Tocht 139 - Het voormalige veen rond Kloosterhaar
Datum:
29 Juni 2011
Weersomstandigheden:
Bewolkt
20 graden
Wind :Zuidwest 4

Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Mariënberg met de trein)
Tocht: Mariënberg - Hardenberg
Hardenberg – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 77 km
Totaal 105 km
Aantal plaatsen:  19
 
1.     Sibculo
Tocht: 139(1)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Sibculo begint bescheiden. Door het voormalige veengebied loopt de Kloosterdijk langs de Zonnehoeve. De plaatselijke lagere heeft kindvriendelijke kleuren, een tuinier houdt zijn buxus netjes geknipt, een automobielbedrijf heeft de occasions voor de deur staan en een bedrijf doet in natuursteen. Tegenover de kerk is de plaatselijke supermarkt waar je ook bloemen kunt kopen.Niet vermoedt, dat achter de huidige kerk de restanten van een eeuwenoud klooster liggen. We praten over de middeleeuwen, toen in 1403 ene Johan Clemme in dit verlaten oord een klooster stichtte voor “broeders des gemenen leven”. Daar was echter al snel weinig belangstelling en met de overgang naar de orde van de Cisterciënzers begon de bloeiperiode met ruim 20 klooster verspreid over Nederland, België en Duitsland met Sibculo als hoofdvestiging.
Bij de reformatie was het afgelopen met het klooster, de zaak werd afgebroken en als bouwmaterialen verkocht. Opgraving op initiatief van de heer van Heek brachten wel restanten aan het licht, die in een klein museum bewaard werden. Toen dat dicht moest ging alles naar het Rijksmuseum Twente. De waterput is er nog en verderop ligt een heuveltje waar nog één graf uit 1500 ligt. Hier rust al eeuwen Guete Heitewegge met het verzoek om te bidden voor de ziel. De huidige begraafplaats is ernaast, op historische grond.
2.     Westerhaar-Vrvw.
Tocht: 139(2)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Westerhaar heet eigenlijk volledig Westerhaar-Vriezeveenwijk. Dat is zelf voor verkeersborden te lang, vandaar dat er alleen het eerste deel op staat. Aan de lange doorlopende weg is de Rabo-bank gevestigd in een mooi wit pand. Het winkelcentrum wordt druk bezocht en de twee kerken moeten ruim voldoende zijn om iedereen die dat wil te sterken in het geloof. Bij een eigentijds cultureel centrum wacht een groep schoolkinderen met gele fietshesjes op vertrek. Ze komen net uit een voorstelling over Rock en Roll en het was vet gaaf. Je ging er zelfs van dansen. Het Veenkanaal maakt duidelijk, dat hier tussen 1850 en 1950 het veen werd afgegraven. Bij het voormalige sluisje staat cafetaria De Sluus. Het kanaal is recht en niet meer te gebruiken voor de scheepsvaart. Bij de Engebertsdijksvenen staat nog een oude fabriek met een onbekende bestemming. De storm heeft een boom geveld en aan de overkant kijken ezels toe. Ze behoren toe aan de Stichting IAA. Hier wordt gewerkt aan het welzijn van jongeren met veel agressie en volwassenen met een psychiatrische handicap. De kracht ligt in de driehoek -Cliënt – Ezel – Begeleider. De therapie wordt in Italië al veel toegepast en heeft resultaat. Dat is de overtuiging van één van de initiatiefneemsters. Het symbool voor hun werk is een de blauwe ezel met gele handjes, die staan voor de aaibaarheid van het dier. De ezels zelf kijken nieuwsgierig toe en nemen af en toe een hapje. Ze vinden zichzelf beter voor dit werk dan paarden en honden.
3.     De Pollen
Tocht: 139(3)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Tussen de bomen aan de rand van de Engbertsdijkvenen ligt het Veenmuseum. Het verhaal van het leven van de veenarbeiders wordt hier binnen verteld. In het resterende stukje veen huizen zeldzame platen en dieren en daar is men internationaal zuinig op, door de waterstand bewust op peil te houden. Het Stroomkanaal aan de zuidgrens wordt uitgegraven en voorzien van afwisselende oevers. Bij de brug over de Itterbeek wachten twee meisjes geërgerd op hun broertje, die zo nodig moet gaan plassen. Het kleine schooltje van De Pollen gaat net uit en ouders halen kun kinderen op met de auto. Een jongetje moet nog even wachten en eet een ijsje . Aan de overkant kunnen de boodschappen worden gedaan in de buurtsuper. Het is verbazend waarom mensen toch leeuwen met wapenschilden plaatsen bij hun toegangshek. Misschien voelen ze zich dvoor even van adel.
4.     West Geesteren
Tocht: 139(4)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Waarschijnlijk lag dit stuk land wat hoger en op de plaats waar de Itterbeek en de Broekbeek samenvloeiden. De boerderijen liggen verspreid en de bomen zijn in de loop der jaren tot ver boven de daken uitgegroeid.Voor de ingang richting erf ligt een grote steen. Verderop stort een nieuwe niet-agrarische eigenaar zich op zijn volmaakte gazon. De bovengevel van zijn gerestaureerde huis is voorzien van houten licht grijze planken, die kenmerkend is voor de streek. Iedereen houdt zich eraan, ook in dit ik-tijdperk.
5.     Weitermanslanden
Tocht: 139(5)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Een lange weg loopt door het vlakke land met hier en daar een boerderij. Voor één van de boerderijen ligt een groepje koeien tevreden te wezen. Mensen zijn er vandaag niet. Ooit was het plan om hier een echt dorp te bouwen. De naam was er al Weitermansdorp. Verder dan een paar stukjes klinkerweg is men nooit gekomen. Naast een zandweg met bomen loopt een fraai fietspad naar de bewoonde wereld.

6.     Geesteren
Tocht: 139(6)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Het oogt landelijk en rustig vandaag in Geesteren. Een week geleden was het hier wel even anders. Toen streek de paardenwereld neer naar het jaarlijkse Internationale Concours Hippique van Geesteren. Daarvoor wordt een soort paardenstad gebouwd, want naast de sport en de handel moet er ook genetwerkt worden. Je kunt erbij een biertje drinken, want student-chauffeurs rijden je met je eigen auto naar huis tegen een kleine vergoeding. Wat vandaag rest is het beeld van de twee steigerende paarden bij de kerk. Een beeld van Jezus kijkt toe, hoe er aan de overkant nieuwe appartementen gebouwd worden. Naast het winkelcentrum staat een mooi oud pand, waar een juwelier in huist. Het hele dorp wordt uitgenodigd voor een BBQ op 3 juli, waarbij de volwassenen € 20,- moeten bijdragen. Kinderen mogen voor € 7,50. De fietsroute naar Tubbergen laat nog iets van het verleden zien. De loopt langs een paar oude boerderijen met schuren met vlechtwerk en rieten daken. Het land heuvelt een beetje en dat was de reden, dat men zich vanaf 1500 voor Chr. Hier vestigde. De es ligt er nog ongeschonden bij. De naam van Geesteren heeft te maken met het woord “geest” en dat betekent weer zand.
7.     Tubbergen
Tocht: 139(7)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Bij Tubbergen tekent zich een heuvel af in het landschap. Een meisje trekt een touw strak over de weg om de koeien naar de stal te leiden. De 100 koeien nemen hun tijd om richting stal te kuieren. De rest van de familie helpt mee. Tubbergen verwelkomt de bezoeker met een nieuwe middelbare school en een oud klooster, dat nu een verzorgingshuis is geworden. De zusters verrichten al vele jaren barmhartige werken en ze worden hiervoor bedankt met een beeld in de tuin. Het centrum kent de bekende winkelstraat met een bakker, die wat kleffe pizzabroodjes verkoopt. Het stadhuis en de ex-woning van de burgemeester hebben een horecabestemmingen gekregen met bijbehorende namen. De toren van de St. Pancretiuskerk is van 1502 en heeft in 1896 een nieuwe kerk als buurman gekregen. De katholieken hadden de kerk weer in bezit gekregen na een overname van de Hervormden van 1632-1810. In de buitenwijken van Tubbergen worden vooral luxe huizen gebouwd. Dat is goed voor de gemeente en de middenstand.

8.     Vasse
Tocht: 139(8)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel



Een wegwerker met een bosmaaier maakt de bermen weer kaal. Bij een grote boerenhofstede heeft men nieuwe bomen langs de oprijlaan geplant. Een man maakt het erf schoon met een bezem van wilgentakken. In het dorp verrijst een grote kerk met bijbehorende gebouwen. Het lijkt wat te groot voor het bescheiden dorp. Bij een hotel, dat de naam heeft van een tante, kan men overnachten in boerderijachtige huizen met de karakteristieke houten voorgevels.
Even buiten het dorp komt men via het “Zusterspädke” bij de kruidentuin. De zusters zijn er niet meer en hun huis werd conferentieoord.
9.     Hezeringen
Tocht: 139(9)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


De weg loopt langzaam omhoog de Braamberg op. Er is een zijweg naar Molen van Bels en Molen Frans. Het landschap oogt Limburgs en er ontstaat een wijds uitzicht. Bovenop de berg staat een kapelletje met Maria voor een felblauwe achtergrond. Verderop hangt haar zoon aan het kruis. Een verbouwde boerderij nodigt u uit om een weekje te komen logeren.
10.     Mander
Tocht: 139(10)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


De weg naar Mander is net opnieuw bestraat. Het laatste stukje is nog niet klaar. Het gaat hier nog om echte straatklinkers. De boerderijen van Mander liggen wat verspreid. Het Mariakapelletje is een kopie van het exemplaar op de Braamberg. Een groot toegangshek leidt naar een bescheiden boerenhof. De camping heeft nog plaats in overvloed en wacht op de
11.     Manderveen
Tocht: 139(11)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Manderveen is een verzameling vrijstaande huizen. Ze zijn ruim opgezet en bestemd voor mensen, die ruimte zoeken, maar elkaar toch niet kunnen missen. Zo ook de twee vrienden met hun plastic tractor op het enige kruispunt van het buurtschap. Ze vragen iedereen waar hij of zij naar toe moet, want zij weten de weg. Amsterdam of Utrecht zijn hen onbekend, maar Tsjechië en Kroatië weten ze te liggen. Ze waren er met vakantie en mochten daar meerijden in het “bakkie’ van een echte tractor. De eigenaar van een mooi nieuwbouwhuis heeft voor de zekerheid maar een gevelsteen geplaatst met het bouwjaar 1997 en een rijtje initialen (R.G.W.R. en S.G.G.K.).
Verstopt in de heg heeft men ooit een bord geplaatst om aandacht te vragen voor de kinderen. Deze letters zijn echter bijna vervlogen.
12.     Langeveen
Tocht: 139(12)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Het plein bij de turfgraver met kruiwagen is wat kaal en iets te groot voor het dorp. Het zalencentrum ligt er werkeloos bij. Aan de kerkstraat wordt het meer intiem met een rijtje oude witte huizen, de hoge bomen en het beeld van een lam op de rug van een moederschaap bij de Mariaschool. De kerk is gewijd aan St. Pancreas, die als Romeinse soldaat in een glazen stolp staat. Aan de overkant, naast het kerkhof, staat een heel kleine imitatie van de grot van Lourdes. Ook hier verschijnt Maria aan het herdersmeisje, maar de tijd heeft de glans ervan wat weggedoft.
Langeveen zwaait u uit in de eigen streektaal: “good goan & wear komm’n”.
13.     Bruinehaar
Tocht: 139(13)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Er zijn meer plaatsen in deze streek, die eindigen op “haar”. Dat “haar” heeft betrekking op een zandheuvel waar men kon wonen en leven temidden van het uitgestrekte veen. Bruinehaar ligt inderdaad wat hoger en de huizen staan tussen bomen. Ooit was het een boerengemeenschap, maar veel huizen zijn opgeknapt en in handen van rustzoekers. Bij een pleintje staat een voormalig wit kerkje, dat nu dient als gemeenschapshuis. Een groepje mensen op leeftijd zit aan een tafel en praat over vroeger of doet een gemeenschapsspel onder leiding van een jongere.
Op het mededelingenbord buiten hangen berichten over de avondvierdaagse, de ouderengym, de kinderopvang, het bestellen van boeken en de eikenprocessierups. De heide van het naastgelegen natuurgebied is afgeplagt om niet overwoekerd te worden.
14.     Kloosterhaar
Tocht: 139(14)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Een man op leeftijd schildert een zee met zeilvrachtschip op de deur van zijn garage. Hij is net aan het tuig toe en dat is nauwkeurig werk. Na zijn ziekenhuisopname afgelopen jaar kan hij niet meer lang staan, maar schilderen wil nog wel lukken. Hij kent het monument aan de Groenedijk voor de Joodse dwangarbeiders die hier enkele maanden verbleven. Samen met enkele andere bewoners heeft hij zich ingezet om ervoor te zorgen, dat dit stukje vergeten geschiedenis weer aandacht kreeg. Joodse mannen tussen 17 en 55 jaar uit Groningen werden gedwongen om hier zwaar werk te verrichten. De meeste waren dit niet gewend. Het eten was schaars en men was afhankeleijk van de pakketten van familieleden. Vlak in de buurt lag nog zo’n kamp, in Balderhaar. Alle Joodse mannen zijn in oktober 1942 afgevoerd naar Westerbork voor een z.g. familiehereniging. De geschiedenis weet hoe het hen is vergaan. De 17-jarige Peter Gerzon kan het echter wel navertellen. De onthulling van het monument was voor hem en de dorpsbewoners een ontroerende gebeurtenis. Eindelijk was recht gedaan aan een stukje vergeten verleden. Later is het kamp nog gebruikt voor evacués die weg moesten voor de bouw van de Atlantikwal, die de Duitsers bouwden om een invasie uit Engeland te voorkomen. Van beide kampen is niets meer over. De gebouwen zijn stuk voor stuk afgebroken. De kantine is lang het dorpshuis gebleven, maar toen de oude school vrijkwam verdween ook die uit het landschap. Het huidige dorpshuis naast de kerk ligt aan een parkeerterrein, dat vernoemd is naar een onderwijs. Kloosterhaar is zuinig op zijn geschiedenis.

15.     Bruchterveld
Tocht: 139(15)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Een hardloper loopt zijn rondje. Het tempo zit er goed in. Veel verkeer is hier niet. Hoewel Bruchterveld heel klein is zijn er toch nog twee kerkgebouwen, beide van een bescheiden omvang. De supermarkt heeft het niet kunnen redden.en ook de winkel in witgoed is te koop.
Langs de weg biedt iemand een hoog hok voor verschillende soorten dieren aan. Twee tuinkabouters op een elektriciteitskast kijken toe.

16.     Ebbenbroek
Tocht: 139(16)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


In Ebbenbroek is men zeer zuinig op de kinderen. Bij bijna elk huis hangt een uithangbord met de tekst “Spelende kinderen”. Aan de enige kruising staan twee oude gebouwen. Eén ervan heeft een nieuwe broodwinning gevonden in “De Uitdaging”. Er staat een gele auto met aanhanger waarvan de ramen geblindeerd kunnen worden. Zo kan men vervoerd worden naar een onbekende plek en daar worden de toekomstige helden dan gedropt. Men kan ook gewoon thuis blijven in dit voormalig Ot en Sien – schooltje uit 1904 en daar avontuurlijk koken met streekproducten. Een grote landbouwmachine neemt de kruising. Er wordt hier dus ook nog geboerd. De weg heeft de mooie naam”Morgenroodweg”. Zou het om de mooie natuur gaan of een socialistisch verleden?
17.     Vennebrugge
Tocht: 139(17)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Voor een opgeknapte boerderij hangt een boom met peren te wachten op de herfst. Bij een andere historische boerderij staat een mooie zwarte houten schuur. De weg is rustig sinds de nieuwe ”Duitslandweg” is aangelegd. Vennebrugge ligt aan de oude verbindingsweg richting oosterburen. Een buurtschap met dezelfde naam ligt net over de grens. Niets verwijst naar een veldslag tussen de Spanjaarden en de aanhangers van Willem van Oranje in 1580. Inzet was om het beleg van de stad Groningen te breken en het Noorden te bevrijden. De Spanjaarden wonnen en 1500 Staatsen kwamen om. Nu is er in Vennebrugge een bedrijfje, waar men je kapotte computer kan repareren.
18.     Hoogeweg
Tocht: 139(18)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Door Hoogeweg loopt de Hoogeweg. Eeuwenlang was dit de verbindingweg door het veen richting Duitsland. Een wordt een nieuwe huis gebouw en de dakspanten wachten op dakpannen. Het buurthuis annex zalencentrum is nu niet in bedrijf. Om te illustreren, dat men een goede band heeft met de oosterburen wordt binnenkort in een feesttent een vrolijke avond gehouden met veel Tiroler-muziek. Voor de veiligheid hangt een defibrillator in een groen kastje aan de muur. Een buxusliefhebber heeft in zijn of haar voortuin een kunstwerk geknipt. Verderop staan veel omafietsen voor de deur. Zijn ze voor de verkoop of is er een feestje voor een meisje dat vandaag is geslaagd?
19.     Hardenberg
Tocht: 139(19)
Bezocht op: 29 juni 2011
Provincie: Overijssel


Het stationsgebouw heeft een andere bestemming gekregen. Aan de muur hangt een poster met het verzoek om bij te dragen aan het opleiden van blindengeleide honden. Bij de bushalte staat het levende voorbeeld. Een blinde man in een blauw shirt wacht rustig af tot zijn hond in actie komt. Aan de Stationsweg staan een paar huizen uit de tijd dat het spoor hier werd aangelegd. De Prinses Julianalaan laat zien dat alles vergankelijk is en dat haar achterkleindochter nu deze titel draagt. Hardenberg is een mengeling van oud en nieuw. Bij de dorpspomp schitteren de oranje letters van de firma Blokker. De witte uitspanning “Den Hardenbergher’ steekt fel af tegen de pasgebouwde Alfa College. In de muren van het kerkhof heeft men oude molenstenen gemetseld. Hier moet ooit ergens een kasteel hebben gestaan. Verderop huist de douane in een landhuis. Het wapen van ons vaderland hangt aan de gevel.