Tocht 190 - Tussen de Oude Grijze en de Waddenzee
Datum:
05 Juni 2013
Weersomstandigheden:
Onbewolkt
Temperatuur: 20 graden
Wind: N3


Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Leeuwarden met de trein
Tocht: Leeuwarden – Leeuwarden
Leeuwarden – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 67 km
Totaal 95 km

Aantal plaatsen:  23
 
1.     Leeuwarden
Tocht: 190(1)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Het is vandaag een zonovergoten dag en Leeuwarden is op zijn mooist. De mensen hebben lang moeten wachten op de lente, maar nu stromen de terrassen al vroeg vol. Een standbeeld met Hermes en een groepje blote vrouwen koesteren zich in de warmte en een hofje met een kerkje bedankt Menno Simons voor zijn kerkhervorming. Bij Het Nauw hangt een foto, die laat zien, dat het hier een eeuw geleden ook al nauw was. De waag staat op een ruim plein en een meisje met blond haar zit voor een standbeeld van een paard. Het goede beest heeft een vergeten bruidboeket in de mond. Tussen de grachtenpanden staat een piepklein poortje met het jaartal 1696 en veel brievenbussen van de aanpalende appartementen. Bij het standbeeld van Anne Vondeling heeft men in de straat een gedicht geplaatst”
Geprezen zij de mens
Die niemand krenkt
en mij aandacht
en een biertje schenkt.
In de buurt van de oude grijze toren ligt het woonoord van de voormalige stadhouders. Een muurschildering draagt de naam van Bellini Delicatessen en doie zijn er in de winkel nog steeds te krijgen. Een witte trouwauto wacht geduldig op het bruidspaar en mooi aangeklede kinderen brengen de tijd zoet met tikkertje. Het beeld van Piet Paaltjes bevestigt, dat Leeuwarden zich vandaag van haar beste kant heeft laten zien.

2.     Vierhuis (Leeuwarden)
Tocht: 190(2)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Boven Leeuwarden is een bos aangelegd. Er kwam geld uit Brussel beschikbaar voor de ontwikkeling van nieuwe natuur. Aan de bomen te zien heeft men ze zo’n 15 jaar geleden ingeplant. Het land van de gebroeders Bootsma moest hiervoor onteigend worden. De broers zijn hier in Vierhuis geboren en hebben er hun hele leven gewoond. Eén van de Bootsma’s is inmiddels overleven, twee zijn nu weduwnaar en één is er nooit getrouwd. Achter hun schuur staat een zelfgemaakt kunstwerk gesmeed uit oude machineonderdelen. Het is een vogel van een onbekend soort. Het beeld heeft al op verschillende plaatsen gestaan en rust nu wat uit in de luwte. Vierhuis telt niet veel meer dan vier huizen en een fietspad voert door het vele groen tot over een brug. Daar begint weer het vlakke land.
3.     Jelsum
Tocht: 190(3)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Tussen hoge bomen ligt hier de Dekema State. Een geelzwarte paal markeert de toegangsweg. Men kan hier schilderen, picknicken en trouwen. Een leeuw met een familiewapen toont een lange adellijke geschiedenis. Maar mooier zijn toch de huizen op de terp en de eeuwenoude zadelkerk. Het houtwerk binnen wordt net geschilderd in een passende blauwgrijze kleur. In een vitrine hangen wat vergeelde briefjes over opgravingen, een hersteld orgel, tekeningen van de Dekema State en een portret van een dominee uit de 17e eeuw. De kerk is normaal alleen op zaterdag open, want dan zijn er voldoende vrijwilligers. Er wordt nog wel gekerkt, maar de diensten zijn wisselend in Jelsum, Cornjum en Britsum. Ook hier dunnen de kerkgangers uit.

4.     Haantje(‘t) (Leeuwarden)
Tocht: 190(4)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Er is niet veel over van het buurtschap “t Haantje. Het lag te dicht bij de startbaan van vliegveld Leeuwarden en volgens de bestuurders was het te duur en soms onmogelijk om de huizen te isoleren tegen de geluidoverlast. Jaren geleden werden de meeste huizen afgebroken. Richting Cornjum staat een school, die nu geen school meer is. Allemaal verleden tijd.
5.     Cornjum
Tocht: 190(5)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Bij binnenkomst ontmoet men twee gebogen ijzen palen. Ze verwijzen naar een ophaalbrug (een flapbrège), die tussen 1891 en 1964 de verbinding vormde tussen Jelsum en Cornjum. De brugbogen zijn gepromoveerd tot een kunstwerk en wijzen de richtingen aan van de twee dorpen. Door de vaart werd vroeger de grond vervoerd van de afgegraven terpen. Op het plaatsnaambord staat de Friese versie bovenaan: Koarnjum. Langs de weg staan veel kleine huisjes ten teken, dat men hier ook arme tijden heeft gekend. De kerk staat natuurlijk op een restant van een terp en een naastgelegen huis draagt typerende gebogen zonneschermen. Bij een grote boerderij zijn de schuren wat in verval.
6.     Britsum
Tocht: 190(6)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Een aantal jaren geleden heeft men hier bescheiden huizen gebouwd voor bejaarden of alleenstaanden. De voortuin heeft het formaat van een postzegel, maar de bewoners hebben er beelden van leeuwen, olifanten, adelaars en ganzen ingezet. Dat moet wel een veilig gevoel geven. De kerk staat ook hier op een eeuwenoude terp, maar er is duidelijk te zien, dat er een groot stuk is afgegraven. Ook hier een kunstwerk, dat verwijst naar het verleden. Een grote schep staat symbool voor het vele graafwerk, waarmee vruchtbare aarde werd gewonnen. Op de hoek staat een voormalige school, die nu een winkel en een werkplaats is voor mensen met een beperking. Twee jonge vrouwen helpen elkaar met het insmeren tegen zonnebrand. Binnen is de kaarsenmakerij. Klaas zit in zijn rolstoel net een appel te eten. Hij wil wel op de foto, maar dan moet er toestemming van zijn moeder zijn en die is hier niet. Klaas vindt het wel jammer, maar de kaarsen en de zelfgemaakte tegeltjes kunnen wel gefotografeerd worden. Die hebben geen moeder. Renate. de beroepskracht van de bijbehorende stichting Talant, neemt de plaats van Klaas in en vertelt, dat clubs en verenigingen met ventacties veel verkopen.
7.     Stiens
Tocht: 190(7)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Tussen Britsum en Stiens passeert men de restanten van het spoortraject Leeuwarden-Stiens-Dokkum. De spoordijk is nog te zien in het landschap, evenals een stukje rails en de overblijfselen van de brug over de Stienstervaart. Bij binnenkomst van het dorp staat de bewoner van de voormalige noodslachtplaats te wachten. Hij wil graag zijn verhaal kwijt inclusief een rondleiding. Aan de buitenmuur zijn de overblijfselen van de ringen te zien, waaraan de ongelukkige dieren vastgebonden werden. Ze waren ziek of hadden wat gebroken. In de schuur zijn de witte wandtegels nog bewaard, voorzien van gaten in paniek aangebracht door de dieren vlak voor hun dood. Aan het plafond hangt nog een rails waaraan de kadavers werden opgehangen. De ruimte ernaast was bestemd als winkel, waar het vlees door een luik werd verkocht. De dorpsomroeper had zijn rondje dan al gedaan en voor veel mensen was het een buitenkansje. Een ingelijst kranten bericht verhaalt van een roerige raadsvergadering over de sluiting zo’n 50 jaar geleden. Nu rust een antieke Rover glanzend in deze ruimte. Op de ijsbaan van Stiens wordt zomers gekaatst, maar vandaag zijn er geen wedstrijden. Het is druk in de winkelcentrum met een echte Hema. Naast het terras musiceert een gezelschap van 8 dames, voorzien van blokfluiten in allerlei maten. De dirigente is nog niet tevreden over het vertoonde spel en laat dat duidelijk merken. De muziek moet goed zijn, ook al is het maar een concert voor een goed doel. De kerk van Stiens is nauwelijks te zien tussen het groen van de hoge lindebomen.
8.     Finkum
Tocht: 190(8)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Het dorp is langgerekt en loopt evenwijdig aan een vaart. Die vaart is onlangs uitgediept voor plezierjachten en er is zelf een kleine haven aangelegd. Er ligt één roeiboot, maar wel een groot ijzeren anker. “It Soardok” is tevens speelplaats voor kinderen en dus verboden voor honden. Die hebben hier echter wel de ruimte. De kerk is oud en bijna verscholen tussen de bomen. Op de kleine begraafplaats rust “us omke “ Johannes Dankert.
9.     Oude Leije
Tocht: 190(9)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Voor een grote boerderij loopt het Rienkspad, opengesteld tussen mei en september. Achter het plaatselijke café De Drie Gemeenten met de oranje brievenbus kruist de vaart de weg. Hier staat een standbeeld van een schaatser. Het blijkt een schaatsster te zijn en een eerbetoon aan de winnaressen van de Elfstedentochten van 1985, 1986 en 1997. Zouden ze soms uit deze streek komen? De straat van Oude Leije oogt dorps en gezellig en er is een huis met een bijzondere deur Op het traliewerk roken twee oude mannen twee pijpen.
10.     Vrouwbuurstermolen
Tocht: 190(10)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Als een buurtschap een echt station heeft dan telt het mee, ook al staat het niet op de kaart. Ooit liep hier een spoor van Stiens in de richting van Harlingen. In 1902 reed hier de eerste trein, maar net als een aantal andere trajecten in het noorden van Friesland waren ze niet meer rendabel, toen de meer flexibele bussen gingen rijden. Nog een paar jaren werden goederen vervoerd, maar in 1940 was het afgelopen. Een aantal stations heeft de tijd niet overleefd. Gelukkig staat dit station er nog wel, vergezeld door een molen, een uitspanning en een bijzonder elektriciteitshuisje vlak bij het water. De molen is een onderdeel van de Elfstedentochtlegendes. In 1956 werd hier een pact gesloten om met 5 man tegelijk over de eindstreek te komen. Uiteindelijk werd nummer 6 tot winnaar uitgeroepen.
11.     Vrouwenparochie
Tocht: 190(11)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Vrouwenparochie ontstond nadat in 1505 een nieuwe dijk bij de Waddenzee was aangelegd. De genoemde Vrouwe was natuurlijk Onze Lieve Vrouwe Maria. De kerk dateert volgens het schild aan de zijkant uit 1671 en er zijn meer oude gevels van boerderijen uit die tijd. Op een grote boerderij doet men in melkvee en kinderen en ter illustratie heeft men op het ene toegangspoortje een koe en op de andere drie kleuters gezet. Er is voor de recreatie een heuvel aangelegd en boven op de heuvel wappert een vlag. Het uitzicht is mooi. Aan het eind van het dorp staat een huis met de naam “Mens durf te leven”. Het houtwerk is vrolijk paars geschilderd. De eigenaar is helaas vorig jaar overleden en handelde in antiquiteiten. Die lagen in zijn garage en als lokker had hij een bord gevonden met de titel “Fries Museum”. Volgens zijn buurman was het een vriendelijke man, die met iedereen goed kon omgaan, maar wel zijn eigen gang ging. Hij durfde te leven.

12.     Oudebildtzijl
Tocht: 190(12)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Een hoge zeedijk steekt boven het landschap uit, maar de Waddenzee is nog twee dijken verderop. In de loop der eeuwen is steeds weer een strook land op de zee veroverd. Veel kleine huizen staan strak aan de dijk met maar een klein strookje eigen grond. Aan de andere kant liggen de boerderijen. Maar waar ooit boeren en boerenarbeiders woonden werkt nu een de coach-counsellor-pastoraal werker van jeu d”ensemble. Een kerk uit 1905 heeft zijn torentje behouden, maar vormt een onderdeel van logement De Witte Klok. De witte klok hangt passend aan de gevel. Op de halfronde gevelsteen wordt iedereen uitgenodigd niet alleen “hoorder” te zijn, maar ook “drager des woords”. Bij de sluis ligt een boot uit oude tijden, geschonken door een bank. Langs het water staan nog twee andere kerken, rijkelijk veel voor een bescheiden dorp als Oudebildtzijl.
13.     Nieuwebildtzijl
Tocht: 190(13)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Het buurtschap ligt een dijk verder dan Oudebildtzijl en via een vaart kon het overtollige water de Waddenzee in geloosd. Dat was in 1600 en even een bloeitijd van Nieuwebildtzijl. De pret was maar van korte duur, want door de sluis veranderde de zeestromen en de toegang verlandde snel. Al in 1655 werd de sluis gedempt en een andere afwatering gegraven. Wat rest zijn een paar huizen op de dijk en uitzicht op andere dijken in de verte. Op het plaatsnaambord staat hier de Hollandse naam boven de Friese.
14.     Vijfhuizen (Hallum)
Tocht: 190(14)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


En inderdaad staan er precies vijf huizen in Vijfhuizen. Hierbij telt de grote boerderij niet mee. De daken steken net boven de dijk uit. Ooit hield die de Waddenzee tegen. Nu ligt de echte zeedijk verderop.

15.     Hallumerhoek
Tocht: 190(15)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


In een weiland staan twee zwarte Friese stamboekpaarden. Ze likken liefdevol elkaars manen. De oude weg wordt doorbroken door een doorgaande weg met fietspad richting Hallum. In de zo gevormde dode hoek staat een elektriciteitshuisje en een heel grote boerderij.
16.     Hallum
Tocht: 190(16)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


De meeste dorpen in dit deel van Friesland stralen op een dag als vandaag een grote rust uit. Zo niet Hallum. Er is vandaag een braderie en heel de middenstand doet mee. Bij de eerste kraam wordt ter plaatse verse paling gerookt. Die smaakt heerlijk. Dat komt door de techniek van het roken met open buik. Dat geeft een meer pittige smaak. In Zeeland houden ze daar niet zo van, maar hier wel. Op de tafel staan grote bekers te glimmen in de zon. Het zijn de prijzen behaald bij verschillende wedstrijden. Maar de roker is het meest trots op het houten beeld van een kronkelende paling. Die ontving hij als derde prijs op de Friese kampioenschappen. Het is schuifelen langs de vele kramen. Bij een sportschool kan men over een draad balanceren en aan het eind is het dringen bij de ijskraam. “Lekker, lekker” roept de ijsboer tevreden. Een oude man zoek tussen oude ansichtkaarten winterlandschappen met de tekst Gelukkig Nieuwjaar. Die waren een tijd in de mode. Even buiten het dorp ligt een heel bescheiden straatje. Op de hoek staat het huis, dat ooit de eerste telefooncentrale van het dorp was en de andere huizen waren van de diaconie voor de armen van het dorp.

17.     Hijum
Tocht: 190(17)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


De grote weg loopt met een bocht om het dorp. Vanaf deze weg is te zien hoe het kerkje op een deels afgegraven terp ligt omzoomd door hoge bomen. De fietser laat zich niet afleiden en neemt de weg door het dorp. Bij “Efter de Wal” staat een verwaarloosde boerderij en in een tuin aan de overkant staat het fornuis van grootmoeder in de tuin. Het plaatselijke restaurant kreeg in 2004 de prijs voor de meest markante Horecaondernemers van Friesland. Hijum is maar klein, maar bezit tocht twee kerken. Een oude bewoner weet de weg wel naar Bartlehiem.
18.     Barthlehiem
Tocht: 190(18)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Voor automobilisten houdt de weg op en alleen fietsers en wandelaars mogen verder naar het “Alvestêdebrechje”. Hier komt de vaart richting Franeker uit in de Dokkumer Ee. De schaatsers moeten deze plaats twee maal passeren. Nu is alles groen en het bruggetje gaat bijna op in de bladeren van de bomen. Een echtpaar buigt zich over de leuning en probeert zich het afzien op barre tochten voor te stellen. Dat valt vandaag niet mee. Ze zijn met hun plezierjacht over de pas uitgediepte vaart gekomen. Een fietser laat zich hier fotograferen en is zo voor een ogenblik onderdeel van het Friese heldendom.

19.     Tichelwerk
Tocht: 190(19)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Het fietspad langs de Dokkumer Ee is van een grote schoonheid. Het land is hier wijds, het water breed. Hier en daar een enkele wandelaar of fietser. Bij Tichelwerk staat een rijtje witte huizen aan het water. Er ligt een mooie schouw aan de kant en er wordt gewerkt aan het uitdiepen van de vaart. Op de hoek staat een oranje brievenbus, die maar zelden gebruikt zal worden en bij de enige boerderij haalt een vrouw de was binnen. Die droogt vandaag sneli n de zon en de stevige wind.
20.     Wyns
Tocht: 190(20)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


De Dokkumer Ee is hier breed, te breed voor een fietsbrug. Gelukkig vaart er nog een fietsveer met een echte schipper. De Friese vlag hangt trots aan de achtersteven. De schipper wordt vanuit alle standen op de foto gezet door een eigenzinnige fotograaf. Hij ziet zichzelf als straatfotograaf, die rond Leeuwarden mensen met markante gezichten wil vereeuwigen. Hij weet niet of er ooit een tentoonstelling van komt. Hij zweert bij zijn Leica, waarvan de lens alleen al € 1200,- kost. Alle Japanse toestellen hebben voor hem afgedaan. De schipper laat het allemaal geduldig over zich heenkomen. De mooiste foto maakte de fotograaf niet in Friesland maar in Berlijn, waar een donker meisje met een groene regenjas aan een groen ijsje likte tegen de achtergrond van een grauwe wereldstad. De kerk van Wyns heet de veergangers welkom, evenals het witte terras aan het water en de pomp, die geen drinkwater geeft.
21.     Miedum
Tocht: 190(21)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Het land is hier wijds en een witte brug overbrug een vaart. De boerderijen liggen verspreid in het land en een witte schuur draagt de wat overdreven naam “Technisch Centrum Miedum”. Een mooie oude Mercedes wacht op zijn technische baas. Langs de weg ligt een klein monumentje ter nagedachtenis van Jos Vijverda, die hier op 5 mei 2010 om het leven kwam. Hij werd maar 21 jaar.

22.     Lekkum
Tocht: 190(22)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Lekkum ligt vlak boven Leeuwarden, maar is een echt dorp gebleven. De kerk en het kerkhof liggen op een terp en de straat Terp 81 loopt naar beneden. Voor een groot wit huis met roodwitte luiken staat een klein standbeeld. Het is een vogel, maar dan met een bril, een vlinderdas, een wandelstok en een professorenmuts. De toelichting is in het Fries, maar wel te ontcijferen. Het gaat over de bijnaam van de Lekkumers. Die worden Kobben genoemd. Een beroemde Kobbe was Everweinus Wassenbergh een letterkundige, die in 1742 hier het levenslicht aanschouwde. In een zijstraat praat een druk gezelschap. De zoon des huizes is geslaagd voor zijn eindexamen en dat mag iedereen weten. Richting Leeuwarden zwaait De Huismus de fietsers uit. Het is een uitbundige paarse boerderij.
23.     Snakkerburen
Tocht: 190(23)
Bezocht op: 5 juni 2013
Provincie: Friesland


Een rijtje huizen ligt hier aan de rand van Leeuwarden. Op een complex van volkstuintjes wiedt een donkere man het onkruid. In de verte een paar woonboten. Zou hier aan de Bonkervaart de finish liggen van de Elfstedentocht? Op een bedrijfsterrein staat verloren een Engelse telefooncel.