Tocht 121 - De Noordoostpolder in 12 plaatsen
Datum:
06 September 2010
Weersomstandigheden:
Tocht 121
6 september 2010


Onbewolkt en en 19 graden
Wind: Oost 6-7


Reisgegevens:
IJsselstein – Nagele met de auto
Tocht: Nagele – Nagele
Nagele – IJsselstein met de auto
Afstand:
Tocht : Nagele - Nagele 100 km
Totaal 100 km
Aantal plaatsen:  12
 
1.     Nagele
Tocht: 121(1)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


Op de open ruimte voor de buurtsuper staat een gedicht te lezen van Theo van Vliet. Hierin staan de regels “O, hoe huiveren dunne bomen in de lange polderwind”. Even verderop ligt een stapel omgezaagde eiken. Er zijn bijna 50 jaar verstreken sinds ze als dunne staken zijn geplant. De jaarringen vormen het bewijs. In 1954 is men begonnen met de bouw van Nagele. De kerk is inmiddels een museum geworden, waar vast iets verteld wordt over de bijzondere architectuur van dit dorp in de Noordoostpolder. Jonge veelbelovende architecten van de Delftse school mochten al hun creativiteit uit de kast halen om Nagele tot een aangename woonplek te maken. Een rondrit door het dorp laat zien, dat hun bouwsels de tand des tijds hebben doorstaan. Alles oogt nog steeds fris en eigentijds. Opvallend is de weidse open ruimte tussen de huizen, waarvoor Mien Ruijs verantwoordelijk was. De kerk met zijn ranke witte toren komt hierdoor goed tot zijn recht en kinderlokkers vallen direct op. Het werk van Mien is sinds kort afgerond met een berceau op de begraafplaats. Buiten Nagele strekken de landbouwgronden zich uit tot aan de horizon. De boerderij aan de Johannes Postweg nummer 7 is van uitsluitend landbouw overgestapt op akkerbouw met melkkoeien. De naam op de gevel gedenkt de afsluiter van de Zuiderzee Dr. Lely. De eerste pionier hier was Wim Groenenboom en boerenzoon uit Barendrecht..
2.     Schokland
Tocht: 121(2)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


Een kronkelige weg door een bos komt uit in de Gesteentetuin. Hier liggen zwerfkeien uit de voorlaatste ijstijd, die zo’n 200.000 jaar geleden door enorme gletsjers uit Zweden naar ons land zijn vervoerd. De zee lag toen 50 meter lager en de Noordzee bestond nog niet. Er is te zien hoe men dit soort keien gebruikte als ballast voor schepen. Op een bank rust een medewerker even uit in de septemberzon. Hij is hier bij toeval komen werken, maar zijn hart lag al bij het verzamelen van stenen, Op vakanties vroeger nam zijn vader altijd een verzameling mee en vertelde over hun geschiedenis. Zelf is hij dit ook gaan doen. Zijn trots is een ronde zwarte steen uit de vulkanische Eifel, die nu in zijn voortuin ligt. Maar ook het Bentheimer zandsteen mag er zijn, waarvan vroeger voederbakken voor het vee gemaakt werden. Ouders komen graag met hun kinderen in de Gesteentetuin, om lekker buiten te zijn of kinderen naar stenen in het zand te laten graven.
Als attractie worden soms stenen doorgezaagd, maar dit is meer voor de kenners.
Op de noordpunt van het voormalige eiland Schokland liggen de restanten van de oude vluchthaven met een beschoeiing en een stukje met houten loopplanken. Hierover moesten de Schokkers bij hoog water lopen om van de ene naar de andere droge plek te komen. Passeren kon alleen door elkaar om het middel vast te grijpen. Dit heette de Schokker dans en was een attractie voor mannen bij het passeren van een leuk meisje. Het fietspad langs de oostkant van Schokland is van een grote schoonheid. Men voelt de geschiedenis van het eiland, dat zo’n 150 jaar geleden ontruimd moest worden, toen de zee hier de baas werd.

3.     Ens
Tocht: 121(3)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


Het oorspronkelijke Ens lag aan de zuidpunt van het voormalige eiland Schokland. Daar liggen nog de fundamenten van de kerk. De voorloper van de naam komt al in 793 voor in oude geschriften. Het huidige Ens ligt een paar kilometer verderop. Er wordt druk gewerkt aan een nieuwe rondweg. In de haven ligt één plezierboot en die is te koop. Ens vertelt wel hoe de ontwerpers van de polder zorg hadden voor het godsdienstig leven van de eerste bewoners. Naast de grote RK-kerk staat een bruin houten gebouw, dat in 1943 door de gereformeerde kerk in Kampen beschikbaar werd gesteld voor de pioniers. Nu hangt er een bordje op met Verlof A. In 1953 en 1955 werden respectievelijk een stenen hervormde en een gereformeerde kerk gebouwd, die in 2009 in een gemeenschappelijke kerk samen verder gingen onder de naam “De Zaaier”, geïnspireerd op het standbeeld aan de rand van het dorp. Ens heeft net als de andere dorpen in de Noordoostpolder een ruim langwerpig plein, te groot om gezellig te zijn. Aan de huizen is te zien, dat ze allemaal stammen uit de jaren 60. Overal staan aankondigingen van het jaarlijkse Pieperfestival, waar o.a de Amazing Piepers optreden.
4.     Kraggenburg
Tocht: 121(4)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


De huizen, de kerk, de winkels en de kroeg van Kraggenburg stammen allemaal uit de zelfde tijd. Na de drooglegging werden in de jaren 50 en 60 de dorpen gebouwd. Het zijn huizen zonder veel versieringen, al zijn er in de Finsestraat bogen in het metselwerk aangebracht. Op elk dorpplein in de Noordoostpolder staat een standbeeld. Het beeld in Kraggenburg verbeeld schuilende bewoners veilig onder de daken van hun huizen. Het is druk met plezierjachten in de haven, waar een zinloze vuurtoren geen licht geeft. In het Voorsterbos zit een buizerd op een paal en het gemaal hoog boven de Zwolse vaart staat klaar om het lage water naar boven te pompen. In de sluis is te zien hoe groot het hoogteverschil is tussen de polder en oude land. Het gebouw van het voormalige waterloopkundig laboratorium heeft een andere bestemming gekregen. Medewerkers van Nationaal lucht- en ruimtevaartlaboratorium houden net hun lunchwandeling en weten wel waar de waterlopen liggen. Tussen de bomen zijn hier en daar de resten van het project te zien. Hier werden ooit de waterstromen van de Deltawerken nagebootst . Ook staat er een machine waarmee golven werden opgewerkt. Nu gaan dergelijke animaties met de computer en worden de vroegere waterlopen steeds meer overwoekerd door het Waterloopbos.
5.     Markenesse
Tocht: 121(5)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


Markenesse pronkt met zijn pioniersgeest. Dit was de plaats waar de eerste barakken kwamen te staan voor de gravers van de poldersloten en waar ook het eerste stenen gebouw kwam te staan. Het staat er nu nog en draagt de naam De Marke. Op het langwerpige plein aan de Breestraat staat op de basaltblokken het beeld van De Pionier, de klei nog aan de laarzen. Er is een houten barak nagebouwd met foto’s van de verschillende stadia van het dorp. In juni 1942 verdween het water, maar het duurde vele jaren voordat het dorp door een muziekkorps werd ingewijd. Naast het huidige eetcafé “Henk” staat cafetaria “Naast Henk”.
De haven toont een weinig dynamisch beeld, er liggen wat roestige schepen en ook het bedrijf in landbouwoccasions heeft veel gedateerde machines voor de deur staan. Wel heeft een bewoner op zijn ijzeren hek kleurrijke bomen en bloemen geschilderd. Het partycentrum even buiten het dorp, bij het moderne industrieterrein, ademt de hedendaagse pioniersgeest weer uit
6.     Luttelgeest
Tocht: 121(6)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


Luttelgeest richt zijn oog op de toekomst. Er staat en hypermodern bedrijventerrein, waarin de grootschalige glasbouw volgens de meest recente inzichten boert.We spreken hier over de Kalenberger Greenport, een glastuinbouwproject op 130 hectaren grond, een nieuw soort paprika- en tomatenfabriek. Luttelgeest toont daarentegen klein en bescheiden. Er zijn twee kerken uit de beginnerstijd van de polder, waarvan er één een atelier is geworden. Aan het plein met de opgaande eikenbomen staan nog winkels, maar die handelen nu in schoonheid en tatoo’s. Om het stoere van dit laatste te accentueren liggen er voor de deur twee kanonnen, hoewel zwaar toch vast aan de kettting. Een stevige man komt niet voor een afbeelding op zijn huid, maar voor de dode takken in de eikenboom. Het is vreemd waarom, die ene boom het toch een beetje laat afweten. Luttelgeest heeft ook een nieuwe kerk met een grappige ronde toren, een weegbrug en een rood houten huis, dat Zweeds aandoet. Langs de weg richting Bant passeert men een orchideeën- en een opvangcentrum, een merkwaardige combinatie.
7.     Bant
Tocht: 121(7)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


De kerk van Bant heeft de speelse naam van Bantsiliek. Het is echter geen kerk meer maar een gemeenschapshuis en dat was de kerk natuurlijk vroeger ook. Er is nieuwbouw in Bant, maar de aanbeveling dat het zo aangenaam wonen hier is heeft nog geen weerklank gevonden. Veel huizen staan nog leeg en er staat in de straten verderop ook veel te koop. Het industrieterrein langs het kaarsrechte kanaal oogt ook wat verlaten. Op het pleintje bij de enige winkel staat een overkoepeling van een zitbank, maar droog zit je daar niet bij een buitje regen.
Aan de Banterweg woont de vrouw, die een groot hart heeft voor Bennersennen-honden. Die zijn fors uitgevallen, maar met hun witte bles op de kop, hun bruine wenkbrauwen en wangen en hun zwarte staat met witte punt zien ze er toch vriendelijk uit. Dat zijn ze ook, het zijn echte mensenvrienden, trouw en een tikje eigenwijs. De nestjes hier wonen in een groot afgeschot deel van de kamer en moeder en oom-hond zijn zeer zorgzaam. Als ze wat groter zijn mogen ze in de afgeschermde tuin. Ze hebben een goed leven hier en komen na 8 weken altijd goed terecht.
Aan de weg richting Creil lopen grote groepen paarden in zandbakken en bij een stapel kisten staat een paal met een rood schip. Hierdoor is te zien, hoe hoog het water van de Zuiderzee vroeger stond. De kisten voor de uien steken er echter nu bovenuit.

8.     Creil
Tocht: 121(8)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland

Op weg naar Creil ruikt het naar uien. Ze zijn al uit de grond gehaald en worden gedroogd. Naast een boerderij met zijn hier bekende schuur van betonnen elementen staat een aaneengesloten rijtje van vier wat kleinere huizen. Dit waren de moderne huizen voor de boerenarbeiders, een beroep, dat vlak na de ontginning nog bestond. Ze zijn omringd door hoge bomen. En de vroegere moestuin voor het huis is een kleurrijke siertuin geworden. Vlak voor Creil staat bij een veldje moestuinen een bank in de vorm van twee schelpen met een houten zitplank. Om Creil heen loopt een wandelroute en de gemeente heeft voor gevarieerde bankjes gezorgd. De schelpenbank is door een kunstenaar gemaakt en is geschonken door de Rabobank. Een tuinder vindt dat de gemeente het onkruid erom heen weleens weg mag halen. Hij moet tenslotte het onkruid uit zijn eigen tuin ook bijhouden. Tussen de twee kerken van Creil bevindt zich het bekende pleintje nu overdekt met de schaduw van de bomen. Eén van de kerken is nu zorgcentrum geworden. Aan de ingang van het kerkhof staat een klokkenstoel, waarvan de klok uit de genoemde zorgkerk is gekomen. Hij is in 1958 in Aarle-Rixel gegoten, weegt 572 kg en slaat in Gis. Straten uit Creil verwijzen naar ridders uit een ver verleden, die op leven en dood duelleerden in het Kreilerwoud.
9.     Espel
Tocht: 121(9)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


Op weg naar Espel is te zien, dat landbouw in de Noordoostpolder nog echt op grote schaal bedreven wordt. Grote machines halen de aardappelen en uien uit het land, terwijl het stro tot vierkante balen wordt geperst. Het Onderduikerspad. Richting dijk getuigd van de vele onderduikers, die hier in de oorlog werkten om niet in Duitsland te werk gesteld te moeten worden. Bij de rotonde van Espel staat een nutshuis, waar jongeren een klein kunstwerkje van gemaakt hebben. Op het brede langwerpige plein staat op een dukdalf een beeld van een zwermende groep vogels. De basisschool in het dorp is oecumenisch. Het dorp is te klein voor godsdienststrijd.
10.     Emmeloord
Tocht: 121(10)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


Emmeleroord vervult duidelijk de centrumfunctie van de Noordoostpolder. Er zijn sportcomplexen, ziekenhuizen, een stadhuis, een schouwburg en een groot marktplein, waar een feesttent wacht op afbraak of een nieuw feest. Door het centrum loopt een mooie brede vaart omringd door bomen.
Voor een bank staan heren in pak te wachten tot zij hun cursus “klantvriendelijkheid” in praktijk kunnen brengen. De hoge toren in het centrum illustreert de tekst van de beroemde Zuiderzeeballade:”Daar aan de horizon ligt Emmeleroord". De toren is inderdaad in de verre omtrek te zien. Nu een baken voor fietsers.
11.     Tollebeek
Tocht: 121(11)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


Tollebeek ligt langs de kaarsrechte Urkervaart, die het water uit de polder naar het gemaal in Urk transporteert. Er is een brug, die passerende boten tijdig elektronisch signaleert. Een bescheiden beeldje getuigt van het 50-jarig bestaan van Tollebeek van 1957 – 2007. Het is wel leuk, dat de zustergemeente een vergelijkbare naam heeft: Tollembeek in België.
De winkelstraat ligt er nog wel langs het rechthoekige pleintje, maar het is duidelijk, dat de bewoners hun boodschappen in Urk gaan doen. Achter de kerk ligt een wijkje met eigentijdse woningen en dan is te zien, dat de bescheidenheid uit de pionierstijd is ingeruild voor veel meer luxe.
12.     Urk
Tocht: 121(12)
Bezocht op: 6 september 2010
Provincie: Flevoland


De skyline van Urk is de laatste jaren sterk uitgerekt. Er zijn nieuwbouwwijken bijgebouwd en ook nieuwe kerken. Dit in tegenstelling tot de rest van de polder, waar ze moesten sluiten of een nieuwe bestemming kregen. In de buurt van de haven toont een standbeeld in brons het binnenhalen van de vis. Het is druk aan de haven. Een groot jacht wordt hier opgebouwd en verderop kijken mannen in een overall in de buik van een motor en praten motortaal. Aan de kade ligt de “Pacific Dawn” een gigantisch schip maar wel uit Urk. Dit schip wordt vast ingezet voor gevaarlijke werkzaamheden op een grote oceaan. Verder ligt de haven vol plezierjachten. De huizen van het oude Urk kruipen dicht tegen elkaar aan en twee mooie Urkse meisjes eten met genoegen een ijsje op een bakje. Het oude stadhuis is museum geworden en vertelt de geschiedenis van oude liedjes en verhalen. Tussen visrestaurants aan de haven staat een eenzaam pand, ooit het hoofdkantoor van de "Stoomboot Maatschappij”. Het gemaal aan het einde van de Urkervaart pompt luidruchtig en langs de weg naar Nagele staat de enorme visafslag. Verdwenen is de romantiek van de vissersbootjes, over alles is nagedacht en de boten liggen nu ver buiten het IJsselmeer.