Tocht 204 - Klootschieten aan de Dinkel
Datum:
13 November 2013
Weersomstandigheden:
Vrijwel onbewolkt
Temperatuur: 10 graden
Wind: NW2

Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht op de fiets
Utrecht – Enschede met de trein
Tocht: Enschede - Hengelo
Hengelo – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets


Afstand:
Utrecht – IJsselstein vv 28 km
Tocht 80 km
Totaal 108 km
Aantal plaatsen:  16
 
1.     Enschede
Tocht: 204(1)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Bij het station staan enkele grote panden. Zo zetelt hier de nationale Stichting voor Leerplanontwikkeling. Op het Hoedemakerplein staat het historische pand van de voormalige bank van BW Blijdenstein. Het plein is vernoemd naar de heer Hoedemaker, die een liefdadig fonds had opgericht. Een vrouw vraagt de weg naar het Werkplein, dat ook al weer in een karakteristiek pand is gehuisvest. Op een spandoek staat, dat Enschede genomineerd is voor Fietsstad van 2014 en dat geeft de fietser een goed gevoel. Intussen trekken vrolijke scholieren op naar het plein bij de kerk. Ze zijn op excursie en gaan de kerk van Sint-Jacobus de Meerdere bezoeken. De koster heet hen van harte welkom en vertelt met trots over de geschiedenis van deze kerk, gebouwd in oosters-byzantijnse stijl. Het was een cadeau van de rijke textielbaronnen, die zowel hun werknemers als buitenlandse gasten een eer wilden bewijzen. In een nis staat een ontroerend mooie Pieta van Mari Adriessen. Een kleurrijk venster omlijst het verdriet. De scholieren worden er stil van. Op het kerkplein staat een monument te nagedachtenis van de grote brand in 1862 en aan de gevel van café Jansen en Janssen wordt de vrije republiek Twente uitgeroepen. Een zijstraat botst op een wit kerkje. Hier heeft Margot Veldhuizen een gedicht achtergelaten over zwijgende muren. Even buiten het centrum is een hoge woontoren verschenen, maar er kan ook gewoond worden in een oude textielfabriek. Op weg Lonneker staat de villa “Het Witte Huis” in 1907 gebouwd voor textielfabrikant van Heek. Er loopt een scheur door de witte toegangspoort.

2.     Lonneker
Tocht: 204(2)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Bij het stoplicht staat een smederij, die inmiddels een kunstsmederij is geworden. Huub Elshoff en zijn zonen maken o.a. lantarens, die buiten staan te pronken. De brink bij de kerk straalt een tijdloze rust uit. Een echtpaar op scooters is op weg naar de molen en eet hier hun meegnomen boterham. De eetgelegenheden aan de overkant zijn nog gesloten. In een hoek staat de muziektent, maar de vraag is of harmonie Excelsior hier nog wel eens haar klanken laat horen. Plotseling is er leven in het dorp. De school gaat uit en ouders brengen hun kinderen naar huis. Ze hebben geen oog voor de grote zwerfkei en bijzondere galarie. In een historisch urinoir exposeren twee kunstenaars met twee kunstwerken. Hannie Stolker heeft kleurrijke WC-rollen opgestapeld en beschilderd en de overzijde staat een stenen penis als tegenwicht voor de “Venus van Milo”.
Maar misschien is het urinoir zelf wel het mooiste kunstwerk.

3.     Glanerbrug
Tocht: 204(3)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


De Sint Gerardusschool woont in een mooi modern gebouw. Vanaf het station vertrekt een trein richting Duitsland. De grens is hier vlak bij. Tegenover de kerk is een ruim plein met een eenzame boom en woningen voor senioren. Glanerbrug heeft een bijzondere benzinepomp, wit met rode randen. Tot voor kort kon men beter in Duitsland gaan tanken, maar nu is het prijsverschil niet meer de moeite waard. Drie vrouwen wonen op de grens, maar blijven zich echte Nederlanders voelen. De grens zelf is nauwelijks aangegeven. Plotseling spreken de borden een andere taal en dat geldt ook voor de textielcontainer. Een verlaten parkeerterrein herinnert aan vrachtwagens, die gecontroleerd moesten worden. Dat gebeurt nog steeds maar nu onvoorwachts op zoek naar drugs of gesmokkelde mensen. Op de grens staan twee casino’s, misschien kan men hier wel belastingvrij gokken.
4.     Glane-Beekhoek
Tocht: 204(4)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Uit het niets verschijnt soms een extra plaatsje. In dit geval met het bord Glane-Beekhoek. De beek is zeer bescheiden. Er is het café van Dikke Toon en de garage van De Rijt. Langs de weg staat een rijtje huizen en dat lijkt alles. Verderop echter staat een toegangspoort het een kruis. Het kruis is anders dan men gewend is. Het hoort bij een Syrisch Orthodox klooster en straalt rust en vrede uit. Dit in grote tegenstelling met de uitzichtloze oorlog in het moederland.
5.     Glane
Tocht: 204(5)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Het is even zoeken naar de kern van Glane. Men passeert een bijbehorende beek en een boerderij met een koe als brievenbus. Op oudejaar stopt men er carbid in. een Het dorp zelf ligt tegen de grens met Duitsland. De grens is natuurlijk geen grens meer. Een kringloopwinkel en een bordeel liggen gebroederlijk naast elkaar. Er is een buurthuis en het kleine kerkje is een woonhuis geworden.
6.     Overdinkel
Tocht: 204(6)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Overdinkel ligt in een uiterste hoek van ons land. Toch weet Sinterklaas het dorp te vinden voor zijn intocht op 17 november om 14.45 uur. De Dinkel lijkt wat smal voor zijn stoomboot. Achter de kerk ligt een park, waar men vrij kan wandelen. Helaas is het hek gesloten. Overdinkel is opgebouwd uit veel ruime huizen en op weg naar de Ruenbergerbeek waakt een kruisbeeld over de bewoners en de voorbijgangers. Een mooi onhard pad met bomen volgt de loop van de beek.
7.     Losser
Tocht: 204(7)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Even buiten Losser ligt een klootschietbaan. Eigenlijk zijn het twee banen, want in de gouden tijden kende het dorp maar liefst vier verenigingen. Vandaag druppelen de leden van één vereniging binnen voor een onderlinge wedstrijd. Aan een onwetende voorbijganger worden de spelregels uitgelegd van het edele klootschieten. Allereerst wordt de kloot getoond, een houten bal met ribbeltjes verzwaard met lood. Er zijn verschillende formaten afhankelijk van de voorkeur van de speler. De bedoeling is de kloot zo ver mogelijk weg te gooien. Iedereen mag twee keer. Nu zijn er verschillende klootbonden met verschillende regels. Soms gaat het over wel of geen aanwijsstok of de manier van onderhands gooien. Helaas neemt het aantal schieters af, zodat een fusie tussen de verenigingen uit Losser onvermijdelijk is. Oude strijdbijlen zullen begraven moeten worden. Er wordt gespeeld tegen clubs uit Tubbergen en Oldenzaal en naast Twente wordt er ook in De Achterhoek en in Drenthe gespeeld.
Er loopt een brug over de Dinkel en op een grote steen klimmen ijzeren mannetjes omhoog. Het is een kunstwerk. Een ander kunstwerk is het laatste restant van een oude spoorbaan, die Losser verbond met de rest van de wereld. Op de brink staan bij de kerk een paar oude boerderijen en op een plein verderop staat een eenzame toren. Ook heeft Losser een moderne sporthal, maar die is voor andere sporten dan het klootschieten.

8.     De Lutte
Tocht: 204(8)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Voor de spoorbaan staat een rode vlinder op een paal. Hier is een park met verschillende bomen, het arboretum Poort-Bulten. Een eenvoudige water-iep heet de bezoekers welkom. Er is veel aandacht besteed aan de toegankelijkheid voor mensen met een visuele handicap, vandaar dat er niet gefietst mag worden. Bij het informatiepunt is een boom versierd met kleurrijke ballen
De Lutte ligt op een heuvel en rond een driehoekige brink heten de terrassen u welkom. Ze zijn zelfs verwarmd, maar er is meer belangstelling voor de viskraam met zijn warme lekkerbekjes.
Op het plein staat een beeld van een Kardoes of Helhond. Die stamt uit Germaanse tijden en werd gezien als een spookdier, dat dood of ongeluk aankondigde. Hij verbleef graag op kerkhoven of in het Duivelsdal. Toch ziet hij er best vriendelijk uit. Misschien is hij in de loop der eeuwen milder geworden. Het gebied van De Lutte werd verdeeld in verschillende “heurne”,die elk een eigen rechtspraak hadden met eigen wetten. De naam “Boerrigter” komt hier nog veel voor.

9.     Beuningen (Denekamp)
Tocht: 204(9)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


De weg naar Beuningen volgt het dal van de Dinkel. Verspreid in het land liggen de oude boerderijen. Het heuvelt hier licht. In de ramen van de school blinkt de snel dalende zon. Voor de kerk staat een trotse Maria met haar zoon. Haar jurk is van een bijzondere Maria-blauw. Vanaf de brug over de Dinkel is te zien, hoe mooi deze beek is. Beuningen afficheert zich niet voor niet met “verslingerd aan de Dinkel”. Er zijn hier voldoende slaapplaatsen om zelf ook verslingerd te raken.

10.     Denekamp
Tocht: 204(10)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


De fietstunnel eert het golvende water van de Dinkel, ooit een levensbron, nu een toeristische trekpleister. Het plein bij de kerk is ruim uitgevallen. Het oude en het nieuwe stadhuis staan gebroederlijk tegenover elkaar. Op het plein spuiten kleine fonteintjes een bescheiden stroom. Een tweede kerk draagt met trots een bescheiden klokkentorentje en in een winkel met een klokgevel stralen glazen voorwerpen. In een brede laan zit een man op een peer en het beeld draagt de naam ’t Kottelpeerke. Zelf eet hij ook fruit. In Denekamp is een museum waarin men kan zien hoe mooi het hier buiten is.

11.     Volthe
Tocht: 204(11)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Bij de weg van Denekamp naar Volthe is de Dinkel op haar mooist. Bij het landgoed Singraven staat een watermolen en achter de molen stort het water zich bruisend naar beneden. Het landgoed werd al in 1381 beschreven en in de 19e eeuw legde men een park aan in Engelse landschapsstijl. Vrijwilligers laten u graag de grote gele kwikstaart, de sleutelbloem en de sporen van de steenmarter zien. Voor fietsers is een strook met kinderkopjes aangelegd.
Volthe zelf is een verzameling van boerderijen. Voor een nieuw huis heeft de eigenaar stenen voederbakken omgetoverd tot bloembakken. Nu groeit er echter alleen nog mos. Ook mooi.
Twee ooievaars en een zilverreiger zwaaien de fietser uit.
12.     Rossum (Oldenzaal)
Tocht: 204(12)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Rossum heeft haar eigen Mariakapel met een Maria in een hel blauw kleed. Bij een voormalige boerderij staat een nostalgische boerenkar. Het huis en de stallen zijn helemaal opnieuw gebouwd, maar men heeft de sfeer van de streek behouden. Op de hoek staat een huis waarin iedereen wel zou willen wonen en bij de kerk ligt een onopvallende steen met de sobere tekst: “Voor hen die vielen”. Er staan geen namen op. Misschien is niemand uit Rossum in de oorlog omgekomen.
13.     Lemselo
Tocht: 204(13)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Bij de splitsing van wegen staat een overdekt bord met een naam, die voor buitenstaanders niet te vertalen is. We zijn hier in het Höaimiegerslaand. Op de bijbehorende kaart van 1995 staan de boerderijen aangegeven, die samen Lemselo vormen. Voor een oprijlaan staat een hek opgesierd met paardenhoofden en wagenwielen. Het bijbehorende jaartal is 1957 en de naam van het huis is netjes opgesplitst in ONSGE – NOEGEN. Aan een mooie streekboerderij hangt een houten bord ter ere van Prins Bertus en zijn adjudant Jos.
14.     Oldenzaal
Tocht: 204(14)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Een lange winkelstraat slingert zich naar het marktplein. Ondanks de discussie over wel of geen Zwarte Pieten zit een kleurrijke Piet op een stoel voor een winkel, maar hier verkoopt men dan ook verkleedkleren voor carnaval en andere feesten. Het marktplein doet intiem aan en de terrassen liggen zij aan zij. Een grote zwerfkei herinnert ons aan de verre ijstijden. In een zijstraat liggen een aantal gebouwen met een lange geschiedenis. Een huis is vernoemd naar J.W. Racer, de leider van de plaatselijke Patriotten. Hij kwam op voor de kleinen steden en bestreed de “rechtontzeggende aristocratie”. In 1795 danste hij triomfantelijk rond de net geplaatste vrijheidsboom. In een ander huis woonde apotheker Guillaume Michgorus, bestrijder van cholera en tyfus. De stadgracht moest worden gedempt en mesthopen moesten uit de stad verdwijnen. Dat zou pas echt helpen.
Bij de kerk spelen een groepje meisjes een balspel. Hun kleurrijke jassen steken mooi of tegen het zandsteen van de Plechelmusbasiliek uit de 13e eeuw. In de straatstenen heeft men kruisen verwerkt. Zo loopt men onwetend op heilige grond.
Aan de overkant kan men wijnproeven met een tappas-hapje voor € 22,50.
15.     Gammelke
Tocht: 204(15)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


De weg van Oldenzaal naar Gammelke is lang en recht. Een krantenverzorger heeft via zijn Google Map gezien, dat de weg inderdaad in het buurtschap uitkomt. Het is al bijna donker. Bij een boerderij staat een hek, waarvan een halve boom het evenwicht bewaart. De wortels zitten er nog aan, maar de naam Gammelke staat erop. Verderop laat een bord zien, dat hier nog ondernemende geesten zijn. Naast dagelijks verse eieren, werkt er een meubelmaker, is er een overslag en kan men voor snowboard-spullen terecht.
16.     Deuningen
Tocht: 204(16)
Bezocht op: 13 november 2013
Provincie: Overijssel


Het is al donker als Deuningen in beeld komt. In een weiland straalt het felle licht van een autoshowroom. Ook in de basisschool brandt licht, maar meer bescheiden. Misschien vergadert het team nog of hoort het bij de beveiliging. Achter de heg van het kerkhof branden lichtjes en klinken stemmen. “ Zo ziet het er weer mooi uit” zegt een vrouw. “Opa zal blij zijn” zegt de kleindochter. “Vast en zeker” zegt oma. De kerk wordt verlicht door de opkomende maan. De dorpspomp is gehuld in het duister. Het warme licht van café nodigt vermoeide wandelaars uit. Het café heet niet voor niets “Kom d’r maar in”. Een vrouw verzucht: “Ik hoop, dat ze ook iets te eten hebben”.