Tocht 123 - Daar waar de Rijn in ons land komt
Datum:
29 Oktober 2010
Weersomstandigheden:
Bewolkt en 14 graden
Wind: Zuid 4

Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Zevenaar met de trein
Tocht: Zevenaar - Wehl
Wehl – Utrecht met de trein
Utrecht – IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein – Utrecht vv 28 km
Tocht 68 km
Totaal 96 km
Aantal plaatsen:  16
 
1.     Pannerden
Tocht: 123(1)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


De weg van Zevenaar naar Pannerden kruist een voormalige Rijnarm. Die verlandde in rond 1700. Men groef toen maar het Pannerdens Kanaal, zodat de schepen een doorgang bleven houden. Nu is het rond Pannerden een land een land van strangen en dijken, die soms wat zinloos door het land lopen. In de buitenwijken van Pannerden wordt de 50ste verjaardag van ene Henk uitbundig gevierd. Uit de borden valt af te lezen, dat Henk zich soms als vrouw verkleedde en op de posters staat hij als een soort Supermen. Ook krijgt hij de bedenkelijke tekst mee: “ Henk is net een old wief en enkel(e) plekken best stief”.In de straat kennen de meeste bewoners deze Henk echter niet. Op het plein bij de kerk springen meisjes in de pauze touwtje, net als 50 jaar geleden en in de uiterwaarden verzamelen zich de ganzen voor de wintertrek.
2.     Aerdt
Tocht: 123(2)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Even buiten Aerdt ligt een sportterrein, genoemd naar Toon van Uden. Er staat een echte tribune bij het voetbalveld, er is een tennisbaan, een basketbalveld, een handbal- en een volleybalveld. Dat heeft die Toon toch maar mooi voor elkaar gekregen. Een groepje vrijwilligers is bezig met het onderhoud. Het nieuwe Aerdt heeft zijn Koeweide en het oude Aerdt ligt aan een dijk, die ooit het water van een oude Rijnarm tegenhield. Een paar oude witten boerderijen liggen tegen de dijk aangeplakt. Eén boerderij draagt de naam “De Heammeaker” en op het houten naambord zitten een man en een vrouw rustig een boek te lezen. Er is in dit pand ook een museum, waar eigentijdse merklappen tentoongesteld worden. Omdat het museum alleen in de zomer open is, wordt het geheim van de moderne merklap niet onthuld. Bij veel huizen hangt trots de vlag met Aerdtse leeuw te wapperen. Men is duidelijk trots op het eigen dorp.
3.     Herwen
Tocht: 123(3)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Langs de dijk van Aerdt naar Herwen staat een ronde betonnen paal. Een bewoners, die net zijn herten en geiten voert weet wat het is of was. In de oorlog lieten de Duitsers hier een tankgracht graven door mensen die verplicht voor hen moesten werken. Alles ging met schop en kruiwagen. De betonnen palen moesten voorkomen, dat de tanks via de dijk verder zouden trekken. Dezelfde bewoners was 75 jaar geleden geboren in de boerderij naast het Huis van Aerdt. Dat huis of liever de burcht stond er al in 1348 en werd gebouwd door ene Willem van Rees. In 1652 werd het herbouwd tot een nieuw kasteel en tot 1881 werd het bewoond met een weduwe als laatste bewoner. Het gebouw raakte in verval en na de 2e wereldoorlog was er twijfel over de herbouw. Toch werd het tussen 1962 en 1969 gerestaureerd en nu is het een bezoekerscentrum. De witte schuur van de geiten en de herten naast de kerk draag de naam Michaels Huus en dat is niet de naam van de eigenaar, maar van een voormalig klooster, dat hier ooit stond. Toen de nonnen vertrokken was er geen bestemming meer voor te vinden en volgde afbraak. Nu zijn er huizen gepland om de kern van het dorp wat op te vullen. Tegen die tijd is de dierenverzorger waarschijnlijk te oud om zijn tuin zelf te kunnen verzorgen. Het valt op, dat er maar een paar echt oude huizen in Herwen staan.

4.     Ossenwaard
Tocht: 123(4)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Buiten Herwen loopt de dijk richting Lobith langs de Ossenwaard. In de verte loopt de voormalige Rijnstroom en nog verder is er zicht op het Montferland. Er is ook een mooi uitzicht op de kerk van Herwen en midden in het land ligt een renbaan met bijbehorende paarden. Tegen de dijk liggen hier en daar huizen, soms omgeven door een grote boom in herfstkleuren. Naast een rommelige boerderij, nu dierenopvang, staat een oude Mercedes tussen de brandnetels. De dochter des huizes knapt hem op en dat was ook hard nodig, want de elektriciteit liep nog via kroonsteentjes. Ooit moet het lukken, want ze kreeg ook een Opel C-Record aan de praat. Nu het kouder wordt ligt de klus voorlopig weer even stil.
5.     Lobith
Tocht: 123(5)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Jarenlang werd de Nederlandse schooljeugd bedrogen. De Rijn komt echt niet bij Lobith in ons land en zelfs ook niet bij Tolkamer, die na 1552 de rol van tolgaarder overnam. De schepen moesten toen betalen om hier de rivier te mogen passeren. Waar ooit de rivier liep, ligt nu een ruig begroeid weiland. De huizen langs de oude dijk van het dorp staan dicht op elkaar en bij de kerk is nog een poortje, waar de schippers door moesten om hun geld af te dragen. Nu staat er een gedicht speciaal voor fietsers, die hierdoor de illusie mogen hebben, dat zij de wereld draaiend houden. Om de relatie met de scheepvaart te ondersteunen ligt naast het tuinhek van de bakker een blauwe scheepsschroef.. Aan de overkant staan oude naaimachines in een vergeelde etalage.
6.     Tolkamer
Tocht: 123(6)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Aan de deftige herenhuizen in de hoofdstraat is te zien, dat het innen van tol voor de doorvaart over de Rijn veel bedrijvigheid met zich meebracht. Nu is die bedrijvigheid er nog steeds, maar nu veroorzaakt door het watersportgebied De Bijland. Vandaar het ruime aanbod van cafés en eetgelegenheden.Ook is er in een bijzonder hoekhuis een schoonheidssalon gevestigd met de naam Beauty, Sun en More en dat More slaat o.a. op het verzorgen van je nagels. Er is zelfs een Chinees eethuis te vinden op een boot in de rivier. De toegang loopt via een doorgang in de dijk, die bij hoog water afgesloten kan worden. Op een bord staan de hoogste en de laagste waterstanden. In 1926 was dat 16 meter 93, terwijl de dijk nu 19 meter 10 is; een geruststellende gedachte. Achter de dijk van basaltblokken torenen de appartementen, want de wie het betalen kan heeft graag een mooi uitzicht over de brede rivier.

7.     Spijk (Lobith)
Tocht: 123(7)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Bij Spijk komt de Rijn pas echt ons land binnen. Op weg naar Spijk loopt een buis over de dijk. Hierdoor wordt het gewonnen zand naar een hoge berg vervoerd en komen nieuwe recreatiegebieden in plaats van weilanden. Op het industrieterrein liggen eindeloze stapels metalen buizen, meer de fabriek lijkt het slachtoffer van de economische crisis te zijn geworden. De uitlopers van het Montferland komen steeds dichterbij en in de verte staan de kerktorens van Elten en Hoog Elten op Duits grondgebied. Behalve de kerk zijn de meeste huizen van Spijk van beperkte omvang. De grote steenfabriek was vast de grote werkgever voor de inwoners. Hij is nog steeds in bedrijf. Een hijskraan op de dijk is nu een monument geworden samen met het beeld van een steenbakker. Aan de ene kant van de grensweg is alles nog Nederlands, terwijl de overburen duidelijk Duits zijn. Hun vlag wappert naast het huis, de nummerborden zijn verschillend en men kan zich laven in de “Biergarten”.
8.     Babberich
Tocht: 123(8)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Om weer terug te komen in Nederland moet een stukje Duitsland befietst worden. De weg volgt de spoorlijn en de overgang tussen het hoger gelegen Montferland en de lagere uiterwaarden van de Rijn. Via Elten en Heikant wordt de voormalige grens met Nederland bereikt. De echte grens is er natuurlijk niet meer sinds het vrije verkeer van personen en goederen in de EU, maar de gebouwen van de douane staan er nog wel. Die van Nederland draagt nog het wapenschild van “je maintiendrai”. Nederland begint natuurlijk met een echte dijk en fietspad, dat als een rode loper uitgerold ligt. De kerk van Babberich is groot en boven de deur zijn kleurijke mozaïeken aangebracht. De viskraam staat wat verloren op het kale plein. De visboer Henry Nagel en zijn vrouw komen uit Spakenburg en beheersen net als hun dorpsgenoten de viskramen in ons land. Zijn vrouw doet de uitspraak:”Spakenburgers zijn net mieren, maar dan met vis”.
De huizen van Babberich liggen aan de oude verbindingsweg van Arnhem naar Duitsland en een oude schuur zorgt voor wat afwisseling in de keurige onderhouden woningen.
9.     Holthuizen (Zevenaar)
Tocht: 123(9)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Het fietspad van de provinciale weg krijgt een nieuwe teerlaag. Over het verlangde van de Betuwelijn rijden nu eindelijk goederentreinen. Voor een wit huis staan lindebomen geel de herfst aan te kondigen. Bij schutterij St Anna is het elke maandagavond handboogschieten en een huis op een hoek heeft een origineel naambord “’t Uivernest” met twee gestileerde ooievaars. In een andere tuin staat een stenen beeld van een roofvogel op een pilaar van keien.
10.     Oud-Dijk
Tocht: 123(10)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


De nieuwbouwwijk in ontwikkeling rukt meedogenloos op richting Oude-Dijk. Op de hoek staat een voormalige uitspanning, die nu in de huidige tijdsgeest in catering doet onder de titel “Feest in Montferland”. Er staat zelfs een kleurig treintje op het parkeerterrein met de naam “Plokomotief” vernoemd naar de uitspanning. Achter het treintje is een golfveld aangelgd, waar iedereen een balletje mag slaan. Twee jongenstjes hebben nu nog veel slagen nodig voor een hole. Ze waren allebei goed met het net. Aan het huis aan de overkant is aan de deuren nog te zien, dat hier de smederij geweest moet zijn. Hier paarden beslaan is al lang verleden en Oud-Dijk moet het doen met een vernoeming van een knooppunt van snelwegen wat verderop.
11.     Greffenkamp
Tocht: 123(11)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Even buiten Didam aan de rand van de Greffenkampse Broek komen wat wegen samen. Op dit knooppunt maakt een man zijn tuin winterklaar. Het belangrijkste van Greffenkamp is de “gemuutligheid”. Dat geld zeker voor het plaatselijke café, dat altijd gesloten is. Maar als je op de deur klopt komt de 80-jarige eigenaar de heer Koenders wel naar voren. Hij is altijd bereid om een flinke bak koffie te maken en gaat dan persoonlijk met de koektrommel rond.. De zaak heeft nog steeds een volledige vergunning en ook een tabaksvergunning, al hangt er een sticker met rookverbod op de deur. In de overkapping boven de deur heeft men een borrelglaasje uitgespaardm In Greffenkamp verzamelt een Vlaamse Gaai eikels en ligt voor een bedrijf een stuk boom met wortels kunstwerk te zijn.
12.     Loil
Tocht: 123(12)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


In Loil zijn nog twee stoffeerders en op het kerkhof naast de ruim uitgevallen kerk is men niet zuinig met bloemen. Het is immers bijna Allerzielen. Op het pleintje staat een soort mast van schutterij Loil Vooruit met een geweer in top. De schutterij laat trots zien, dat zij al in 1515 bestond. Langs de weg heeft een bewoner een richtingaanwijzer uitgezaagd met aan de ene kant de richting Loil en aan de andere kant zijn familienaam Ter Heerdt. In de tuin staat een oude poppenwagen met bloemen. Aan de rand van het dorp langs de rondweg waakt de witte molen De Korenbloem over het wel en wee van de bewoners van het dorp.
13.     Holthuizen (Didam)
Tocht: 123(13)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Langs de kronkelige dijk van Holthuizen liggen verspreid de boerderijen. Soms nog in bedrijf, maar meestal ingenomen door rust- en stiltezoekers. Bij de spoorbaan pronkt een grote witte boerderij met haar verleden, terwijl het mos langzaam bezit neemt van het rieten dak. Aan de overkant hangt de piratenvlag uit en wordt een zwaar vervallen boerenerf door herbouw van de ondergang gered. De bewoners wonen tijdelijk in een noodwoning, terwijl twee meisjes en een hond genieten van de vrijheid en de wanorde.
14.     Nieuw-Wehl
Tocht: 123(14)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Bij de kruising staat een mooi symmetrisch huis met blauwe luiken en leiperen voor de deur. De takken zijn met zorg aan de dwarsverbindingen gebonden en een ruime oogst blinkt in de middagzon. Naast de kerk is de Fatima-sjop, een winkel die de producten verkoopt van mensen met een handicap. Die zijn hier in grote getale te vinden, want in Nieuw-Wehl is het wooncomplex Fatima, partner in zorg staat op de plattengrond. Naast de winkel staan kleurrijke schoenen en laarzen te koop en een bezoekster kan hier altijd wel een bijzondere cadeau vinden. Vlak voor kerst is eer week lang een kerstmarkt, vroeger was die hier in het dorp met veel versiering en verlichting, maar nu is die helaas verplaatst naar Doetinchem. Dat levert meer klanten op. Aan de overkant waakt een Maria met een treurig gezicht over deze gemeenschap en de school is in het bezit van een zeer vrolijke muurschildering.
15.     Kleindorp (Wehl)
Tocht: 123(15)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Een man komt thuis van zijn drukke werkweek. Zijn hond verwelkomt hem met blij geblaf en zenuwachtig gedrentel. Het is inderdaad maar een heel klein dorp, zegt de man en verder heeft hij er niets over te melden. Voor een huis verderop staat een stalletje met planten en de bijbehorende bank is stevig en zeer van hout.
16.     Wehl
Tocht: 123(16)
Bezocht op: 29 oktober 2010
Provincie: Gelderland


Wehl pikt het niet. Dat staat op het blauwe bord bij binnenkomst. Het gaat om Domus en de vrouw van de bakker vertelt, dat het gaat om een plan om een groep delinquenten en plegers van zedendelicten in het centrum van het dorp te huisvesten. Het grootste bezwaar is de plaats van de woning, vlak kinderdagverblijven. Ze drukt zich diplomatiek uit en wil alle klanten te vriend houden. Op het oude stadhuis in Wehl zal er niet over vergaderd worden, want dat is al een tijd in handen van een verzekeringskantoor.. Wehl is in het bezit van een ouderwets richtingaanwijzer van de ANWB en wel met het nummer 1586. Het plaatselijke museum “ut Olde Ambacht” is gehuisvest in een grijze houten schuur. Buiten staan oude gereedschappen te wachten op betere tijden, net als de oude fabriek met zijn hoge toren naast het station. Aan de overkant is ook nog een voormalige stoom-timmerfabriek te zien..