Tocht:Sittard – Heerlen
Heerlen – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 67 km
Totaal 95 km
Aantal plaatsen:  21
 
1.     Windraak
Tocht: 211(1)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


Omdat Windraak plaats nummer 3600 is, zijn de verwachtingen hoog gespannen. Maar eerst moet er een lange helling worden beklommen, want Windraak ligt boven op de heuvel. Bij binnenkomst treft men een bescheiden wijngaard, waar men een wijnrank kan adopteren. Aan de hoofdweg liggen de historische boerderijen met hun poorten en hun binnenhoven. In een zijstraat staat op de hoek het voorspelbare kruisbeeld. Het klooster van huize Seaphine ligt er vlak naast en wordt bewoond door de liefdeszusters van het kostbaar bloed. De buurman houdt varkens en zijn vader deed dat ook. Hij vond het leuk om boven de deur een varken te plaatsten in een glazen omlijsting. Een oude boerderij doet nu in grindtegels en aan de overkant staat Hoeve Arbeid Adelt. De oude boer wordt net thuisgebracht van de kerkdienst en is op weg naar de koffie. Hij wil wel wat kwijt over de houten eg aan de muur van de schuur. Daar heeft hij nog mee gewerkt en er stonden twee paarden voor. Machines namen het werk over, maar hij is vergeten hoe lang dat al weer geleden is. Ook het houten melkjuk is geschiedenis geworden.
2.     Munstergeleen
Tocht: 211(2)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


De hoofdstraat kronkelt zich door Munstergeleen. Hier en daar een boerderij met een ronde toegangspoort. Tegenover de kerk wacht een biljarter in het bejaardenhuis op een tegenstander. Scharrelslagerij P. Keulens heeft met trots een nieuw bord van hofleverancier boven de deur geplaatst. Voor de deur staat een bordje met de aanduiding van Pater Karel, maar dan moet men eerst langs het Raadhuisplein met een voormalig raadhuis en een beeld, dat vertelt, dat de Fanfare Juliana al sinds 1909 muziek maakt. Een smal zijstraatje brengt de bezoeker in een andere wereld. Hier aan een kleine beek staat het geboortehuis van Pater Karel. Het is een witte boerderij met zwarte balken. Achter het huis is een tuin met een bescheiden Maria-grot. Een man met lang haar staat hier stil en doet een gebed. Een kleine ingang komt uit in de voormalige stal, die nu ingericht is als kapel. Hier heerst alleen de stilte en het licht van honderden kaarsen. De bezoekers zijn op leeftijd en verzonken in hun gebed. Ze voelen misschien de kracht van Pater Karel, die door de paus heilig is verklaard. Hij werkte in Dublin en genas vele mensen. Een aantal genezingen zijn tot wonder verklaard. In 1954 werd het geboortehuis gerestaureerd en sinds die tijd neemt het aantal bezoekers alleen maar toe.

3.     Daniken
Tocht: 21 (3)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


Via een buitenwijk van Geleen en een spoorwegovergang komt men bij de eerste huizen van Daniken. Men passeert de Geleenbeek met haar bijbehorend dal. Er is veel moeite gedaan om in de omgeving natuur aan te leggen waar vandaag al een aantal fietsers en wandelaars van profiteren. Op een splitsing tussen drie bomen staat een kruisbeeld met een gele bloemenkrans. De oude boerderij aan de overkant stamt uit 1770 en is in 1990 gerestaureerd. Toch is de oude steenfabriek Sint Josef het meest opvallende monument. De schoorsteen met het jaartal 1920 prijkt hoog boven de fabriek uit. Een lift brengt bezoekers op de juiste hoogte, maar de hekken zijn vandaag gesloten. Naast de fabriek staat een ernstig vervallen huis, waar ooit de conciërge of de directeur woonde.
4.     Schweikhuizen
Tocht: 211(4)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


Een wandelaar had het over Schweikhuizen-boven of -beneden. Even na de spoorwegovergang wordt duidelijk wat hij bedoelde. Daar begint de steile klim, waar wielrenners de kuiten op stuk bijten. Langzaam vallen de groepjes uit elkaar en dan is het ieder voor zich. Gelukkig staat halverwege de kerk met een beeld van een lachende pastoor en een devote Odilea met aan de overkant café De Zwaan. Dan is het weer klimmen langs een oude boerenhoeve en het buurthuis.
Op de top is er uitzicht op het volgende dorp en dat is Puth.
5.     Puth
Tocht: 211(5)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


Bij de kerk van Puth is duidelijk te zien, dat de gemeenteraadsverkiezingen op komst zijn. Het aanplakbord staat vol met kandidaten van landelijke en plaatselijke partijen. De strijdkreten zijn veelal in het Limburgs, zo staat het CDA voor “werruk in oetveuring”. Het bedrijf Astec bv doet in brandbeveiliging en heeft een branderig kunstwerk boven de ingang geplaatst. Voor de snackbar staat een zwarte kiepwagen, waarmee ooit de kolen uit de mijnen werden gehaald. Het bijbehorende jaartal is 1968.

6.     Schinnen
Tocht: 211(6)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


De afdaling van Puth naar Schinnen is lang en fietsers bereiken hoge snelheden. Bij de kerk staat een standbeeld geïnspireerd op een tekst uit Genesis: “De levensboom bloeit altijd weer en draagt vrucht”. Het kwam er als eerbetoon aan pastoor-deken Jan Keulen bij zijn 40-jarig ambtsjubileum in 1983. Rond de kerk staan de zerken van familiegraven. Hier rust ook de familie Riga-Cals. Boven de zijingang is een kruisiging afgebeeld ter ere van een restauratie in 1900.
Langs een stenen muur daalt de weg naar het dal richting Thull. Op weg naar het buurtschap Wolfhagen geeft een doorgang een kijkje op de binnenplaats van een historisch boerderij. De kleuren zijn wit, zwart en rood. Mondriaan had het kunnen bedenken.
7.     Wolfhagen
Tocht: 211(7)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


De weg volgt een dal, waar wandelaars zich ophoog klimmen. Enkele grote Limburgse boerderijen vertellen, dat het hier goed boeren was. Langs de weg staat een bankje met een klein tafeltje. Voor de vermoeide voorbijganger staat er een kruikje jenever met een kelkje en een toefje heide. Helaas is de stenen kruik leeg.

8.     Oirsbeek
Tocht: 211(8)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


De weg langs de kerk glooit licht de heuvel af. Een vader leert zijn zoon skeeleren. Het is duidelijk, dat de zoon hem snel voorbij zal steken. Voor het plaatselijke café is een oploopje. Hier is het startpunt van een wandeling. Eigenlijk zijn het geen echte wandelaars, maar leden van M.C.O. en dat staat voor Motor Club Oirbeek. Ze vertrekken in groepjes van vier, maar er is geen schat of prijs te winnen. Het gaat gewoon om de gezelligheid. Op de hoek staat een groot wit huis uit 1734, dat ooit een schepenbank was. Een bordje volgt het spoor van de beruchte bende van de bokkenrijders, die ondanks het volksgeloof hier niet berecht zijn. Dat gebeurde in het kasteel van Amstenrade, een paar kilometer verderop.
9.     Amstenrade
Tocht: 211(9)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


Het Raadhuisplein is kaal en sfeerloos, maar het kasteel en het kasteelbos maken veel goed. In het bos huizen zo’n 25 soorten vogels zoals de tjiftjaf, de boomkruiper, de tuinfluiter en de kramsvogel. Een Duitse tuinarchitect ontwierp 200 jaar geleden de tuin in Engelse landschapsstijl. Naast de zichtassen staat er ook een bankje onder een doodsbeenderenboom.
De voorkant van het kasteel maakt indruk evenals de weg naar de kerk met oude huizen en leilindes. Ook hier wordt de geschiedenis van de bende van de bokkenrijders verteld.
Gewone Bokkenrijders werd hier aan een paal gewurgd en daarna verbrand. Matthijs Pont had als één van de leiders de eer om geradbraakt te worden. Een bordje verderop verhaalt van de diefstal uit de kerk in 1736.
10.     Hommert
Tocht: 211(10)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


De weg van Amstenrade naar Hommert loopt langzaam omhoog. Villa’s en ruime huizen wisselen elkaar af. Bij de splitsing staat een bescheiden kruisbeeld en aan de overkant is een herberg met een mooie oude schuur. Een oude boerderij is een zonnestudio geworden.
11.     Merkenbeek
Tocht: 211(11)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


Na een beklimming vanuit Amstenrade volgt een tunnel en een afdaling. Dan kan men kiezen tussen weer omhoog of omlaag. Het wordt omhoog richting kerk. De huizen zijn er ruim en het uitzicht wijds. Op een bord staat, dat door de geboorte van “Toake” de situatie gewijzigd is. Naast de kerk staat een voormalig klooster. Dat is te zien aan de beeltenis van Maria met kind hoog in de gevel. Het zijn nu twee woonhuizen geworden. Aan de overkant staat een zelfgebouwde carnavalsprins naast een huis met drie traptreden. Bij de splitsing bevindt zich het voormalig stadhuis, waar nu notariskantoor Metis verblijft. Bij een rijtje eenvoudige huizen is op de hoek een bankje geplaatst, een cadeau van woningvereniging St. Clemens uit 1989. De bijbehorende boom is flink opgeschoten, het bankje heeft een opknapbeurt nodig. Op een heuvel is een vrolijke speelplaats voor kinderen ingericht onder de naam “Sjravel Heukske”. Een passerende vrouw komt uit het dorp, maar het woord “sjravel” niet echt te vertalen. Het heeft iets te maken met lekker vrij rondrennen.
12.     Klein Doengaarde
Tocht: 211(12)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


De Janssenmolen boven op de berg hoort eigenlijk bij Oirsbeek, maar staat dicht bij Klein-Doengaarde. Het is een bergmolen, die nog wat hoger werd gemaakt om voldoende wind op te vangen. Hij stamt uit 1879 en maalde graan tot 1943. In 1978 werd de molen gerestaureerd. Bij Klein Doengaarde is een grote opslag van DAF-trucs, die geduldig wachten op kopers. Het buurtschap heeft een naambord en bestaat uit twee straten. De een met rijtjes huizen, de andere met villa’s. Op een witte villa heeft een architect erg zijn best gedaan.
13.     Doengaarde
Tocht: 211(13)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


De eerste zijweg gaat richting kasteel. Op een heuveltje staat een groot woonhuis behorend bij een boerderij. Op de hoek een kapel met veel geel en blauw. Een groepje mensen is in gesprek en wijst de weg in goed Limburgs. De weg loopt rondom het kasteel en dan ziet men een echt kasteel met twee bijzondere torentjes een zijvleugel. Alles is zeer wit met grijze raamkozijnen. Het terras is ruim en er zit niemand. In het dorp zelf staat naast de kerk een vervallen klooster, zonder duidelijke bestemming. Langs de hoofdstraat liggen voormalige boerderijen dicht bij elkaar met hun poorten en binnenplaatsen.
14.     Bingelrade
Tocht: 211(14)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


Bingelrade heeft een wel heel opvallende kerk, opgetrokken uit gele bakstenen. De wijzerplaat is strak vorm gegeven. Het gebouw moet rond de jaren 30 ontworpen zijn en de inwoner moesten vast even wennen. Op het stille pleinje gaat een deur open en een klein zwart jongetje zonder broek stap nieuwsgierig naar buiten. Hij schrikt van de vreemde bezoeker. Op de hoek staat een huis te koop, dat ooit een winkeltje geweest moet zijn. De overige huizen wachten blaaf zij aan zij langs de straat, al heeft één bewoner een stenen leeuw in de voortuin gezet.
15.     Jabeek
Tocht: 211(15)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


Op een grasveld staat het traditionele kruis nu versierd met rosé kunstbloemen. Men passeert een modern vormgegeven huis en een huis van eerdere datum met een overdekt ingang en een bijbehorend balkon. Natuurlijk is er een kerk en bij de splitsing is te zien hoe dicht Jabeek bij de Duitse grens ligt. Plaatsen als Susterseel en Tüddern liggen op een steenworp afstand. Jabeek is ontstaan aan het droogdal van de Quabeekgub. Die werd lang geleden overdekt en sinds enige tijd geleden weer in de oorspronkelijke staat hersteld. Op een bordje staat de geschiedenis van het plaatselijke drinkwater, dat men uit putten haalde of omhoog pompte. Een put is zichtbaar gemaakt onder een ijzeren hekwerk en er staat ook een pomp. Een jongentje probeert te pompen, maar er komt geen water. Op een houten uithangbord staat dat er hier Dorpsbrouwerij De Maar was gevestigd. Bovenop geniet een klein houten mannetje van het kostbaar vocht. Het is niet duidelijk of er nog steeds gebrouwen wordt. Twee vrouwen weten het ook niet. Ze drinken geen bier.
16.     Etsenrade
Tocht: 211(16)
Bezocht op: 16 maart 2014


In het landschap staat een grote boerderij. Hier kruisen twee wegen en in het weiland op de hoek staan drie jonge ezels. Ze wekken de vertedering op van de passerende wandelaars. Terecht heeft men hier wandelroutes uitgezet.
17.     Schinveld
Tocht: 211(17)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


De benzinepomp bij de afslag heeft de prijs per liter met 15 eurocent verlaagd. Zo probeert men te overleven tegenover de concurrentie van over de grens. Daar zijn de belastingen lager en de benzine en de diesel goedkoper. De pastorie naast de kerk is wit geschilderd en de rest rondom het markpleintje heeft zich aangepast. Ook de historische boerderij is wit en het kruisbeeld steekt mooi af. Uit restaurant Boeddha met leeuwen voor de deur stijgen heerlijke geuren op. Een fietser zou er bijna zijn tocht door laten onderbreken.

18.     Brunssum
Tocht: 210(18)
Bezocht op: 3 maart 2014
Provincie: Noord-Brabant


Bij binnenkomst van Brunssum roept café Oud-Brunssum sferen van vroeger op. Dat is maar schijn. De kerk is nog niet zo oud en heeft een hoge losstaande toren. Al snel blijkt dat er de laatste jaren heftig is gebouwd. Het marktpleintje houdt nog even stand maar richting Heerlen verschijnt een eigentijds winkelcentrum en grote flatblokken. Het oude en het nieuwe gemeentehuis staan gebroederlijk bij elkaar, maar de nieuwbouw is aan de winnende hand.
19.     Langeberg
Tocht: 211(19)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


De plaats van de voormalige mijn Prins Hendrik is overgenomen door Headquaters Brunssum. De toegangpoorten zijn in het Engels aangegeven en er is een café voor Canadezen. Alles wordt goed bewaakt en is vast zeer NAVO-geheim. Een rad van een mijnlift herinnert aan het verleden, evenals een portiersgebouw. Op de kruising staat een moderne kerk, die Langeberg toch nog tot een eigen gemeenschap maakt.

20.     Heerlerheide
Tocht: 211(20)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


Een verkeersbord wijst de weg naar Heerlerheide. Aan de overkant ligt Bezoekerscentrum Schrieversheide. Hier is nog echte heide. In Heerlerheide hebben de huizen gewonnen, samen met een watertoren en twee kerken.
21.     Heerlen
Tocht: 211(21)
Bezocht op: 16 maart 2014
Provincie: Limburg


Via een lange parkachtige weg en een spoorwegviaduct komt men in het centrum van de stad. Op een plein wordt een Ierse kroeg opgesierd met ballonnen in de nationale kleuren. Een treintje heeft oit in de mijnen gereden en roept nu op voor een bezoek aan het Mijnmuseum. Bij de scheve Schelmentoren staat een soldaat klaar met het vaandel in de hand en op het plein voetballen de kelners van het Griekse restaurant. Het is nog te vroeg om te eten. Op het grote marktplein staat een rijtje huizen met veel geschiedenis in de kleuren blauw, rood en geel. De terrassen zijn goed gevuld. Drie meisjes spelen met een draaiend standbeeld van een ezel en als ze daar uitgespeeld zijn beklimmen ze het muurtje bij het beeld van een fotograferende toerist. Zo zijn standbeelden bedoeld. Alles onder toeziend oog van de oude kerk. Bij het station gaat alles op de schop en als troost heeft men de voorplaat van het spel “Mens Erger Je Niet” op een muur geschilderd.