Tocht 48 - Waterland
Datum:
31 Augustus 2007
Weersomstandigheden:
Bewolkt, af en toe wat zon en op het eind regen
Wind West 5/6
Reisgegevens:
IJsselstein - Utrecht op de fiets
Utrecht - Amsterdam met de trein
Tocht: Amsterdam - Amsterdam
Amsterdam - Utrecht met de trein
Utrecht - IJsselstein met de fiets
Afstand:
28 km van IJsselstein naar Utrecht xvv
75 km in en rond Amsterdam
Totaal 103 km
Aantal plaatsen:  16
 
1.     Amsterdam
Tocht: 48 (1)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Amsterdam is een grote stad. Wat je op een dag tegenkomt berust meer op toevalligheid.
Vlak bij het Amstel-station staan de hoge gebouwen van b.v. Fortis, waar hij huisje van de oude man uit Slijkenburg in Friesland jarenlang over procedeerden. Hij verloor en hij kreeg het bedrag, dat men hem vier jaar geleden had geboden. Nooit zien ze hem terug in Amsterdam.
En dan is er wat verloren op het Boerhaveplein het gebouw van de een de oude fabriek van Wild & Hardenbeck, waar ooit gordijnen werden genaaid. Er zijn twee aparte ingangen, één voor de fabriek en één voor de mensen van het kantoor. De eerste is breder om de grote stroom meisjes uit het atelier binnen te laten. En dan aan het eind van een Oosterparkstraat hangt een ingetogen Maria met kind aan de muur van het herbouwde Onze Lieve Vrouwen gasthuis, duidelijk het enige overblijfsel van het oude pand. Voorbij de tunnel van het Muiderpoortstation ruikt het zo lekker naar Turks brood, dat je wel moetstoppen. Een meisje met mooie ogen en een spannende rode hoofddoek maakt de maaltijd compleet. En dan midden in de Indische buurt ligt in een kinderwagen mijn kleinzoon Tijn. Hij kijkt me ingespannen aan en probeert de lachen. Het lukt bijna, hij moet nog wat oefenen. Aan de overkant is een rasta-grazenwasser bezig om op vier hoog de ramen van de bibliotheek te wassen. Hij doet dat behendig met een lange uitschuifbare stok. De brug over het IJ is open. In de verte ligt het pas gebouwde IJburg met zijn golvende witte brug. Na een rondje Waterland en Marken kom ik bij de golfbaan Amsterdam Noord weer binnen. De eerste huizen getuigen van een socialistische glorie. Huizen voor arbeiders met licht en lucht en een eigen achtertuintje met een schuur. De weg wordt overkapt door een huis op bogen, een staaltje architektenfantasie voor de gewone man. Wat verder richting centrum worden de huizen hoger, de portieken veeldeurig en de bewoners meer werelds. De in witte leden gehulde mannen komen terug van het vrijdaggebed.
2.     Schellingwoude
Tocht: 48 (2)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Over de brug over het IJ kom je via een rijtje arbeiders huizen bij de dijk. Hier liggen boten van pleziervaarders aangemeerd. Een boot heeft water gemaakt en ligt schuin in het water. Een pomp doet zijn best om het ruim weer leeg te krijgen. De huizen langs de dijk moeten hier ook al gestaan hebben in de tijd, dat Nescio er met zijn vrienden kwam. Na de bocht loopt de weg naar de sluizen. Die zien er nog steeds indrukwekkend uit. Vroeger woonde het personeel in twee rijtjes huizen, die apart voor hen gebouwd waren. Een bewoner zegt, dat er nog sluiswerkers wonen, maar ook andere mensen. Bij het kerkje staan een vrouw in het zwart aan mannen in het zwart uit te leggen hoe ze de catering hebben wil bij de receptie in de kerk. Gebeden wordt er weinig, gegeten des te meer.
3.     Durgerdam
Tocht: 48 (3)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


De houten huizen langs de dijk staan er al eeuwen. Een vriend van Nescio probeerde hier de zon in de Zuiderzee te schilderen. Hij werd er gek van. Nu zou hij helemaal gestoord zijn, want aan de horizon ligt IJburg en de Zuiderzee werd IJsselmeer. Een bewoners is bezig met het houtwerk van zijn huis. De kleuren moeten licht zijn van de gemeente. Dat is traditie. Het verhaal gaat. Dat de schippers hierdoor bij donker weer de kust konden herkennen. Een bekende kleur was het Benthemmergeel, genoemd naar het plaatsje Benthem in Duitsland, waar zandsteen werd gewonnen. Het paleis op de dam is ervan opgetrokken, maar door het verkeer en de zure regen is de mooie kleur veranderd in een grijs/zwart. Maar het kan schoongemaakt worden en dan komt de oude lichte kleur weer boven water. Als ik hem vertel waarom ik graag wat meer van Durgerdam wil weten, geeft hij mij het woord “sfeer tekeningen” terug. Dat wil ik sfeertekenen.
Tussen de huizen is een glimp te vangen van de polder, de ganzen en de toren van Ransdorp.
4.     Ransdorp
Tocht: 48 (4)
Bezocht op: 9 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Bij binnenkomst van Ransdorp valt de oude karakteristieke boerderij op naast de ophaalbrug. De schuren zijn vervallen tot een kunstwerk. Een man schroeft plastic aanplakbiljetten aan het hek. Hij is van een stichting, die een bestemming wil voor historische panden. Er kunnen oudere serioren in wonen en hierdoor kunnen de gebouwen opgeknapt en behouden worden. Het is niet eenvoudig, want de bestemmingsplannen moeten er soms voor veranderd worden. Een stichting doet zijn best om de stadsdeelraad te beinvloeden. Er is een website met een lange naam, zoiets over het geven van een nieuwe bestemming aan oude gebouwen. De straat door Ransdorp is smal met mooie houten huizen en een ophaalbruggen. Ook de kerk wordt sinds een jaar beheerd door een Stichting. Er zijn geen diensten meer, maar recepties en culturele evenementen. Een dame met een fel rode corsage zet zich in. Het oude stadhuis is nu een trouwzaal. Dan wordt het plotseling onrustig in Ransdorp. De bus rijdt zich vast op een vrachtwagen, een taxi en nog een paar auto’s. Passeren is onmogelijk. Een groepje moeders van schoolgaande kinderen geniet van de ontwikkeling. Het is dagelijks prijs. De taxichauffeur maakt zich druk, want hij heeft een betalende passagier aan boord. Het helpt weinig. Het wordt langzaam achteruit rijden en insteken. De vrachtwagenchauffeur manoeuvreert tot op de millimeter.
Er waren vroeger twee scholen in het dorpje, een openbare en een christelijke. Wegens gebrek aan kinderen werd de christelijke gesloten, zonder veel ruzie. Er hangt nog een bordje op een schitterende houten huis in de kleuren rood, wit en groen.
6.     Uitdam
Tocht: 48 (6)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


De huizen van Uitdam liggen ingeklemd tussen de dijk en een breed water, dat hier ooit afgedamd is. Door het raam van een houten huis is de zee te zien. Een groep Amerikaanse fietsers gaan weer op stap na een rustpauze. Ze dragen vaak helmen, die we gezien hun snelheid vaak belachelijk vinden. Naast een huis staan twee naakte beelden in opperste extase en een boomhut met een gestolen bord uit een Oost-Europees land. Jan Wolkers spraak ooit medewerkers van het Noord-Hollands landschap toe, dat het de moeite waard was om hun land te koesteren. Een bewonderaar zette het met een bord in de tuin. Een echtpaar op sportfietsen krijgt onenigheid over de afslag. De vrouw krijgt gelijk. De man mokt. Hoog op de dijk loopt het fietspad met eindeloos uitzicht over het water.
7.     Marken-Havenbuurt
Tocht: 48 (7)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Marken was ooit een eiland. Natuurlijk veranderde er veel door de afsluitdijk. De visserij en de angst voor overstromingen verdween. Pas in 1959 werd het eiland door en dam met het vasteland verbonden. Nu is het een toeristenoord, waar bussen en boten Spanjaarden, Duitsers en Japanners in grote stromen aanvoeren. Het waait hard in de havenbuurt. De schuimkoppen staan op het water. De toeristen wandelen van de boot en luistern naar de gids met de paraplu voor het huis van Sytje Boes. De mensen laten zich fotograferen in reuzenklompen. De huizen zijn donker geverfd en staan op palen. Aan de achterkant loop een smalle vaart, waar het heel stil is. De huizen van Marken staan op palen in verband met de vele overstromingen en het hout kan sneller vervangen worden. Ze werden gebouwd op de hoge gronden. Kleine graslandjes werden gebruikt voor het bleken van de was. Aan een muur staat de ballade van de ansjovis. Geen toerist kan die lezen. De sfeer is er nog helemaal. In de supermarkt is men zeer behulpzaam. Er is tijd voor een praatjes tussen de bewoners. Ik mag voor met mijn pindakoeken. Het schrijfbloks liggen onder de schap met het maandverband.
8.     Marken-Wittewerf
Tocht: 48 (8)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Net als de Havenbuurt ligt ook Wittewerf op een heuvel. Er zijn geen toeristen, op een blinde wandelaar na. Hij wordt begeleid door een ziende. Het is er mooi. De houten huizen worden opgeknapt. De steigers staan tegen de gevel. Er is een kind geboren, want de overbekende houten ooievaar staat klaar met een luier in zijn snavel. Er ligt een speelgoedbeertje in.
Een eigenaar schildert de nok van zijn huis.
9.     Marken-Rozenwerf
Tocht: 48 (9)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Net als de Havenbuurt ligt ook Rozenwerf op een heuvel. Het gaat hier om een paar huizen. De straatjes zijn bijna te smal om met de fiets te passeren. Het buurtschap ligt aan de dijk met bijzondere golfbrekers aan de voet. In de verte naderen wandelaars, die het eiland ronden via de dijk. Het is er stil, geen mens te zien. Hoe zou het hier vroeger geweest zijn bij een Noordwester storm?
10.     Marken-Moeniswerf
Tocht: 48 (10)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Net als de havenbuurt ligt ook dit buurtschap van Marken op een heuvel. De huizen staan dicht op elkaar. De auto’s worden onder aan de heuvel geparkeerd. Twee honden blaffen dapper en er is geen mens te zien. In de verte ligt de ijsbaan groen op ijs te wachten, in de verte staat de vuurtoren, die op vele foto’s van marken te vinden is. De straten hebben geen namen. De huizen hebben nummers HW-1 en HW-2.
11.     Marken-Kerkbuurt
Tocht: 48 (11)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


De kerkbuurt ligt natuurlijk op een heuvel, net als de andere ouder bewoning van Marken. Er is een nieuwbouwwijk verbonden door een laantje. De wijk heeft geen echte naam. Twee blonde meisjes spelen een soort tafeltennis, maar dan met een grote bal en hun handen. Ze willen niet op de foto en lopen weg van het kleine speeltuintje. In het oude deel van kerkbuurt zijn de huizen samengevoegd om tocht te voldoen aan de eisen van deze tijd. Toch staan er veel huizen te koop. Het museum vertelt het verhaal van het eiland. De kerk staat open en niet zo oud. Toeristen blijven aarzelend staan bij de ingang. De Juliana en de Wilhelminabrug verbinden het dorp met de Havenbuurt. Ergens tussen de Kerkbuurt en de Havenbuurt ligt het kerkhof hoog oven de zeespiegel. De doden mogen niet wegdrijven bij een storm. De namen vertellen genoeg Zeeman, Verschoor, en De Waard. Ooit waren het Norbertijen, die het eiland gingen bewonen, ondanks de gevaren van de zee. Ze bleven er voor altijd katholiek.
12.     Zuiderwoude
Tocht: 48 (12)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Op weg naar Zuiderwould liggen verarmde en herbouwde stolpboerderijen. Op de hoek ligt het theehuis “Het Einde”. De school is er weer begonnen. Kinderstemmen vullen het stille dorp. De meester is met ze gaan sporten. Aan elk huis hangt een affiche met de aankondiging van Zuiderwoude als pianodorp. Iedereen doet mee in het dorpshuis, de kerk, de school en de schuur. Het is op 9 september 2007. Bij de kerk is een plek waar ik vroeger vanuit de brug het dorp tekende. Het is niet veranderd, de bomen zijn hoger geworden en de spits is niet meer te zien. Sinds 20 jaar zal het aantal kerkgangers genivelleerd zijn. Nu is het een huis voor cultuur van de gevluchte Amsterdammers. Het verhaal van de veengrond en de brede watergangen in nog te zien. In een vogelhut kun de ganzen bekijken. Het was en blijft een bijzondere plek.
13.     Broek op Waterland
Tocht: 48 (13)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Op een bord staat, dat broek op Waterland in de 18e eeuw het mooiste dorp van Nederland was. Deftige dames kwamen met de boot of met het rijtuig kijken of dit ook waar was. Het si nog steeds waar misschien. De huizen zijn bijna allemaal in een licht grijze tint geverfd. Het brede water geeft een mooi uitzicht op de kerk en een koepel. Een moeder loodst haar kinderen op hun kleine fietsjes door het dorp. Een monumentaal pand wordt gerestaureerd. De werklieden maken een nieuwe vloer in een gang met schitterende houten bogen. Hier en daar staan huizen in kleuren, die de andere bewoners moesten imponeren. Boven een huis met een donker houten gevels, staat een houtsnijwerk, die laat zien dat een gelovige christen alles overwint. Voor het huis staat een ouderwets schandpaal zonder hoofd door de gaten. Er loopt een vaart naar het Noord-Hollandskanaal met veel woonboten.
14.     Het Schouw
Tocht: 48 (14)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Op weg naar De Schouw gaat de weg van Broek op Waterland langs een vaart met woonboten. De bewoners moeten met een boot of een pontje naar de overkant. Aan de ene kant ligt het land hoog, aan de ander kant is het land laag. Er is hier duidelijk veen gewonnen en later een polder aangelegd. In de verte rijden de auto’s in de dagelijkse file om wee van Amsterdam naar Purmerend te komen. De Schouw ligt aan de ander kant van de vaart en is niet veel meer dan een industrieterrein met een meubelzaak. Je kunt er wel met een pont naar de overkant van het Noord-Hollandkanaal via een ingewikkeld systeem, waardoor de auto’s even stop gezet worden.
15.     Nopeind
Tocht: 48 (15)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Bij de eerste boerderij laat een mevrouw haar hondje uit. Ze weet niet of het hiier ’t Nopeind is. Wel stalt ze haar camper bij deze boer. Die is nogal bijzonder, want hij is politiek bewust en rood.
Hij maait net als alle ander boeren hier bewust om de vogels te sparen. ’t Nopeind ligt toch wat verder op, op een heuvel met een klein rijtje huizen. Er is zelf een soort pleintje. Ook hier zijn de huizen van hout.
16.     Zunderdorp
Tocht: 48 (16)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


De kerktoren is al van ver te zien. Er loopt een vaart achter het dorp. De bus laat me voor gaan en rijdt met een sukkeldrafje achter me aan. Er zijn twee mooie houten bruggen, wit natuurlijk. De weg naar de kerk is natuurlijk voorzien van houten huizen in de plaatselijke lichte kleuren. Bij de kerk wordt iedereen verzocht om de weg vrij te houden voor de auto van de dominee. Het is hier stil onder de rook van Amsterdam.
17.     Nieuwendam
Tocht: 48 (17)
Bezocht op: 31 augustus 2007
Provincie: Noord-Holland


Na de weg door Amsterdam Noord is de dijk langs het IJ toch dorps. De oude houten huizen zijn nog steeds tegen de dijk geplakt. Er is een cafe bij de afvoer van een oude waterweg en een man heeft een bloem in zijn knoopsgat. Het is de trouwdag van zijn dochter, maar hij weet niet de weg naar de pont. Hij kwam hier met de partyboot.
Op weg naar de pont ontmoet ik het cafe Ot en Sien. Een klein meisje mag van haar moeder achter de bar gaan fietsen. Ze heet geen Sien en haar broer geen Ot.
Er wordt heftig gebouwd aan een nieuwe tunnel.
De pont over het IJ achter het centraal station is gratis, maar moet lang wachten op de passerende boten.