Tocht 208 - Friesland van kerktoren naar kerktoren
Datum:
27 Januari 2014
Weersomstandigheden:
Vrijwel onbewolkt
Temperatuur: 3 graden
Wind: ZO6

Reisgegevens:
Tocht: Oudkerk – Oudkerk (op twee dagen)

Afstand:
Tocht 27 januari : 15 km
Tocht 28 januari : 45 km
Totaal : 60 km
Aantal plaatsen:  19
 
1.     Oudkerk
Tocht: 208(1)
Bezocht op: 27 januari 2014
Provincie: Friesland


Oudkerk heeft natuurlijk ook zijn Friese naam: “Aldtjerk”. Gelukkig rijdt het autoverkeer rond het dorp, zodat de hoofdstraat tijdloos blijft. De kerk ligt op een terp en op de begraafplaats is het familiegraf van de familie Sminia. Een zuil gedenkt één van hun zonen, die als verzetsman vlak voor het einde van WO2 in Duitsland werd doodgeschoten. Zijn twee broers konden onderduiken.
De Sminia’s leefden sinds 1681 op een state genaamd “De Klinze”. Net als veel rijken woonden men ’s winters in de stad Leeuwarden en in de zomer op hun buitenplaats. Die buitenplaats staat er nu nog. Wel moet men een lange oprijlaan passeren, waar 200 jaar geleden nieuwe eiken werden gepland. Die staan er nu nog, uitgegroeid tot monumenten. Het gewone volk moest wel over het pad achter de beukenhaag lopen en op tijd de pet afnemen. Toch blijkt uit verhalen dat de familie geliefd was en voor de bevolking altijd wel een baantje wist te vinden. Ze hielden van hun paarden en waren tevens boeren. De laatste freule moest met veel verdriet in 1966 De Klinze verkopen. Ze is er nooit meer terug geweest. In Den Haag nam ze haar oude beroep van verpleegster weer op. De Klinze is nu een hotel, waar het goed toeven is. De geschiedenis krijgt men er gratis bij. In het dorp staat nog het huisje en de werkplaats van de timmerman met de bijnaam “Snoek”. Hij maakte kruiwagens voor vrienden en bekenden. Aan de muur hangt een gevelsteen, waar hij bezig is een wagenwiel te maken. De ”Weinmakker” staat eronder. Hij werd in het dorp Snoek geneoemd, omdat hij in zijn werkplaats de koppen van gevangen snoeken hing. In de stilte van de avond klinkt zachte muziek. In het dorpshuis dansen stevige grijze vrouwen met overgave hun volksdansen.
2.     Roodkerk
Tocht: 208(2)
Bezocht op: 27 januari 2014
Provincie: Friesland


Er is een legende dat de jongste zoon van ene Tryn hier een boerderij erfde en een kerk stichtte. Hij had rood haar, vandaar. Roodkerk heeft geen echte kern, maar bestaat uit een lange weg met huizen en boerderijen. Het voormalige café is nu een zalencentrum en heet de familie Sixma welkom achterom in het “Tjildsicht”. Er ligt sneeuw op het dak. Verderop staat een huis met een houten schuur waar trots reclame wordt gemaakt voor een jenevermerk met drie sterren. Bij het afscheid van Roodkerk zwaait een bord met “Oant Sjen” u uit. De kerk is in de verte nog net te zien.
3.     Moleneind (Leeuwarden)
Tocht: 208(3)
Bezocht op: 27 januari 2014
Provincie: Friesland


Het is stil op de weg. Slechts een jonge moeder wandelt er met haar kind, goed ingepakt tegen de winterkou. Er is hier een bos, want we zitten in het gebied van de Trynwälden. Dat bos draagt de merkwaardige naam van “Griekenland en Turkije” maar dan op z’n Fries. Gastarbeiders moeten zich er thuis voelen. Langs de weg ligt een mooie oude boerderij en een klein arbeidershuisje, beide fraai gerestaureerd. Er ligt nog sneeuw in het buurtschap en bij de enige middenstander, een garage, somt men de voordelen op van een vertrouwd adres. Er staat een antieke Talbot Mantra voor de deur. Een straat draagt de mooie naam “Graetjemuoiwei”, dat moet vast een mooie weg naar Greetje zijn.
4.     Giekerk
Tocht: 208(4)
Bezocht op: 27 januari 2014
Provincie: Friesland


Giekerk heeft een centrumfunctie met een supermarkt, winkels en een echte ambachtelijke slager. Het is er druk en de vleeswaren worden nog gesneden waar men bij staat. Op een verloren landje heeft een opstandige dorpeling grote borden geplaatst met de vraag, waarom de gemeente hier niet iets moois wil bouwen op dit knollenveld. Wat is er nog meer te zien in Giekerk; een wit huis met blauwe kozijnen, de garage van Bauke Damstra, karakteristieke rentenierhuizen en een berk met veel heksenbezems. Het restaurant is gesloten.
Toen Wilem Alexander de Elfstedentocht reed logeerde hij in Giekerk bij de Commissaris van de Koningin Hans Wiegel. Inmiddels is hij koning en ijs is schaars in onze winters. Jacob Engwerda zat hier 60 jaar geleden op de openbare lagere school. Als hij bij zjn vriendje in Oenkerk gin spelen, moest hij uitkijken voor de "finen" van de Christelijke school. Godsdienstoorlogen worden nu in andere landen gevoerd.
I
5.     Giekerkerhoek
Tocht: 208(5)
Bezocht op: 27 januari 2014
Provincie: Friesland


De nieuwbouwwijk van Giekerk is opgerukt tot het straatje met de naam “Gytjerkerhoeke”. Het is geen bijzonder straatje, er staat een rijtje gelijkvormige huizen met puntdaken. Wel bijzonder is de eenzame kerk verderop omgeven door een beukenhaag en oude graven. De boerderij aan de overkant houdt de kerk al eeuwen gezelschap.
6.     Oenkerk
Tocht: 208(6)
Bezocht op: 27 januari 2014
Provincie: Friesland


Aan de rand van Oenkerk heeft iemand een mooi vierkant huis gebouwd met een rieten kap. Natuurlijk wappert hier een Friese wimpel en het bijbehorende naambord “Oentjerk”is ook al zeer
Fries. Een van de “tjerken” staat langs de doorgaande weg, naast de school, waar nu een kapper huist, met als buren een meubelzaak. Ooit was Oenkerk een geliefde plaats voor de rijken uit Leeuwarden om hier hun buitenhuizen te bouwen. Van de Heemstastate rest nog het tuinmanshuis. Rond 1930 werd de state een rusthuis en nu is het een verzorgingsinstelling en is er niets meer te zien van het roemrijke verleden. De Staniastate staat er nog wel in volle glorie en rijkelijk omgeven door bomen.
7.     Birdaard
Tocht: 208(7)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


De auto’s worden rond het dorp geleid. De fietser mag via het opgehoogde kerkhof Birdaard naderen. De ijsbaan is onder water gezet en wacht geduldig op de vorst. Die laat zich tot nu toe niet zien. Het houten keetje, waar anders de chocolademelk en de erwtensoep vloeit, staat er doelloos bij. De kerk ligt op een heuvel en heet terecht “Tjerke op’e Terp. Hij is van 1851, maar het huis ernaast is veel ouder. Op de begraafplaats is naast de oude graven ook een plaats ingeruimd voor de kleine Inga. Ze leefde maar kort en een blauwe dolfijn moet troost bieden.
Dwars door Birdaard loopt de Dokkummer Ee en de koren-, pel- en houtzaagmolen “De Zwaluw” uit 1875 is een monument. Verstopt achter een klein steegje ligt het museum van Ruurd Wiersma. Hij doet in naïeve kunst.
8.     Tergracht
Tocht: 208(8)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Het fietspad langs de Dokkumer Ee wordt bewaakt door een grote groep meerkoeten. Een bord waarschuwt bejaarde fietsers voor een steile trap omhoog. Bij een splitsing van waterwegen liggen de huizen en boerderijen van Tergracht. Er is een klein haventje aangelegd. Hier kregen de Elfstedentochtrijders Bartlehiem weer in het vizier. De grote boerderij aan de overkant was er getuigen van.
9.     Wanswerd
Tocht: 208(9)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Het geluid van overtrekkende ganzen wordt afgewisseld met dat van overvliegende straaljagers van vliegveld Leeuwarden. Bij een boerderij wordt een nieuwe stal gebouwd en men verhuurd er caravans. Die heeft men tegen de storm maar met touwen aan een boom vastgebonden. Bij de volgende boerderij schilderde de eigenaar jachttaferelen op zijn toegangspoorten, een roofvogels pakt een merel, een marterachtige pakt een kuiken. Langs de molen loopt een smal fietspad. Het klaphek schrikt de kolgrazende ganzen op. Hoog boven het land ligt de terp met zijn kerk. Ook een rijtje huizen heeft de hoogte gezocht. De oude school is nu buurthuis. De hoofdonderwijzer legde in 1881 de eerste steen.

10.     Marrum
Tocht: 208(10)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Molen “Phenix” staat eenzaam in de weidse polder met zijn vlucht van 21,5 meter. Hij is van 1845 en nu het bezit van “De Fryske Mole”. De hedendaagse soortgenoten vullen de horizon tot aan de Waddenzee. Voor Marrum ligt de oude melkfabriek en de herenhuizen van rentenierende herenboeren. Het cafetaria op de hoek heet ’t Nijlpaard, maar voor de deur staat een aap met een banaan. Op de hoge terp staat de kerk achter de fraai gesnoeide bomen. Op het hek staat “Gedenk te sterven”, in het Nederlands en niet in het Fries. Zou men het wel begrijpen?
11.     Westernijkerk
Tocht: 208(11)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


De weg tussen de molen en de kerk ligt dicht tegen de zeedijk van de Waddenzee. Boerderijen zijn soms monumentaal. Op een toegangspoot kijkt een stenen koe uit over het land. Het buurtschap ligt op hoge grond en daarom durfde men er een kerk te bouwen. Hoe klein Westernijkerk ook is het had een station aan het “Dokkumer lokaaltje”. Dat station moest gedeeld worden met Marrum. Het staat er nog, voorzien van een klein stukje spoor en een locomotief.
12.     Ferwerd
Tocht: 208(12)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Er worden 16 nieuwe woningen gebouwd in Ferwerd en op een bord worden alle bedrijven genoemd, die hieraan meewerken. Voor de dorpskern staat een standbeeld van een heer in een pofbroek met een wel heel magere hond. Een toelichting ontbreekt. De kerk van Ferwerd kijkt uit over het land tot aan de zee en het intieme pleintje draagt de naam Vrijhof. Hiervan maakt een jong stel dankbaar gebruik door elkaar innig te kussen. Ze wachten op de bus, maar die komt gelukkig nog niet. Een andere beeld stelt een voetballer voor. Een man laat drie keer per dag zijn hond hier uit, maar weet niet wie “De Wardiaan” is. Er is nog een echte middenstand in Ferwerd en men kan er plastic tafelkleden kopen in bonte kleuren.
13.     Boteburen
Tocht: 208(13)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Langs de Louwerterdijk liggen verspreid een paar boerderijen. In de bocht naar Blija staat een boerderij met een fraaie houten schuur. Daar wappert de Friese vlag, zwaaien de ballonnen en heeft juf Hilda een groot spandoek verdiend. Het gaat over de zwaarte van het vak en de ruime vakanties.
14.     Blija
Tocht: 208(14)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Blija is gebouwd op een kwelderdam en had tot het begin van de vorige eeuw een echte haven. Geen wonder dat het een goede plaats was voor een herberg. Die is al meer dan 4 eeuwen oud en heet nu De Tap. Je kunt er niet meer slapen, maar een stichting zorgt ervoor dat men er een aantal avonden een biertje kan drinken. Het interieur moet echt oud zijn. Ook de kerktoren is oud. Al in de 13e eeuw stond hij er al. Nu wordt hij gerestaureerd en van verre is de blauwe wijzerplaat zichtbaar. Rondom de kerk loopt een schelpenpad en ergens moet nog een oude regenput zijn uit de tijd, dat water niet uit de kraan kwam.
15.     Vaardeburen
Tocht: 208(15)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Een paar boerderijen en een rijtje huizen in het weidse Friese land. Wel een eigen naambord, maar dan wel in het Fries: “Farebuorren. Voor het grote huis ligt een stapel haardhout klaar om verzaagd te worden. De bewoners houden van zelfgemaakte vogelhuisjes en oude dingen. De regenton is opgebouwd uit houten duigen.
Zou de oude pomp nog echt water geven?
16.     Hogebeintum
Tocht: 208(16)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Even buiten Hogebeintum liggen de Harstastate en de Harsta Hoeve. Men kan er slapen en ontbijten en eindeloos genieten van een laan met prachtig gesnoeide eikenbomen. De weg naar de kerk van Hogebeintum gaat stijl omhoog. Hier ligt de hoogste terp van ons land en die ligt op 6.80 meter boven NAP. Er zijn in Friesland ongeveer 1000 terpen en die zijn door mensen opgehoogd toen het zeewater begon te stijgen. Toen het land was ingedijkt heeft men de vruchtbare grond weer afgegraven en naast eeuwenoude levensresten kwam er vruchtbare grond vrij. In Hogebeintum is dat goed te zien. Er ligt een diepe kuil tussen de kerk en de ring. Aan die ring staat de oude school, maar daar woont nu een eenzaam paard.
17.     Genum
Tocht: 208(17)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Voor de bocht richting Genum is een oude boom omgetoverd tot een duiventil. Een groepje duiven woont er tot volle tevredenheid. De weg kruipt langzaam omhoog tot aan de kerk. Voor de boerderij aan de rand van de terp krijgt een afgezaagde boom nieuwe scheuten. De terp van Genum was oorspronkelijk een vluchtheuvel bij overstromingen. De kerk stamt uit de 12e eeuw en daarvoor stond er een houten kapel. Op de kruising staat nog een bijna uitgestorven ronde aanplakzuil. Leuk voor de komende gemeenteraadsverkiezingen, al woner er maar weinig stemmers in Genum.

18.     Jislum
Tocht: 208(18)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Aan de voet van de terp ligt een statige boerderij, die vandaag boerenkool in de aanbieding heeft. De huidige kerk is in 1886 gebouwd op de fundamenten van een oudere kerk en gewijd aan Catherina van Alexandrië. Deze vrouw werd begeerd door de Romeinse keizer Maxentius, maar zij weigerde en wilde sterven als de bruid van Christus. Ze werd gemarteld op een rad, maar dat brak. Ze werd uiteindelijk onthoofd, maar in plaats van bloed vloeide er melk. Het rad en het zwaard werden haar symbolen. Langs de weg staat een ijzeren gedenkteken met de heilige en haar attributen. Om toeristen niet te zeer af te schrikken heeft men er ook maar een molen, een zeilboot en een Fries paard naast geplaatst.
19.     Dokkum
Tocht: 208(19)
Bezocht op: 28 januari 2014
Provincie: Friesland


Dwads door Dokkum stroomt de Dokkumer Ee. Hier was de beroemde stempelpost, de laatste voor Leeuwarden. Muziek en veel volk gaven de Elfstedentochtrijders nieuwe energie. Rondom de oude binnenstad van Dokkum ligt nog de stadsgracht. Vlak voor de brug ligt de oude herberg, reizigers konden overnachten als de poort gesloten was. Een dropachtige borrel herinnert de bezoekers aan de heilige Bonifatius, die in Dokkum werd vermoord.. Bij de kerk groei een oude eik bijna uit de stenen muur. Op het ijzeren hek staat de legende van een andere eik, die voor de Friezen ooit heilig was. Bonifatius hakte hem om en het hout spleet vanzelf in stukken. Dan wil je wel christen worden. Helaas gold dit niet voor iedereen. Het pleintje bij de waag oogt knus en is nog een echte winkelstraat. Bij de zeer warme bakker De Jong op de hoek zijn heerlijke koeken te koop met krenten en een lichte anijssmaak. De wanden van een gracht moeten gestut worden met ijzeren balken. Boten kunnen er niet meer aanleggen al staan er ijzeren bolders met het stadwapen voor hen klaar.