Tocht 155 - Van Heerenveen naar Wijnjewoude en terug
Datum:
14 Maart 2012
Weersomstandigheden:
Bewolkt en nevelig
8 graden
Wind: geen

Reisgegevens:
Reisgegevens
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Heerenveen met de trein
Tocht: Heerenveen - Heerenveen
Heerenveen – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 72 km
Totaal 100 km
Aantal plaatsen:  17
 
1.     Katlijk
Tocht: 155(1)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Liefhebber van poezen zullen er niet graag willen wonen. Hoewel, in het Fries heet het buurtschap Ketlik en dat klinkt al veel katvriendelijker. De fietser uit richting De Knipe wordt ontvangen met een wijze gedachte bij thee- en koffieschenkerij De Hooiberg: “Het enig falen is het niet meer pogen”. Doorfietsen dus. En dat loont, want voorbij de bocht staat een eenzaam kerkje met klokkenstoel tussen de nu nog kale bomen. Nu is het nog stil, maar tijdens het Thomasluiden tussen 21 en 31 december niet. Dan luiden de klokken van 7.00 tot 22.00 uur om de boze geesten te verjagen. Vandaar dat iedereen in Katlijk gelukkig en tevreden lijkt, de garagehouder, de boer die mest uitrijdt, het beeld van de knollenplukker, en ook het work- en cookingcentrum Kwartier Noord. Het geluk is niet weggelegd voor de jongen, die verongelukt even buiten het dorp. Het kleine wegmonumentje is versierd met zijn das van voetbalclub Heerenveen.

2.     Bontebok
Tocht: 155(2)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


De brug over de Schoterlandse Compagnonsvaart draag een wapen met een stevige bok. Ook de school heeft zijn beeld op het plein gezet en is vernoemd naar dit dier. Zo ook het buurthuis met de variant Bokkensprong. Het water van de vaart is rimpelloos en weerspiegeld het oude huis op de hoek. Uit de analen blijkt, dat een sluis hier het hoogte verschil van de vaart moest overbruggen. Bij een wit huis over de brug heeft de bewoner trots zijn zelfgemaakt houten beelden op een hek geplaatst. De adelaar volt in het niet bij de krokodil met opengesperde bek.
3.     Jubbega
Tocht: 155(3)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Ook bij Jubbega lag een sluis in Compagnonsvaart. Die is nu verdwenen en een stuw laat zien, dat er inderdaad een hoogteverschil was. Bij een loopbrug uit 1990 staat het beeld van Paulus de Muziekman. In de volksmond heette hij Paulus Jakje en hij ging met zijn trekharmonica van deur tot deur om zo wat geld op te halen. Zijn muziek was niet van hoog niveau. De mensen moesten het doen met zijn versie van “Ouwe taaie” of “Sari Marijs”. Een bewoner heeft Paulus nog goed gekend en een jonge moeder vertelt haar dochtertje het verhaal van de Muziekman. Zo leeft zijn verhaal voort in het dorp. De geschiedenis van Jubbega is die geschiedenis van de ontginning van het veen. De meeste mensen hadden toen een hard maar redelijk bestaan, maar toen de winning van het veen stopte was er hier bittere armoede. Het gevolg was wel, dat er een hechte gemeenschap ontstond en die is het nog steeds. In het nieuwe gebouw De Comenije zijn alle medische sociale, onderwijsactiviteiten verenigd onder één dak. Hier werkt ook de “omtinker”, dat is een vrouw, die meedenkt met bewoners die problemen hebben. Vaak zijn dat schulden, waar men zich in het dorp voor schaamt. Van de beroemdste Jubbegaster staat een borstbeeld in de bibliotheek. Tussen de boeken kijktGertjan Verbeek, trainer van de huidige topclub AZ, wat nors naar de lezers. Op de sokkel staat kort en krachtig het gevoel van de bewoners:” Kompenijster mei us”. Gertjan woont nog steeds in Jubbega en is zichzelf gebleven.
4.     Vossenburen
Tocht: 155(4)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Vossenburen ligt voorbij Hanenburen aan de Opsterlandse Compagnonsvaart. Ook hier was een sluis nodig om het hoogteverschil te overbruggen. Het kanaal is gegraven om het veen te ontwateren en de turf af te voeren. Het huis van de sluiswachter pas mooi in het landschap. Op het erf van een boerderij lopen kippen met pluimen aan hun poten. Ook zij passen in dit wijdse decor.
5.     Hemrik
Tocht: 155(5)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Voor Hemrijk staat een stoeterij van echte Friese paarden. Het ligt aan de Binnenwei nummer 13A. Er is weinig wei hier, wel een grote zandbak, waar een merrie haar veulen zoogt. De ander paarden verblijven in drie enorme gebouwen, die meer aan een moderne fabriek doen denken. Op het parkeerterrein staat een replica van het Paard van Troje. Het is zo groot, dat er inderdaad wel een flinke groep krijgers binnen de poorten gehaald kunnen worden. Bij binnenkomst van het dorp staat bij een landhuis een bijzonder fraai koetshuis en ook het mooie witte kerkje op een terp mag er wezen. Het is in 1739 gebouwd op oude middeleeuwse fundamenten. Er worden nu concerten in gegeven en een gevelsteen gedenkt een Franse vliegenier De Saxcé Arnaud, die een maand voor het einde van de oorlog hier omkwam. Op de begraafplaats worden geen vaders en grootvaders herdacht, maar heiten en beppes.
6.     Spanjebird
Tocht: 155(6)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


De weg langs Spanjebird maakt een S-bocht. Bij het bedrijf van Egbert De Boer staat een rode tractor te koop. Het is een Hanomag R420 uit 1959 met 20 PK. Hij rijdt nog goed zegt het bordje op de motorkap. Een mooie Friese vrouw harkt de winterbladeren uit de tuin en weet, dat er in het buurtschap 3 totempalen staan, geverfd in opwekkende kleuren. Ze vormen de herkenningspunten in Spanjebird, maar voor de diepere betekenis verwijst ze naar internet.
7.     Wijnjeterpverlaat
Tocht: 155(7)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Wijnjeterpverlaat heeft een brug over de Opsterlandse Conpagnonsvaart. Ook ligt er nog een sluis. Het sluiswachterhuis is behouden gebleven. De paar huizen aan de sluis zullen ooit kroegen zijn geweest om het wachten te veraangenamen. De stam van een immense boom ligt omgezaagd te vergaan, terwijl een nieuwe boom zijn best doet om te groeien. De sluis was het begin van het voormalige dorp Wijnjeterp.
8.     Wijnjeterp
Tocht: 155(8)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


De Weinterp moet een oude verbindingweg zijn, waar het veen overging in de zandgronden. Twee scholieren zochten de betekenis uit van de straatnamen in deze buurt. “Wein” stond voor “wagen” en via deze weg kon je met een wagen naar de kerk op de terp. Die staat er nog steeds en steek hoog uit boven het vlakke land. In deze omgeving is een vuistbijl gevonden, die nog uit de tijd van de Neanderthalers moet stammen. De bijl rust uit in het museum van Gorredijk.
9.     Wijnjewoude
Tocht: 155(9)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Een grote boerderij prijkt op een verhoging langs de weg naast een wat vergeten muziektent. Jongens voetballen hun bal in de sloot en zoeken stokken om hem terug te winnen. De kerk met een bescheiden spits is van recenter datum. Dan de meeste kerken hier in de streek. Tegenover café van der Weij stond ooit de oude smidse. Supermarkt De Spar is nu het centrum van het dorp en de caissière weet de weg niet naar de buurtschappen Moskou en Petersburg. De fietser moet maar goed op zijn kaart kijken.
10.     Klein Groningen
Tocht: 155(10)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


De naam van het buurtschap verwijst naar de vele Groningers, die hier in de 17e eeuw als veenarbeiders kwamen werken en wonen. De vaart maakt een bocht en de oude zuivelfabriek is reeds lang buiten gebruik. Bij een brug ligt een witte woonboot ideaal te wezen. Over de brug richting Moskou staat een nieuwe fabriek. Wat men er maakt is nogal duister, wel wordt de ingang gewezen naar het lossen en ontsmetten van dieren. Aan de andere kant wachten de koelwagens.
11.     Moskou
Tocht: 155(11)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Tussen Moskou en Petersburg loopt de Opsterlandse Compagnonsvaart. Die ligt hier veel lager dan het maaiveld en wordt omzoomd door bomen. De naam Moskou is meer een grapje geweest. Toen men Petersburg aan de overkant had vernoemd naar de kroegbaas Peter, moest de weg aan de overkant maar Moskou heten. En zo geschiede.
12.     Petersburg
Tocht: 155(12)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Petersburg lijkt een geschiedenis te hebben met Rusland of het scheldwoord van veenarbeiders over deze verlaten en barre streek van ons land. Niets is minder waard. Er was een kroegbaas, die Peter heette en machtig werd door veel veen aan te kopen en dat tot ontginning te brengen. Deze kant van de Opsterlandse Compagnonsvaart werd naar hem vernoemd. De huizen zijn soms van lang geleden, soms recent, alleen staand met een eigen stukje grond. Een rijtje langs de rechte weg is door een zelfde architect ontworpen. Een foto maken is niet zonder gevaar. Er stopt een grote terreinwagen met een grote man met woeste baard en gevaarlijk ogende herders hond. Waarom een foto van zijn huis, vraagt hij dreigend. Om iets van Petersburg vast te leggen, zegt de fietser. De man kijkt naar de fiets, kijkt naar de kaart op het stuur en dan is het toch goed. Geen taxateurs of mensen van de hypotheekbank.
13.     Donkerhoek
Tocht: 155(13)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Naast de brug over de vaart staat een bescheiden duiventil in het water. Aan de overkant staat een fabriek met een indrukwekkende schoorsteen. Het naastgelegen eet-café De Vossenheer toont de bijbehorende vos met een prooi in de bek. Geen eetgelegenheid voor vegetariërs. De rode bakstenen van de oude smederij zijn diep uitgesleten. Bij de Laurenstsjerke staat een beeld van een jongen, die de kerkklok luidt. Dat deed hij, volgens het verhaal, in 1749 om de bevolking te waarschuwen voor een belastingophaler. Het volk liep te hoop en de ophaler koos het hazenpad. Een goede tip voor de dagen voor 1 april. Even voorbij de fietstunnel protesteert een eenzaam bord tegen en nieuwe rondweg door ’t West, een open polder gebied met een verre horizon.

14.     Hoornsterzwaag
Tocht: 155(14)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


De huizen van Hoornsterzwaag staan aan de lange weg met aan de ene kant het dal van de Tjonger en aan de andere kant het ontgonnen veengebied. De weg en de langgerekte dorpen liggen hier al eeuwen. Zo ook de grote kei van 16000 kg die hier langs de weg ligt uit te rusten van zijn tocht vanaf de Miedwei. Ergens tussen de verspreide boerderijen en huizen van rode baksteen staat een kerkje uit 1621 op een bescheiden heuvel. Er is binnenkort een gratis optreden van de accordeongroep van HansCrobbers. De koffie is dan klaar, maar vol is vol. Rondom de kerk staan sobere grafstenen. Hier staat ook de steen van Ibeltje, die slechts achttien jaar en een paar maanden mocht worden. Het bizarre toeval wil, dat haar familienaam Achtien is. Haar portretje op de grafsteen toon een jonge vrouw, die nog veel van het leven verwachtte.
15.     Jubbega-Schurega
Tocht: 155(15)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Onderweg naar Jubbega-Schurega worden zijwegen gepasseerd, die soms het achtervoegsel “wei” dagen, maar soms ook “reed”. Voor deze streek heel gewoon, voor kinderen uit de randstad iets om te lachen. Daar heb je de Wietze Mulderreed en ook de Groeneboomsreed. Vlak voor het dorp bevind zich een bedrijf in tegels, waar ook een stenen pagode te koop is. Een boerderij heeft een fraai paard in het bovenraam van de voordeur. Een zandweg loopt tegen een eeuwenoude kerkje uit 1713. Boven de ingang hangt een goudkleurig familiewapen. Er wordt binnenkort een concert gegeven, dat om 14.30 oere begint. Op weg naar Oudehorne komt men langs een tuin, waar een technisch mens zijn liefde voor oude machine toont. Ze roesten rustig en tevreden tussen de planten, die blij zijn, dat het voorjaar wordt.
16.     Oudehorne
Tocht: 155(16)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


Een bord in het weiland kondigt een concert aan van de band “De Vrije Fries”.Een benzine pomp van Texaco heet de bezoekers welkom en verstoort met zijn rode kleur de sfeer van dit ingetogen landschap. Aan beide kanten van de Schoterlandseweg staan boerderijen en huizen uit alle tijden en in alle formaten. Het bedrijf van Kuperus in landbouwwerktuigen springt er duidelijk uit, net als de kerk.
17.     Nieuwehorne
Tocht: 155(17)
Bezocht op: 14 maart 2012
Provincie: Friesland


De school voor kinderen uit de omgeving staat in Nieuwehorne. Twee vrouwen voeren overleg over het lappen van de ramen. Voor een wit huis staat een boom, die zonodig aangekleed moest worden. Een ijverige breister koos voor het jasje een palet van kleuren. De boom is goed de winter doorgekomen, maar oogt niet bepaald gelukkig. Op het pleintje bij de kerk staat een viskraam en een beeld van een man met een dorsvlegel.