Tocht 163 - Tussen Groningen en Onderdendam
Datum:
12 Juli 2012
Weersomstandigheden:
In de ochtend bewolkt en regen; in de middag zon
18 graden
Wind: ZW5

Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Groningen
Tocht: Groningen – Sauwerd
Sauwerd – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 57 km
Totaal 85 km
Aantal plaatsen:  17
 
1.     Groningen
Tocht: 163(1)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Het station van Groningen is een monument, waar men met plezier naar kijkt, Bij de restauratie kwam een oude muurschildering weer tevoorschijn. Voor het station blaakt het “Peerd van ome Loeks” in het zonlicht. De brug naar het museum is open en groepje vrijgestelden met vrijreiskaartjes moeten even wachten tot de boot voorbij is. Lang de fietsstraat naar de Vismarkt zitten echte bedelaars met bordjes waarop om geld voor eten wordt gevraagd, soms met verwijzing van de nood van hun kinderen. In de korenbeurs, waar ooit het Gronings goud werd verhandeld, zit nu een Albert Heijn. De Grote Markt staat vol met attracties, zodat de Martinitoren niet goed zichtbaar is. Op het hoofdkantoor van Gronings Studentencorps prijkt de naam van een jenevermerk en bij de voordeur worden opgravingen gedaan naar de geschiedenis van de stad. De vondsten zijn weinig spectaculair, al zijn de geglazuurde tegels uit de 16e en 17e eeuw mooi. Onder de fundamenten van deze huizen ligt een middeleeuwse laag van kloostermoppen. Archeologen in rode overalls knuffelen de oude stenen.
2.     Noorderhoogebrug
Tocht: 163(2)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Een knooppunt van wegen maakt het de fietser niet gemakkelijk om dit buurtschap aan te doen. De molen moet het herkenningpunt vormen. Pas vanaf de witte Walfridusbrug, met naast de spoorbaan het fietspad naar Sauwerd, is die zichtbaar. De bijna zwarte regenlucht opent zich en de molen verdwijnt achter een gordijn van water.
3.     Selwerd
Tocht: 163(3)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Aan de bochten in de weg is te zien, dat het om een oude verbindingsweg naar het noorden gaat. Langs deze dijk stoomde ooit de oude rivier De Hunze. De naam Selwerd verwijst naar het klooster Selwerd, gesticht in de twaalfde eeuw en eind zestiende eeuw werd het verlaten. In 1934 werd het Van Starkenborghkanaal dwars door het kloosterterrein heen gegraven. Een boerderij heeft zijn bedrijfsvoering aangepast aan de huidige tijd en op de wegwijzer staan de attracties: winkel, theetuin, dierenverblijven en historie. De regen is heftig en twee ezels schuilen onder een afdakje. Op de hoek van de hoofdweg is een boerderij nu een dierenopvang voor de stad Groningen.
4.     Harssens
Tocht: 163(4)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Rechts van de weg ligt een boerderij, die ook onder dit buurtschap valt, maar links licht een stukje geschiedenis. De weg loopt dood bij een eenzame boerderij. Op een bord staat de geschiedenis vanaf de Middeleeuwen. Over de verhoging met de stenen woontoren en de omringende slotgracht. Later kwam hier een borg met muren, een kerk, een schathoes en een kerkhof. In 1742 werd alles afgebroken en kwam op deze plaats een boerderij. Op een luchtfoto is te zien, dat de gracht er nog ligt en de oude Hunze vlakbij stroomde. De weg van betonplaten kan worden afgesloten met een hek waar een grote steen op rust.

5.     Adorp
Tocht: 163(5)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Voorbij de kerk gaat het pad wat omhoog. Adorp ligt op een wierde en dat was ook nodig want de vroegere Hunze meanderde hier vlakbij. Adorp had zelfs een haventje, maar toen het Reitdiep werd gegraven werd de bocht afgesneden. Nu doet men zijn best om hier een drassig vogelgebied van te maken, waar wandelaars niet welkom zijn. Het smalle straatje was ooit de verbindingsweg van Groningen naar het noorden. Een bescheiden huis was de melkfabriek, waar boeren met hun kar of met een juk hun melk kwamen brengen, maar eigenlijk was het een dorp van koemelkers. Dat waren kleinen boeren of pachter, die een paar koeien hielden en de melk uitventen in een wijk van de stad Groningen. Dat was om 3 uur opstaan om dan rond zeven uur de melk te kunnen afleveren. Ondanks het aanlengen met slootwater hadden de koemelkers een goede naam. Ze leverde immers boerenmelk en toen er ooit een tyfusepidemie uitbrak waren niet zij maar de melkfabriek de oorzaak. Ook de eigenaar van “Het Witte Hoes”was naast kroegbaas ook koemelker. Met de komst van grote zuivelfabrieken, kwaliteitsregels en koeltanks was het snel gedaan met dit beroep.
6.     Noordwolde (Bedum)
Tocht: 163(6)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


De kerktoren van Noordwolde is vanaf de Wolddijk duidelijk zichtbaar. Het is een heel oude dijk, waarschijnlijk aangelegd door monniken of onafhankelijke boeren. Het land, de Koningslaagte, was er laag om het water weg te voeren en daarvoor werd de Oude Aa gegraven. Een huzarenstukje in die tijd. De toren van Noordwolde heeft de vorm van een ui vandaar de naam siepeltoren. De eerste kerk stamt uit de 13e eeuw, maar de huidige toren kwam er pas in 1640. Naast de kerk staan vijf brievenbussen bij de ingang van het zeer bescheiden bedrijvencentrum De fabriek.

7.     Zuidwolde
Tocht: 163(7)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Op het pleintje tegenover de school staat een beeldje. Het is duidelijk een boer, die iets plukt. Het bordje verklaart, dat het om de “boeskool” gaat. Een passerende postbode houdt het op boerenkool, maar een bewoner weet zeker, dat om rode en witte kolen gaat. Hiervoor was het land achter de Wolddijk zeer geschikt, omdat er zout in de grond, dat een lekkere smaak gaf aan de kool. In het naastgelegen Bedum maakte men er zuurkool van. Bij het Boterdiep staat de kerk, een mooi boerderijcafé en het brugwachtershuisje. Het is een vaart om ’s winters te beschaatsen. De houten kade heeft men omgebouwd tot een aangemeerde boot. Een mooie plaats om de ijzers onder te binden.
8.     Ellerhuizen
Tocht: 163(8)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Voor de weg naar Ellerhuizen staat een watermolen naast het gemaal. De molen steekt schitterend af tegen de dreigende onweerslucht. Harde zonnestralen geven hem alle eer en een scherpe foto. Bij het gemaal zitten vier witte ganzen te zonnen. Het zal niet lang meer duren of de regen valt. Langs de bochtige weg van Ellerhuizen staan de oude boerderijen en erachter het oneindige groene land. Hier en daar staan de kleine huizen van de voormalige boerenarbeiders. In een hoekje rust een oude slijpsteen uit van het draaien en het slijpen.
9.     Het Reidland
Tocht: 163(9)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Een grote boerderij tussen hoge bomen geeft de naam aan dit buurtschap of gaf het buurtschap de naam aan deze boerderij. Verderop heeft een stedeling een boerderij omgebouwd tot zijn witte droomwens met een gazon, een vijver en een kroon op de schoorsteen.
10.     Lutjewolde
Tocht: 163(10)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Een viaduct splitst Lutjewolde, maar dat zegt weinig, want er staan maar een paar huizen. Wel kan het zich verheugen in een eigen naambord en een elektriciteitshuisje. Het meest bijzonder zijn toch de bloemenranden langs de korenvelden. Klaprozen, korenbloemen, kamille ze waren bijna vergeten, maar een natuurproject bracht ze terug. Er werd een uitzending van TV-Noord aan geweid en dat bracht een jonge vrouw met blond haar en blauwe ogen naar Lutjewolde. Ze knielt tussen de bloemen met haar spiegelreflexcamera en gaat op in deze kleurenpracht.
11.     Sint Annen
Tocht: 163(11)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Even buiten het dorp ligt een bescheiden kerkhof in het weidse land. Gelukkig worden de doodgravershuisjes in ere hersteld. Een smalle oude weg loopt omhoog de wierde op. De huizen zijn hier van rode stenen opgetrokken. Er is een pleintje en daar staat de klokkenstoel. Alles vormt een decor voor een film die zich 75 jaar geleden afspeelt. Het rode reclamebord met “ van Nelle’s gebroken thee” pas daar goed in. De aanbeveling om dit product te vragen aan “uwe winkelier” zal de jeugd niet meer bevatten. Ook niet dat het pand een volledige vergunning had. Waarschijnlijk was het ooit winkel, kroeg en een plaats om de paarden te wisselen. Mooie boogramen gaven de paarden uitzicht op het dorpsgebeuren.
12.     Ter Laan
Tocht: 163(12)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Er loopt geen weg naar Ter Laan. Het ligt in de verte aan de spoorbaan. Zelfs vanaf een afstand is te zien, dat het om een zeer grote boerderij gaat. Gelukkig grazen er zwartbonte koeien tegen de achtergrond van wolkenluchten.
13.     Sint Annenhuisjes
Tocht: 163(13)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Midden in dit niemandsland staat langs de weg inderdaad een rijtje huizen. Waren het boerenknechten of koemelkers die hier woonden of misschien arbeiders van de papfabriek in Bedum? De huizen zijn opgeknapt tot aantrekkelijke buitenwoningen. Twee mannen met rode veiligheidsjacks meten de breedte van de weg. Maar eigenlijk gaat het om het nieuwe fietspad. Helaas moest het werk worden stilgelegd. De betonmachine zakte weg door de veelvuldige regenval. Door de kleiachtige bodem kan het water niet weg en het kan nog heel lang duren voor er weer verder gewerkt kan worden. Hoe het technisch allemaal moet, is een goede vraag. Evenals wie opdraait voor de schade.
14.     Bedum
Tocht: 163(14)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


De toren van Bedum staat scheef. Een cafetaria naast de kerk getuigt hiervan. Bij de kerk is een parkeerplaats voor de dominee en voor één invalide. Een man veegt de bladeren van het gras. Hij wil graag vertellen over Walfridus, de naamgever van de kerk. Voordat hij heilige werd was hij gewoon boer, maar wel van het ondernemende soort. Hij verhoogde de dijken en voerde een rechtssysteem in. Er zijn verhalen, dat hij tweemaal daags naar de kerk in Groningen liep, maar volgens historici kan dat niet. Hij moet er ook geen tijd voor hebben gehad. Op één van zijn tochten werden hij en zijn zoon vermoord en daarna begraven in de kapel. Dat werd het begin van een bedevaart, mede door de vele wonderen die geschieden. Er kwam geld voor een heel grote kerk, na Groningen en Leeuwarden de grootste van het noorden. Toen na de reformatie het bedevaren uit de mode raakte moest de kerk op andere wijze onderhouden worden. Bedum werd een handelscentrum voor de boeren uit de omtrek. Toen de stad een spoorlijn kreeg kwamen er ook fabrieken. De moderne zuivelfabriek maakte melkpoeder en blikje melk voor de hele wereld. Ook de Veeno-fietsen waren goed voor de export. Het Boterdiep maakt een rare kronkel langs de stad, maar passeert wel een winkeltje waar je oude boeken over de geschiedenis van de streek kan kopen.
15.     Westerdijkshorn
Tocht: 163(15)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


In de verte liggen de gebouwen van onze nationale aardolie maatschappij. De weg loopt er dood. Over het spoor gaat de Wolddijk en ontmoet de eenzame toren zonder kerk naast een historische boerderij. De kerk is verdwenen, maar er is nog wel een kerkhofje gebleven. Een aantal grafstenen zijn van recente datum, soms heeft de dode een antieke grafsteen een nieuw leven gegeven. Oude grafstenen werden gebruikt om het looppad naar de boerderij de verstevigen. Het verhaal van de toren en de kerk is het verhaal van steeds te weinig geld. Hoewel men ooit de kerk sloopte om te voorkomen dat de doopsgezinden er zouden kunnen gaan kerken.
De toren werd afgebroken, maar in 1870 uit de oude kloostermoppen weer opgebouwd. Hij deed dienst als luidklok bij begrafenissen.
16.     Onderwierum
Tocht: 163(16)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Bij een oude windmolen lopen kaarsrechte wegen naar de oever van de Oude Aa. De boerderijen liggen op verhogingen in het landschap. Langs de Oude Aa heeft men fietspaden aangelegd en wordt de fietser begroet door de roep van een tureluur. Het land is hier leeg met in de verte de schoorsteen van een steenfabriek of de toren van Winsum, Bedum en heel in de verte de Martinitoren van Groningen. De wind, die hoort erbij.
17.     Onderdendam
Tocht: 163(17)
Bezocht op: 12 juli 2012
Provincie: Groningen


Hier komt het Boterdiep uit in het Winsumerdiep. Onderdendam heeft nog steeds de allure van een bestuurscentrum.Het grote gebouw van het waterschap heeft een imposant wapen boven de deur en aan de andere kant van de brug staat het Rechthuis. Een bescheiden weegschaaltje duidt toch op rechtvaardigheid. Naast de brug staat een beeld van een vrouw, die een boot moet voorttrekken. De bijbehorende tekst zegt, dat als je haar lief hebt, ze moet weten, dat dit werk erbij hoort. Voor het huidige zware werk heeft men andere oplossingen. Twee mannen kloven stronken hout met een kloofmachine.