Tocht 194 - Een Heiligenbeeldenmuseum en veel landhuizen rondom Lochum
Datum:
04 Juli 2013
Weersomstandigheden:
Wisselend Bewolkt
Temperatuur: 20 graden
Wind: Z3

Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Zutphen met de trein
Tocht: Zutphen – Lochem
Lochem – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 97 km
Totaal 125 km
Aantal plaatsen:  20
 
1.     Warken (Zutphen)
Tocht: 194(1)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Pannenkoekenhuis “Het Brave Beertje” langs de Lochemseweg ziet er nog zeer gesloten uit. Het is nog vroeg op de dag. Een zijweg passeert een zijbeek van de Berkel. Boerderij “Hanskamp” presenteert zich als skelterboerderij. De skelters rusten in een schuur, die tevens is ingericht als zandbak en glijbaan. Naast skippyballen is er ook nog een gevangenis gebouwd om het voor de kinderen spannend te maken. Behalve twee wandelaar, die niet meer hoeven te werken, is het hier stil en verlaten. Een stenen nephondje graaft een nepgat in de grond en aan de overkant van de grote weg staan nog een aantal historische boerderijen.
2.     Groot Dochteren
Tocht: 194(2)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


In de buurt van de spoorbaan staat een woonhuis met grote ramen. Het is een school geweest. De school is rond 1980 gesloten wegen gebrek aan leerlingen. Die moesten in het vervolg in Laren naar school. De hoofdonderwijzer kocht de school en ging er zelf in wonen. Nu zijn hij en zijn vrouw overleden en de kinderen willen het pand verkopen. Een buurman onderhoudt de tuin. Hij is hier zelf schoolgegaan en had goede herinneringen aan zijn meester. Die was wel streng, maar recht door zee. De exotische tegel naast de deur ziet hij vandaag voor het eerst. Zelf is hij zelfstandige boer. De Eigenaren van Huize ’t Ross bezaten hier veel boerderijen in de streek en veel boeren waren dan ook pachtboeren. Huize ’t Ross stamt uit 1750, maar werd in 1869 in neoclassicistische stijl herbouwd. Werklieden nemen het indrukwekkende pand onder handen en het wachten is of de familie hier wil blijven wonen. Ergens op het terrein moet nog een ijskelder liggen.
3.     Exel-Tol
Tocht: 194(3)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


De drukke Rengersweg loopt buiten het buurtschap om. Waar ooit tol betaald moest werden is niet duidelijk. Aan de Exelseweg ligt de grote boerderij “Wilmerink” van de familie Keppels. Je kunt hier je kind laten opvangen in het dagverblijf “De Bont Koe” en op de terugweg een potje jam en wat walnoten kopen. Tussen Exel-Tol en Exel loopt een mooi fietspad door de bossen van landgoed Ampsen.

4.     Exel
Tocht: 194(4)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Bij de kruising staat een metalen zitbank voor pauzerende wandelaars. Over de vormgeving is nagedacht. Exel is een bescheiden buurtschap met aan de ene kant een hoog fabrieksgebouw, waar men nu heel veel soorten bestrating getoond worden. Men kan er ook terecht voor agrarisch loonwerk. De andere kant komt uit bij een terras onder witte parasols. Aan de overkant staat een schuur met een de afbeelding van een fiets aan de gevel. Hier werkte de plaatselijke fietsenmaker. Die stond voor de keuze om of te gaan investeren of elders in loondienst fietsen te gaan herstellen. Zijn zoon had geen ambities in fietsen, hij was meer een motorenmens. Het gereedschap hangt nog aan de muur en af en toe wordt er nog wel een fiets hersteld, maar meestal wordt er nu aan auto’s gesleuteld.
5.     Ampsen
Tocht: 194(5)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Bij de afslag richting Lochem staat een voormalig stadhuis. Volgens een lunchende werknemer van Campina werd van hieruit Lochum bestuurd. Later verhuisde de gemeente naar een historisch pand in de binnenstad en nu zitten ze op een industrieterrein. Achter hem is door de bomen het kasteel Ampsen zichtbaar. Het is te huur. De adel heeft het hier opgegeven en een school heeft elders zijn huisvesting gezocht. Nu kan men voor veel geld landheer worden. Een rentmeester en een werkster houden het kasteel op orde. Rondom liggen boerderijen met blauwwitte luiken ten teken, dat ze ooit schatplichtig aan de landheer waren.
6.     Armhoede
Tocht: 194(6)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Op de kruising staat een huis met de naam “De Viersprong”. Een zandweg kruist een stille asfaltweg. De tuin is romantisch verwilderd. Langs de lange rechte weg liggen wat boerderijen. Voor de schuur van De Hagman staan nostalgische melkbussen in een rek langzaam de tijd te verroesten.
7.     Nettelhorst
Tocht: 194(7)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Aan de Netterhorsterweg ligt in een weiland de ruïne van het voormalig kasteel Netterhorst. Langs De Berkel bouwde men vroeger graag versterkte huizen om het eigen land te kunnen verdedigen. Op een kruising staat een nieuwe school naast het voormalige onderwijzershuis. De schooltijd is voorbij, maar veel kinderen zitten op de buitenschoolse opvang. Drie jongens rijden heel hard met hun skelter en een ander jongetje probeert een bal tussen de willen te gooien. Een tenger meisjes wil wel even toelichting geven op haar leven. Ze is geadopteerd uit China met haar broertje, omdat haar nieuwe moeder zelf geen kinderen kon krijgen. Dat kwam doordat haar moeder verkeerde pilletjes geslikt had. Het meisje kent haar eigen ouders niet, maar wel een nichtje. Op school heeft ze een klas dubbel gedaan, omdat ze nog teveel tekende. Nu kan ze heel goed lezen en schrijven, maar tekenen blijft leuk. De grote kinderen beginnen een potje slagbal te spelen, maar daar is zij nog te klein voor. Voor een oude boerderij verderop staat een grote kastanjeboom.
8.     Zwiep
Tocht: 194(8)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Bij de brug over de Berkel liggen kano’s klaar voor gebruik. Op een wat verschoten bord staat de geschiedenis van Havezate De Heest. In de late middeleeuwen bouwden adellijke lieden op zandhoogten aan de rivier hun versterkte huizen. Deze lagen midden tussen de eindeloze moerassen en met een gracht erom heen waren ze goed verdedigbaar. De Heest werd in latere eeuwen omgebouwd tot lustoord en is nu particulier bezit. Een ophaalbrug verraad nog de gracht. Op de driesprong van Zwiep staat een voormalige melkfabriek. Jarenlang stand die hier doelloos te verkrotten, maar nu maakt een particulier uit de streek er een bijzondere woning van. Aan de overkant staat het tolhuis en op een bord staan de prijzen die ooit betaald moesten worden. Een passagier te voet mocht zonder te betalen passeren, maar een karos met vier paarden kostte 20 cent. Zwiep heeft een molen, een voormalige winkel en een bedrijf waar men tractoren en gedroogde koemest kan kopen. Boven de ingang van een uitspanning vliegt een heks en op het terras staan nog meer “witte wieven”. Ook de pannenkoek wordt vergezeld door een kleine heks. Een jongetje wil liever een ijsje. Dat is niet zo eng. De bank rond de grote boom nodigt uit om te gaan zitten en gedenkt, dat er bij een bombardement in 1944 geen slachtoffers vielen.
9.     Lochem
Tocht: 194(9)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Even buiten Lochem ligt aan de Berkel landhuis De Cloese. Alles is hier verboden toegang. Er moet een opleidingsschool voor politieagenten in gehuisvest zitten. Aan de andere kant van de brug springen kinderen in het water. Ze zijn op kamp en vrijwilligers van de scouting zorgen voor een onvergetelijke week. Het is druk in het centrum van Lochem de terrassen rond de Grote Kerk zitten vol. Een fraaie lantarenpaal maakt het plein tijdloos. Rond het jaar 900 stond er al een houten voorloper van de huidige kerk en in 1000 kwam er stenen exemplaar. In 1478 werd een toren gebouwd. De deur van de kerk staat open en binnen wordt gezongen. Geen stichtelijke liederen, maar Engelse songs gezongen door drie meisjes en hun begeleiders. Ze oefenen voor de diploma-uitreiking van het VMBO van het Staring College. Langs de weg naar Zutphen ligt een Joods kerkhof. Op de stenen staan de Joodse jaartallen en die zijn al gauw 3000 ouder dan de christelijk.
10.     Mossel (Vorden)
Tocht: 194(10)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Langs de weg tussen Lochem en Vorden ligt het landgoed Wildenborch. De weg is ernaar vernoemd. Bij een zijweg worden voorbijgangers uitgenodigd om Pinetum “De Belten” te bezoeken. Na een halve kilometer komt men bij een poort en hierachter staan meer dan 500 verschillende naaldbomen en coniferen. Jonkheer meester J.M. Feith nam in 1961 het initiatief en zijn nageslacht heeft de fakkel overgenomen. Een vrijwilliger, die ooit in de techniek werkte, helpt mee met het onderhoud. Hij houdt de spiegels onder de planten en bomen schoon en voorziet ze van kalk en mest. Elke plant heeft een nummer en een Nederlandse en een Latijnse naam. Er is een beskundige mevrouw beschikbaar voor een rondleiding en ook donaties zijn welkom. De kern van Mossel ligt verderop met een boerderij met een grote loopstal, een atelier en kampeerboerderij “De Prinsenhoeve”.
11.     Kranenburg
Tocht: 194(11)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Langs de weg staat een voormalig klooster. Het wordt verbouwd en er komt soort hotel waar mensen met een handicap van een vakantie kunnen genieten. In de naastgelegen kerk is het Heiligenbeeldenmuseum gevestigd. De deur staat open en twee vrijwilligers heten iedereen welkom. De beelden komen uit kerken, die met sluiting of afbraak worden bedreigd. Er is een tentoonstelling over beelden van de beroemde architect Cuypers, die ook het Rijksmuseum bouwde. Topstukken van de vaste collectie zijn de beelden van de heilige Christoffel en de heilige Anthonius. De laatste gaf ook zijn naam aan de kerk en zorgde na een indringend gebed, dat een vrouw haar verloren fietssleutel weer terug kreeg. Elders wachten op een zolder nog vele heiligen op een plekje in dit museum.
12.     Medler
Tocht: 194(12)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Dit buurtschap staat niet op de kaart, maar draagt wel een naambordje. De plaatsnaam is afkomstig van een nabij gelegen landgoed. De plaatselijke horeca serveert een 3-gangenmenu voor 21,75 euro en de buurman Lensink levert kunststof kozijnen. Op de hoek heeft men een boerenschuur in de oude staat teruggebracht.
13.     Boschheurne
Tocht: 194(13)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Verspreid in het land liggen de boerderijen, die bijna allemaal woonhuizen zijn geworden. Achter een heg bereidt een familie een barbecue voor en aan een zijweg isoleert de bewoner de muren van het voorhuis. Met een slijptol snijdt hij de stenen op maat.

14.     Barchem
Tocht: 194(14)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Barchem etaleert zich als wandeldorp. Dat komt volgens een bewoner vooral door de actieve plaatselijke wandelclub, die jaarlijks een 4-daagse organiseert. De man is zuinig met woorden net als veel mensen uit de streek. Bovendien is hij aan de winnende hand met een potje jeu de boules. Veel wandelaars nemen Barchem als rustpunt. Er is een terras, er is een warme bakker en een kleine supermarkt. Een voormalig station is omgebouwd tot appartementencomplex. Het balkon heeft een grootstedelijk karakter en op de gevel staat nog de naam van station Barchem. De hoofonderwijzer van plaatselijke school doet zijn uiterste best om gezinnen met kinderen naar het mooie Barchem te lokken. Er zijn voldoende huizen te koop en als het lukt kan ook de bakker blijven bestaan.

15.     Heurne (Borculo)
Tocht: 194(15)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


De weg tussen de boerderijen en de schuren is zeer smal. Auto’s moeten stapvoets rijden. Boven de staldeur staat op een witte gevelsteen het jaartal: 1875. Langs de weg staat een lange houten schuur, bestemming onbekend. Bij een boom staat een bordje. Het is niet zo maar een boom, maar het is een fladde-iep. Zijn Latijnse naam luidt Ulmus Leavis. Met een omtrek van 6 meter en een hoogte van 34 meter is hij de dikste in zijn soort van ons land. Hij is dan ook tussen 1830 en 1840 geplant.
16.     Borculo
Tocht: 194(16)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Aan beide kanten van de weg, die rond het centrum loopt, staan keurig opgeknapte witte huizen. Ze dateren uit 1915 en waren voor die tijd menswaardige arbeiderswoningen. Een bewoner heeft de ramp van Borculo zelf niet meegemaakt, maar kent de verhalen. In 1925 passeerde een wervelwind Borculo en verwoestte veel huizen. Er waren slachtoffers en voor het eerst kwam er een landelijke hulpactie op gang. Verderop in de staat staan herbouwde huizen met de namen van steden, die het benodigde geld inzamelden, Utrecht, Amsterdam, Zutphen. Er is ook een plantsoen, waaronder het puin van de verwoestte huizen ligt, het Cyclonenplantsoen heet deze plek in de volksmond. Een beeld gedenkt een omgekomen soldaat in Bosnië. Bij de kerk staat een beeld van een klein meisje tussen de resten van haar huis. Burculo is ontstaan op een plaats waar een aantal beken samenkwomen. Er werd een kasteel gebouwd en de Heren van Borculo hadden de rechten op wind en water in een groot deel van de Achterhoek. Nog steeds draait de watermolen met twee raderen op Het Eiland. Borcula bezit een Kristalmuseum, waar mijnlampen voor de ramen hangen. Ze waren gevuld met carbid om ertsen uit de mijnen te kunnen hakken. Als de lamp uitging was het te laat voor de mijnwerkers. Even buiten het dorp staat een enorme fabriek van Friesland-Campina. Hier wordt de wei uit melk verwerkt tot voedingssupplementen, een zeer lucratieve bezigheid.

17.     Respelhoek
Tocht: 194(17)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Langs de weg staat een restaurant, dat gespecialiseerd is in grote stukken vlees. Om klanten in de juiste sfeer te brengen is tegen de gevel hout betimmerd. Met een wagenwiel tegen de gevel voelt de gast zich een beetje cowboy. Op de hoek staan twee merkwaardige huizen. Van voren ogen ze groot, maar van de zijkant zeer bescheiden. Aan de zijweg is een fietspad aangelegd, dat d’n Brummel heet.
18.     Geesteren (Borculo)
Tocht: 194(18)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Bij binnenkomst wordt men begroet door de molen en een bord “Denk aan onze kinderen”. Helaas zijn deze nuttige letters onleesbaar geworden. Er zal de laatste jaren wel geen ongeluk gebeurd zijn. De kerk van Geesteren heeft een trapgevel, die men eerder in het noorden van Nederland verwacht. Op het kerkplein is met kleien steentjes de dierenriem aangebracht en aan het plein staan een paar kleine huisjes, waar vroeger arme mensen in mochten wonen. In de gevel hangt een steen met de tekst “Door liefdadigheid gesticht” met het jaartal 1849. Rondom de kerk liggen voormalige boerderijen en een groot herenhuis is te koop. Bij de kerk staat een hoog gebouw met een kruis en een ark, een ontmoetingsplaats voor gelovigen.
19.     De Horst (Borculo)
Tocht: 194(19)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


De Scholte is één van de vele karakteristieke boerderijen aan deze weg. De Scholte is een zorgboerderij en tevens een bloemenboerderij. In een rek staan de bossen en ze zijn te koop. Aan de overkant liggen in een gerestaureerde hooiberg de balen stro voor de paarden. Alles oogt hier traditioneel, tot men bij het bedrijf van de familie Geerlings komt. Die hebben een hertenhouderij en op een bord staan de mogelijkheden van hertenvlees, uit de diepvries of gestoofd. De herten in de wei zijn zich van geen ongeluk bewust. De Horst maakt zijn hedendaagse nijverheid compleet met een wijngaard en een wijnhoeve.
20.     Kulsdom
Tocht: 194(20)
Bezocht op: 4 juli 2013
Provincie: Gelderland


Aan een lange weg door de weilanden ligt hier en daar een boerderij. In een mooie oude schuur staan geen koeien meer, die verblijven in de nieuwe loopstal achter een witte opslagtank.
Aan de overkant wonen de bewoners in een tijdelijk bouwkeet. De resten van het afgebroken huis liggen op een grote berg aan de overkant.