Tocht 138 - Oranjewoud en de klokkenstoelen rond het Tjeukemeer
Datum:
19 Juni 2011
Weersomstandigheden:
Wisselend bewolkt en af en toe regen
18 graden
Wind :Zuidwest 3

Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Heerenveen met de trein)
Tocht: Heerenveen - Heerenveen
Heerenveen – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 77 km
Totaal 105 km

Aantal plaatsen:  22
 
1.     Nijehaske
Tocht: 138(1)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Het is even onduidelijk waar Heerenveen eindigt en Nijehaske begint. Een richtingaanwijzer voor de fiets wijst naar een nieuwbouwwijk met straten met namen als “it Foardek”. Voor de brug over een vaart is een industrieterrein met hier en daar een ingebouwde boerderij. In een fraai vormgegeven pand huis een firma in rolstoelen. In de etalage staat een rolstoel uit de tijd, dat mensen met een beperking nog echt zielig waren en de voortgang zelf in gang moesten zetten.. De verkoopster heeft geen tijd voor nadere uitleg, want er zijn twee klanten op bezoek, die alles willen weten over de verstelbaarheid van de zittingen. Ze ligt op de grond om te zoeken naar de verstelmogelijkheden. Ze zal het druk krijgen de komende jaren. Over de brug verdwijnen de bedrijven en verschijnen huizen in velerlei soorten en uit velerlei tijden. Een huis valt op door het grappige klein voorhuis.
2.     Oudehaske
Tocht: 138(2)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


De weg richting Joure heet terecht Jousterweg. Het is een oude ontginningsdijk met zeer uiteenlopende huizen. Bij een voormalig boerderij biedt iemand langs de wegtweedehands fietsen te koop aan. Een statig huis met zwart-witte luiken heeft een gazon met een vlaggenmast. Natuurlijk prijkt er de Friese vlag. In een hoog wit huis worden 2e hands kleren verkocht. Aan het raam hangen roze hartjes. De klanten zullen vooral vrouwen zijn. Bij de kruising in het dorp staan de kerk en het witte dorpscafé. In de hoek staat een bijzonder bushokje. De wanden en de banken zijn volledig volgeschreven met teksten van jongeren, die te lang op de bus moesten wachten. Oudehaske gaat met zijn tijd mee met teksten als “FK is lekker ook homo” en “er zijn hoeren in de club”. Gelukkig staat er ook “Douwe kuss Femke”. Het Nannewijd ligt er vanochtend verlaten bij in de motregen. Toeristen zijn er nog niet. Het is een plaats voor de geliefden uit het eigen dorp.
3.     Haskerhorne
Tocht: 138(3)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


De kerk van Haskerhorne ligt op een bescheiden heuveltje. Het kerkhof heeft generaties dorpelingen een laatste rustplaats gegeven. Aan de overkant staat een klein rijtje huizen, die volgens twee wachtende moeders de fabriekshuisjes heten. Ze werden gebouwd voor het personeel van de melkfabriek, die er naast staat, maar geen melk meer produceert. Eerst handelde de eigenaar nog in banden en nu doet hij in “gifts” en geschenken. In de bossen verderop ligt nog een klein weitje. Het heet in de volksmond het “droppingweitje”. In de oorlog werden hier wapens voor het verzet gedropt . Nu wachten paarden hier geduldig op hun ruiters.

4.     Joure
Tocht: 138(4)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Een eenzame toren bewaakt de algemene begraafplaats van Joure. Op een plein staat een bolvormig gebouw met drie griffioenen op het dak. Er is een opening in en daar verkoopt men vis. Het is er druk vandaag. In de hoofdstraat staat de kerk met bijbehorende toren. Beide zijn te danken aan de heer Gritman, Hobbe van Baerdtig. De toren kwam er in 1628, de kerk in 1644, beide in de Hollandse renaissancestijl. In de toren zijn nog steeds 3 cellen voor het “geboefte” te vinden. In 1939 brandde de kerk bijna volledig af, alleen muren en de toren bleven behouden. In 1947 werd alles weer herbouwd. In dezelfde straat klinkt luid het tikken van een uurwerk. In het witte huis met een bijzondere daklijst is de klokkenmaker Jac. Ten Hoeve gevestigd. Aan de gevel hangt een bord met de bewoners vanaf 1688. Het waren een ontvanger van belastingen, kooplui/renteniers, een boer met 10 koeien, en daarna veel klokkenmakers. Een ophaalbrug geeft het grachtje achter de hoofdstraat de ruimte voor kleine bootjes. Herberg Het Tolhuis is zwart geschilderd en heeft lang geleden in het wapen aan de muur al geschreven, dat het er goed logeren was. Even buiten Joure ligt de indrukwekkende fabriek van Douwe Egberte. De geur van koffie houdt de hele omgeving de hele dag wakker. Langs de rondweg hangt een aanplakbiljet met de oproep om vooral naar het fierljeppen te komen kijken. De foto toont de spectaculaire sprong van een jongen met een polsstok.

5.     Snikzwaag
Tocht: 138(5)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


De weg door Snikzwaag verlaat even de Leeuwarderweg. De kleine begraafplaats met klokkenstoel is een mooie verstilde plek met uitzicht op de weilanden. Zo’n 40 graven uit de afgelopen 150 jaar rusten uit van het leven. Zo ook de rustplaats van graf van Froukje Jans Boekema, die in 1841 werd geboren en in 1917 overleed. Korstmossen op de grafsteen geven aan, dat lucht hier zuiver is. Snikzwaag kent een beperkt aantal huizen en wat boerderijen. Gelukkig stofferen de koeien hier nog de groene weilanden.
6.     Broek-Noord
Tocht: 138(6)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Het welkomsbord van dit buurtschap is welgemeend, maar niet allerdaags. Men heet u “wolkom yn de broek”. Op de daken van oude boerderijen prijken houten zwanen om erf, mens en vee te behoeden. Een ooievaar heeft zich er niets van aangetrokken en broedt op zijn nageslacht. Achter de huizen loopt de vaart, waar vroeger al het vervoer over ging. Broek-Noord heeft een eigen bescheiden kerkje en steekt hiermee Broek-Zuid de loef af. Langs de vaart naar Joure staan houten loodsen voor de vele plezierjachten. Aan het einde van de vaart bouwt jachtwerf De Jong houten schepen.
7.     Broek-Zuid
Tocht: 138(7)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Het is even zoeken naar de toegang tot Broek-Zuid. De weg met boerderijen loopt tussen de Tramwei en de vaart richting Langweerder Wielen. Het woord wei staat in Friesland gewoon voor weg. Aan de horizon domineert het silhouet van de fabriek van Douwe Egberts het vlakke land.
Slechts een hond heet de fietser welkom, tot heel dicht bij de enkels.

8.     Scharsterbrug
Tocht: 138(8)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Tussen de Langweerder Wielen en het Tjeukemeer loopt de Scharsterrijn, een brede waterweg vroeger belangrijk voor het vrachtverkeer over water. Nu een belangrijke route voor de pleziervaart. De enige brug was, die van Scharsterbrug. Die staat vaak open en het landverkeer moet dan wachten. Hoog boven het landschap prijkt de fabriek. Die stamt uit 1911 en heette toen NV Hollandia, een straat herinnert nog aan deze naam. Langs de weg staat een rij huizen ooit gebouwd voor de arbeiders van deze fabriek. Er is een mooi fietspad langs het water in de richting van het Tjeukemeer. De A6 verstoort met een viaduct de oneindigheid van dit vlakke land.

9.     Oldeouwer
Tocht: 138(9)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Aan de Scharsterrijn staat bij een kleine jachthaven een gemaal. Een opgeknapte skoetsje ligt Fries te wezen langs de kade. Er staan twee huisjes te wachten op vakantiegasten. Midden in de polder ligt een eenzaam huis van iemand, die van heel veel rust houdt. Ook Oldeouwer heeft een klein begraafplaatje met de traditionele klokkenstoel. Onder deze stellage ligt een oude grafsteen uit 1603 met een indrukwekkend familiewapen. Door de regen is de tekst wat moeilijk te ontcijferen, maar de tekst “en leyt alhier begraven” komt een aantal malen terug. De familie heeft er dus goed gebruik van gemaakt. Hedendaagser is de kleine steen van Jacob Holtrop, die in 1951 maar tweeënhalve maand oud mocht worden. Blauwe vlinders houden hem hier gezelschap.

10.     Ouwster-Nijega
Tocht: 138(10)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Een buurschap van voormalige boerderijen langs een dijk, die net iets hoger ligt dan het land. Een boer durft te investeren in een nieuwe stal. De buren van de Jantina Hoeve zoeken het meer in een camping. “Bed en Breakfast” heet hier in Friesland “Bêd en Brochje”. Naast de grote boerderijen staat hier ook wit een minihuisje met groenwitte strepen. Een zijweg voert naar de begraafplaats met bijbehorende klokkenstoel en in de verte snort het verkeer over de A6 richting Lemmer.
11.     Ouwsterhaule
Tocht: 138(11)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


De kerk is oud en een rijksmonument. Op het kleine pleintje staat een stenen bouwsel, dat bij nader onderzoek een kunstwerk blijkt te zijn. De kunstenaar is Gerlof Hamersma en die heeft iets met afstanden. In een cilinder van messing heeft hij de afstand tot de zon en de maan laten opnemen en ook die naar Johannesburg en Hong Kong. De afstand Ouwsterhaule Hong Kong bedraagt 9170548,4 meter. De afstand naar Ouwster-Nijega is duidelijk korter. Het gaat om verhoudingen en de menselijke maat. Ouwsterhaule is maar een bescheiden dorp en dat verkaart misschien, dat er maar één persoon herdacht moet worden als slachtoffer van de Duitse overheersing. Het was Jetse Veldstra. Een bordje wijst de weg naar het busmuseum, wat verscholen achter de huizen. Op het parkeerterrein staan twee oude bussen te wachten op grondig herstel. Binnen schijnen er nog 44 andere te staan en samen met 230 uniformen wil dit museum uitgroeien tot een Nationaal Openbaar Vervoersmuseum met 25.000 bezoekers per jaar. Nu is het er stil en er drijft wat olie in een regenplas.

12.     Rohel
Tocht: 138(12)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Rohel ligt aan het Tjeukemeer. Er is een parkeerplaats voor liefhebber van de watersport bij een horecagelegenheid. Op een bord is aangegeven waar men met een boot heel hard mag varen. De kleine camping telt vandaag drie caravans en een wat verregende tent. Het enorme meer ligt er wat verlaten bij. Rohel kent verder een paar boerderijen en een bedrijfje, dat houten tuinmeubelen maakt. Die kun je op maat bestellen.

13.     Vierhuis (Heerenveen)
Tocht: 138(13)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Bij het gemaal ligt een kleine haven voor plezierboten. Hier en daar ligt ook een boot van een palingvisser. De netten liggen te drogen op het land. Het huis op de hoek van het land steekt fel af tegen de zon, die net door de regenwolken prikt. Het baken versterkt de oneindigheid van het Tjeukemeer. Aan de overkant van de brug ligt een restaurant. Een visser heeft net zijn stekje gevonden en gooit zijn hengel uit. Vierhuis heet natuurlijk anders op zijn Fries: Fjouwerhǔs.
14.     Polle
Tocht: 138(14)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Een scooter op een paal verwijs naar de plaatselijk handelaar in fietsen en brommers. Die is vandaag gesloten, maar achter zijn winkel staan een arrenslee en een ponywagen. De eigenaar wil blijkbaar niet kiezen tussen vervoersmiddelen uit verschillende tijden. In de slee ligt een verzameling wieldoppen te wachten. Twee paarden kijken nieuwsgierig toe.
15.     Rotsterhaule
Tocht: 138(15)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Op de hoek staan een paar witte huizen, die fel afstekken tegen alles wat hier groen is. Achter een boerderij staat een windmolen en bij de huisartsenpraktijk Zwartebrug staan veel auto’s in de berm. Er is een winkel met gereedschap, die blijkbaar recht van bestaan heeft in dit landelijke gebied. Om dit gevoel te versterken heeft men maar een plastic koe boven de ingang geplaatst. Voor een fabriek staan twee mannen te roken. Het ruikt er naar koek en dat klopt, want binnen wordt gebakken, geen koek, maar pepernoten. Er wordt gewerkt aan de voorraad voor de komende Sinterklaas. Het is een geheim, zeggen ze, maar deze fabriek is eigenlijk van de Sint en zij zijn eigenlijk zwarte pieten.
16.     Onland
Tocht: 138(16)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


De Nieuwe Weg voert naar Onland. Daar is tussen de weilanden een rijtje gelijksoortige huizen gebouwd. Ze zijn met vlaggen versierd en dat is nog van het dorpsfeest van vorig weekend. Het feest had als thema’s iets met cowboys. Want er hangt een bord met Lucky Luck. Hij werd gezocht en leverde 1 miljoen dollar op als hij zou worden gepakt.
17.     Sintjohannesga
Tocht: 138(17)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Ook in Sintjohannesga zijn de restanten van het dorpsfeest te zien.Voor de plaatselijke slijterrij/kroeg staat een bord met “saloon”. De zaak is vandaag gesloten. Tot verdriet van een fietsend echtpaar. Een groot bord met een oude man met baard laat zien, dat hier de echte Sonnema Beerenburg word verkocht en geschonken. Er is een school in het dorp en de kinderen zijn stil aan het werk. Een rode poes maakt van de gelegenheid gebruikt om het schoolplein te bezetten en vriendelijk te spinnen tegen een voorbijganger. De kerk van het dorp is nog niet zo oud, in tegenstelling tot de molen in de verte. Vlak naast de molen staat het gemaal, symbolen van vooruitgang, maar wel uit verschillende tijden.

18.     Rottum
Tocht: 138(18)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Aan de overkant van de weg begint het natuurgebied “Easterkar”. It Fryske Gea waakt hierover. Bij een bord met de fiets- en wandelroutes rusten 3 jonge eenden uit van het zwemmen. Ze zijn nog niet gewend aan bezoekers en kiezen veiligheidshalve toch maar de sloot. In het water weerspiegelt zich de Friese wolkenlucht. Op het pas aangelegde pleintje bij de school en het dorpshuis. Zijn drie mensen aan het werk, twee kunstenaar en een organisator. Rond de lantarenpalen worden kleurige keramische bollen geplaatst, die het plein een vrolijke uitstraling geven. Het is een onderdeel van een schoolproject over kunst. De kinderen hadden al een huisje voor de school voorzien van creatieve tegels, maar het plein bleef toch te kaal. Het bestuurslid van het dorpshuis ontdekte de 10% regeling bij de gemeente en dat leverde wat geld op. Er kwam wat educatief geld bij en de rest kwam uit de beurzen van sponsoren. De ene kunstenaar maakte het ontwerp, de andere bakte en glazuurde bollen. Ze zijn redelijk vandaalbestendig, alleen moet je er bij een temperatuur van –15 graden niet op slaan. Dat zal vast niet gebeuren. De klokkenstoel bij de begraafplaats aan de overkant houdt de wacht. Even buiten Rottum, vlak bij de vaart staat een grote zwerfsteen. Hij komt oorspronkelijk uit Uppsala in Zweden en is met het landijs meegevoerd. Met ruim 44 ton is het de grootste steen van ons land. Oorspronkelijk met hij 4 keer zo groot geweest zijn, maar een actieve handelaar blies hem met dynamietstaven in stukken en verkocht de stenen. De zeedijk bij Lemmer is ermee versterkt.
19.     Nieuweschoot
Tocht: 138(19)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Over de brug vissen twee echtparen op klapstoeltjes. Aan de overkant ligt een kleine sleepboot. Ze spreken rap Fries met elkaar, een mooie en vriendelijke taal. Langs de weg richting Oudeschoot liggen historische boerderijen. Een oprijlaan met hoge bomen voert naar de begraafplaats Schotenhof. Er is daar ook een crematorium en een klokkenstoel. Aan de weg staat een onopvallende container voor gescheiden afval te wachten op milieubewuste buurtgenoten. Een bedrijf doet in landbouwwerktuigen. Het is er stil vandaag.
21.     Mildam
Tocht: 138(21)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Het kerkje van Mildam heeft een andere bestemming gekregen. Kleurrijke borden wijzen de voorbijganger de weg.. In deze galerie “it alde tsjerkje” zijn vele kunsten verenigd, fotografie, patchwork, Hindeloper schilderwerk, keramiek, glaskunst, sieraden, 3D kaarten en metaalwurk.
Op de hoek van het fietspad naar Oranjewoud hangt de kunst gewoon voor het raam. De passant wordt gelukkig gemaakt met gedichten over Stilstaan en Thuis (Alsof je dit al kende voor jet het zag. Er geweest was voor je er zou komen). Langs het pad staan palen met vlaggetjes en een molentje draait in de wind. Het vrolijkt de dorpsfeesten van Mildam en Katlijk op. Even buiten het dorp zoekt de Tjonger zijn weg naar de Zuiderzee.
.
22.     Brongergea
Tocht: 138(22)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Brongergea was de oude naam van een terpdorp, dat hier in de 14e-16e eeuw lag. Aan het eind van de 16e eeuw verwoeste de Spanjaarden het dorp. Later ging het op in de landschapstuinen van het oOanjewoud. Op de kaart staat de naam Pauwenburg, maar Brongergea staat op het naambord langs de weg. Pauwenburg was een buitenplaats, die uiteindelijk in 1975 werd afgebroken. Er is hier een begraafplaats tussen de hoge bomen met een klokkenstoel. Het graf van de familie Van Limburg Stirum oogt als een ondergrondse schuilkelder. Net boven de bomen steekt een uitkijktoren uit, die de naam Belvédère draagt. In 1919 bouwde horeca-ondernemer Tjaarda hier een houten stellage op een heuveltje. Later werd die vervangen door een betonnen exemplaar.Het geheel is 30 meter hoog en omdat de bomen steeds hoger zijn geworden is die bijna verdwenen tussen de bomen. Boerderij Brongergea ligt er statig bij. Op het dak zijn zonnepanelen verschenen.
23.     Oranjewoud
Tocht: 138(23)
Bezocht op: 19 juni 2011
Provincie: Friesland


Oranjewoud heeft inderdaad iets met de Oranjes te maken en wel met de Friesche tak. Die kochten in 1664 heidevelden ten oosten van Heerenveen om er een lustoord van te maken. Ene prinses Albertine Agnes zette er vaart achter en haar schoondochter wilde er een landgoed van maken met de uitstraling van paleis ’t Loo. Het is niet helemaal gelukt en in de 19e eeuw verschenen in dit gebied nieuwe landhuizen. Ze staan er nu nog en zijn te bewonderen door wandelaars of een groepje vissende kinderen. Op een heel klein eilandje heeft men voor de eenden een huisje gemaakt om te broeden of te schuilen. De gewone huizen van Oranjewoud zijn alle ruim uitgevallen en zeer gevarieerd. De mooiste is wel het huis met de naam “Het Hoge Dak”.
Vlak na de fietstunnnel staat in Heerenveen het Tolhuis, misschien wel het mooiste van ons land.