Tocht 156 - Over een zorgboerderij, een blauwe steen, brandrode runderen, wintertuinen en huizen in het water
Datum:
19 Maart 2012
Weersomstandigheden:
Wisselend bewolkt
10 graden
Wind: W3

Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Wijchen met de trein
Tocht: Wijchen - Tiel
Tiel – Houten met de trein
Houten – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 14 km
Tocht 56 km
Houten – IJsselstein 15 km
Totaal 85 km

Aantal plaatsen:  15
 
1.     Leur
Tocht: 156(1)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Het kerkje van Leur ligt op een bescheiden heuvel tussen hoge bomen. Rondom een paar boerderijen. Het verhaal gaat, dat het in de middeleeuwen een z.g. motte-burcht is geweest. Dat was een verdedigingstoren, waarmee de plaatselijke ridder het gebied onder controle hield en beschermd was tegen de vijand. Maar misschien was het gewoon een heuvel, waar men kon vluchten bij overstromingen. Een grindpad met hoge bomen voert naar een voormalige boerderij De Hagert. Het ligt in een fraai ecologisch gebied met in de verte het geruis van een snelweg. De Hagert is nu een zorgboerderij, waar 30 mensen wonen met een verstandelijke beperking of met een vorm van dementie.Hiernaast komen er ook veel mensen voor een dagbesteding. Eén van hen is Karel. Karel heeft een spierziekte, suiker en nog een paar vervelende aandoeningen. Daarom kan hij maar twee keer in de week komen, maar dan geniet hij ook volop. De groente en bloemen kas is zijn domein. De spinazie komt al op en ook de kleine tomaten- en komkommerplantjes laten hun groene topjes al zien. Buiten groeit de radijs en er zijn plannen om echte asperges te gaan verbouwen. Dat is een hele kunst, maar Karel heeft vroeger in de aspergeteelt gewerkt. Het moet dus vast lukken. Karel’s grote vriend is de hond Homy. Die volgt hem op de voet en wil wel stil zitten voor een foto. In de verte kijkt de hoge watertoren glimlachend toe.
2.     Lienden (Wijchen)
Tocht: 156(2)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Ooit was de afstand tussen Leur en Lienden klein. Nu zorgt het knooppunt Bankhoef voor een omweg via Hernen. Op de dijk staat en hoog en smal gemaal in de kleuren wit, bruin, rood. Lienden ligt achter de dijk en boerderijen liggen langs een bochtige weg. Oude boerderijen kregen veelal een nieuwe bestemming en soms is er een nieuw bedrijf gebouwd. Een houtwal is pas afgezaagd en maakt het landschap nog kaler. De elektriciteitsmasten komen zo goed in het zicht.

3.     Den Hoef
Tocht: 156(3)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Op de dijk staat een stelling molen, waarvan de gele onderkant fel afsteekt tegen de blauwe lucht. Een boerderij staat strak tegen de dijk aangeklemd,waarschijnlijk als gevolg van de dijkverbreding. Een straat loopt naar beneden en de boerderijen vormen het buurtschap Den Hoef.
Aan de andere kant van de dijk stroomt in de verte de Maas. Men heeft hier onlangs een oude rivierarm uitgegraven om de rivier meer ruimte te geven. Nu is het nog niet te zien, maar een bord beloofd hier in de toekomst mooie natuur.
4.     Batenburg
Tocht: 156(4)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Een grote boom naast de ruïne van Batenburg wordt met veel kabaal tot kleine stukjes hout gezaagd. Het lawaai staat in schril contrast tot de rust en de eeuwigheid van deze steenklomp, die ooit in de middeleeuwen de streek beheerste en zelfs een rol speelde in de landspolitiek. Toen de heren van Bronkhorst-Batenburg de zijde van Prins Willem van Oranje kozen, werden ze in 1568 op de markt van Brussel onthoofd. Het huidige dorp straalt nog steeds de sfeer uit van vroegere tijden en bijna elk huis is een monument. Het pleintje bij de stadspomp naast de Victorkerk kan zo gebruik worden als decor van historische films. Op de hoek van de Grootestraat ligt de Blauwe Steen, ooit symbool van een eerlijke rechtspraak. De kist vaneen overledene met schulden werd aan de staan vastgemaakt tot zijn schulden waren betaald. Pas dan kan de begrafenis plaats vinden. Het veer van Batenburg vaart al lang niet meer naar de overkant. Het ‘t Veerhuis is er nog wel. Het is te koop. Een mooiere plek om te wonen bestaat er niet.
5.     Laak
Tocht: 156(5)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Op weg naar Laak passeert men het Laakse Bos. Het ligt tegen de rivierdijk is nogal drassig. Toch is het blijkbaar groot genoeg voor een hert, want er staat een waarschuwingsbord meteen springende soortgenoot. Op de splitsing wordt een oude boerderij opnieuw gestript. Bij Oma Pietje kan men slapen en ontbijten en verderop staan roodbonte koeien te grazen. Het zijn geen gewone koeien, maar Brandrode Runderen, een bijna uitgestorven ras. Ze werden tot het begin van de 20ste eeuw veel in deze streken gehouden, want ze leverden zowel melk als vlees. In 2001 waren er nog maar 120 koeien van dit soort. Het Geldersch Landschap zette een fokprogramma op met nieuwe bloedlijnen en zo bleef het ras behouden en grazen ze hier nu tevreden rond. Het zonlicht valt op de brandrode flanken van de dieren.
6.     De Tuut
Tocht: 156(6)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


De dijk loopt rechtdoor, maar parallel aan de dijk loopt een smalle dijk langs het Spijkswiel. Aan deze dijk staat een dijkhuis, waar de materialen werden opgeslagen om de dijk te versterken bij hoog water. Het wiel lijkt ontstaan na een dijkdoorbraak, maar volgens een blauw bord zit het wel even anders. Het water kwam hier naar de doorbraak van een oeverwal en toen men de dijk wilde gaan aanleggen. Moest dit dwars door het Spijkswiel en dat was in de middeleeuwen een hele klus. Het witte dijkhuisje was er toen nog niet.
7.     Appeltern
Tocht: 156(7)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Een wit gemaal draagt de naam Bloemers en naast de weg staat een soort monster, dat na toelichting een waterpomp blijkt te zijn vol technisch vernuft. De Nieuwe Wetering voert een deel van het water uit het Land van Maas en Waal hier naar de Maas. Hier staat nog het oude stoomgemaal met zijn hoge schoorsteen, gebouwd in 1918 en buiten dienst gesteld in 1968. Van dit soort waren er ooit bijna honderd in ons land, maar dit exemplaar is de enige, dat nog echt kan draaien. Op gezette tijden worden de machines onder stoom gezet. Een Stichting waakt over dit industrieel erfgoed. De buurvrouw heeft geen last van de stomende machines. Auto’s, die tegen de richting inrijden zijn een groter probleem. Zij en haar man werden verliefd op deze plek en gelukkig hing aan een bom een papiertje met “Te Koop”. Ze knipt vandaag het dode hout van de hortensia’s. Via het kasteeltje loopt de weg naar de beroemde tuinen van Appeltern. Die zijn nu nog in winterse sferen. Het ruime parkeer terrein si leeg en verlaten, de heggen zijn dor en zijn nog geen bloemen te zien. Het is duidelijk, dat hier naast het bewonderen van mooie tuinen, de commercie zijn zegje wil doen. Hun naambordjes maken leuke tuinideeën tot tevreden klanten. Een beeldengroep van de vier seizoenen wacht op bezoekers van de plantenmarkt. Die kunnen vanaf 1 april terecht. In Appeltern staat tegenover de kerk een witte bakfiets van Turkstra beschuit, naast een grote zak met frites. In ’t Sprookjeshof kan men pannenkoeken eten. Zo kan men kinderen toch mee lokken naar de tuinen verderop.
8.     Horssen
Tocht: 156(8)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Er zijn een paar straten met ruime huizen aan een speciaal gegraven water, maar het eigenlijke dorp staat op een rivierduin. Daar stonden de boerderijen om veilig te zijn bij overstromingen. Op deze heuvel was blijkbaar plaats voor 3 kerken. De oude hervormde kerk is nu in particulier bezit en op zondag komen mensen van buiten het dorp hier iets cultureels doen.Een man schoffelt de tuin bij de Katholieke kerk. De pastoor woont niet meer in de pastorie. Men moet een pastoor delen met omliggende dorpen De bovenverdieping is verhuurd aan nieuwe bewoners en beneden vergadert het kerkbestuur. De kerk is eigenlijk te groot voor de 60 trouwe bezoekers aan de mis.Iedereen kent iedereen en afwezigheid wordt direct opgemerkt. De toren is onlangs gerestaureerd, maar geld voor het achtergedeelte is nog niet gevonden. Aan de weg richting Huis te Horssen staat de Gereformeerde kerk. Die is wat bescheidener van opzet.
9.     Neersteind
Tocht: 156(9)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Neerseind ligt tegen het landgoed Huis te Horssen. Naast het toegangshek staan pilaren, begroeid met mos. Een witte geit graast langs de weg. Het gras begint weer te groeien. Een man in een lichtgevend pak spuit met een hogedrukspuit de picknicktafel schoon voor het nieuw fiets seizoen. De boerderijen van Neersteind liggen wat hoger en kijken uit op het lage Land van Maas en Waal. Een kleine witte boerderij is te koop.

10.     Altforst
Tocht: 156(10)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Het vlakke land tussen de Waal en de Maas had vaak te kampen met overstromingen. In Alfhorst moest men al sinds de middeleeuwen het dorp ophogen met materialen uit de omgeving. Zo ontstonden dorpsheuvels en zijn er in Altforst hogere en lagere delen. De speelplaats voor kinderen ligt vast laag, maar daarvan is de oudere jeugd zich niet bewust. Toch klimmen ze voor de zekerheid maar op de containers voor het gescheiden afval. Dat is spannender dan spelen op de beschikbare speeltoestellen. Er is in Altforst niet zo veel te doen, dus vermaken ze zich met elkaar.
Hoe klein het dorp ook is, er staat een gereformeerde en een hervormde kerk. De laatste staat in de steigers,maar is sinds 1970 niet meer in gebruik als kerk. Er moet nog een stukje muur uit de middeleeuwen in de huidige kerk zijn verwerkt. Een boerderij uit 1780 laat zien, dat hier vroeger de boerderijen dicht bij elkaar stonden op veilig gebied. De straten van het dorp vertonen een grillig patroon en de fietser moet hulp vragen om de juiste weg te vinden. Een meisje heeft zelf een mooie hinkelbaan getekend en heeft geen vriendinnen nodig om zich te amuseren.
11.     Woerd
Tocht: 156(11)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


De naam van het buurtschap geeft al aan, dat het hier hoger ligt dan de omgeving. Een aantal oude boerderijen liggen wat van de weg af. Een huis staat op een echte heuvel, maar die is misschien later aangelegd om er een garage onder te kunnen bouwen. Een mooie witte boerderij ligt ook wat hoger en versterkt zijn heldere uitstraling met twee witte berkenbomen
12.     Blauwesluis
Tocht: 156(12)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Twee witte boerderijen met rieten kappen omlijsten de weg naar de dijk. Op de dijk wordt een technisch staaltje dijkverhoging toegelicht. Om de oude dijkhuizen te sparen moest de camping worden verplaatst. Er werd een strook land toegevoegd en de camping werd enkele tientallen meters opgeschoven. De camping vormt een onderdeel van de recreatieplas De Gouden Ham en bestaat uit een eindeloze zee van vakantiehuisjes. Het seizoen is nog niet begonnen. Over een paar maanden zal het hier heel druk zijn. De molen stond er al in 1420 en is vele malen opnieuw opgebouwd. Uiteindelijk moest hij zijn werk staken, omdat het verkeer te veel last had van de draaiende wieken. De huidige stellingmolen maalt echt weer meel en er zijn veel voorzieningen voor de vele toeristen zoals een restaurant, een winkel, een ijssalon, een terras en een loungecafé.
Het oude huis van de molenaar brandde ooit af, omdat de zoon het koud had en een kaars onder zijn bed zette.
13.     Velddijk
Tocht: 156(13)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Achter de dijk tussen Blauwesluis en Maasbommel staan een paar huizen. Een huis met een merkwaardig rond grasveld doet in het inrichtingen van keukens. Veel opvallender zijn de huizen in het water, die kunnen meebewegen op de waterstand. Ze zitten vast aan grote ijzeren palen en kunnen zo niet wegdrijven. De halfronde daken en de frisse kleuren geven het geheel een eigentijdse uitstraling. Er zijn er een paar te koop, een echtscheiding of valt dat meedeinen toch tegen.
14.     Maasbommel
Tocht: 156(14)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Maasbommel is verrijkt met een enorme watersportcentrum. Tot 1950 stoomde hier een meander van de Maas, maar men besloot de bocht eruit te halen en door zandwinning ontstond de recreatieplas De Gouden Ham. Mannen, die niet meer hoeven te werken, verven en sleutelen nu aan hun boten. De “Escape” ligt hoog op het droge en ontsnappen zit er nog niet in. In de kromming van de weg staat naast eterij De Pont een beeld van een haan.. Het bijbehorende huis draagt de passende naam QKLQ. Verderop staat een kerk over de rivier en oude herenhuizen staren mee. Een nog grotere kerk bepaald het beeld van Maasbommel van verre. Er zijn plannen om op de hoek een moderne villa te bouwen, maar de bewoner van de naastgelegen boerderij verzet zich heftig. Op een bescheiden foto aan het raam toont hij de teloorgang van het fraaie silhouet van Maasbommel. Hij heeft gelijk, maar zal de schoonheid winnen of het geld?
15.     Berghuizen (Maasbommel)
Tocht: 156(15)
Bezocht op: 19 maart 2012
Provincie: Gelderland


Er staan natuurlijk meer huizen in dit buurtschap, maar alles wordt gedomineerd door de kolossale boerderij aan de dijk. Vanaf de dijk lijkt het nog bescheiden met zijn rijtje leilinden, maar de dijk af naar beneden toont de enorme schuren en bijgebouwen. Een klein muurtje van geglazuurde tegels was ooit misschien het summum van rijkdom. Nu staat het er wat verloren en vervallen bij.