Tocht 116 - Heerenveen en het 4e en 5e Veendistrict
Datum:
15 Juli 2010
Weersomstandigheden:
Wisselend bewolkt en 22 graden
Wind: West 6.


Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Heerenveen met de trein
De tocht: Heerenveen – Heerenveen
Heerenveen – Utrecht met de trein
Utrecht - IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein - Utrecht vv 28 km
Heerenveen – Heerenveen 64 km
Totaal 92 km
Aantal plaatsen:  20
 
1.     Heerenveen
Tocht: 116(1)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Het is nog steeds zichtbaar, dat Heerenveen zijn bestaan te danken heeft aan de ontginning van het veen. De drie verantwoordelijke heren waren, van Dekema, Cuyck en Foeyts en we spreken dan over 1551. De stad heeft aanvankelijk een langgerekte vorm gehad langs het kanaal waar nog steeds boten liggen. Het was 5 kilometer lang en slechts een kilometer breed. Pas de laatste jaren is Heerenveen in de breedte wat aangekomen, net als de meeste Nederlanders. De diensten in de “Kerk aan de Fok” zijn zondags om 9.30 en 11.00 uur. Bij een kruising van vaarten ligt de pannenkoekenboot en in het echte centrum wordt hard gewerkt met een hoogwerker. De stalen balken, die over het water bij het plein liggen, moeten weer opgeruimd worden. De zomerfeesten zijn afgelopen. De verantwoordelijk aannemer van Schaap en De Wit doet normaal in de herhuur van stalen rijplaten, maar deinsde niet terug voor de levering van een groot aantal stalen balken. In een maand had hij alles voor elkaar, al moest hij wel bij de fabriek langs om balken van 18 meter te krijgen. Naast Abe Lenstra gedenkt Heerenveen ook een andere beroemde zoon, Willem Duisenberg, de eerste directeur van de Europese bank. Zijn beeld kijkt massief uit over alle winkelende koopjes jagers. Natuurlijk is Heerenveen ook trots op zijn nieuwe stadion van de gelijknamige voetbalclub. Het standbeeld van “us Abe” staat voor de hoofdingang en het stadion is dan ook naar deze legendarische voetballer vernoemd. Op het zijveld wordt door honderden jongeren in rode shirts ijverig een voetbalcircuit afgewerkt. Deze sportdag is een groot succes en bedoeld om de jonge supporters aan de club te binden.




2.     Terbandt
Tocht: 116(2)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


In de oksel van een kruising van snelwegen ligt Terband. Achter een hek met het silhouet van een dravend paard, draven echte paarden voor een sulky. Meestal zijn de berijders lichtgewichten, maar nu drijft een stevige vrouw in een rosé shirt het paard tot snelheid. De Pastorielaan leidt naar een kerkje tussen hoge bomen. De laan loopt dood tegen de snelweg. Toch blijkt het nodig te zijn om duidelijke regels te stellen aan het bezoek aan de begraafplaats. Een fiets en een hond zijn er niet welkom en kinderen beneden de 14 jaar moeten onder geleide. Het is echter wel een plek om eens rustig over het leven na te denken.

3.     Luinjeberd
Tocht: 116(3)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


De huizen van Lunjeberd liggen aan een weg, die zich in kronkels door het vlakke land slingert. Voor een huis van een schadeverzekeraar staat een Volkswagen kever in vaderlandse kleuren. Bij het kruispunt staat een grote boerderij “Kraakstate” en natuurlijk een cafe, in dit geval “Onder de Linden”. Verderop is een voormalige melkfabriek opgeleukt in hedendaagse kleuren en vormen om er een voortvarend bedrijf van te kunnen maken.
4.     Spitsendijk
Tocht: 116(4)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Het is overduidelijk, dat we hier in Friesland zijn, met zijn eigen vlag en zijn eigen taal. Langs de weg staat een zelfgeschilderd bord met de tekst “Tink om us bern”. Uit de plaatjes blijkt, dat het om de veiligheid van de kinderen gaat. Op het splitsing worden net de ruiten van een nieuwbouwhuis geleverd. De leverancier komt uit Duitsland, maar dit levert geen taalproblemen op. Lnags de dijk moet vroeger een vaart gelegen hebben, maar dit is gedempt. Een boerderij is mooi hersteld en achter een hoge poort heeft een bedrijf een attractie verstopt. Het gaat hier om een rijdende tijger met veel zitplaatsen.

5.     Tjalleberd
Tocht: 116(5)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Bij het kerkje van Tjalleberd is een klein pleintje. Er staat een eigentijds bankje, ter gelegenheid van het 50 jarig bestaan van de GFTO. Het de vereniging van Geitenfokkers, die al sinds 1 april 1960 bestaat. Achter het bankje staat een wit huisje, waar aardappelhandel “Mud” zijn oogst bewaard. Het is vandaag niet open. Het pleintje kent ook nog een grote zwerfkei en die heeft weer te maken met RKV De Veenpolders, die maar tussen 1971 en 1986 heeft mogen bestaan. Er is niemand om te vragen, waar de Veenpplders zich mee bezig hielden.
6.     Gersloot
Tocht: 116(6)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Bij Gersloot kruist een echte sloot de dijk, die nu duidelijk hoger ligt na het omliggende land. Hier is het veen afgegra. ven en het land gepolderd. Verscholen tussen de bomen staat een Doopsgezind kerkje met een mooie eenvoudige deur. De eerste steen werd in 1871 door het zoontje van de heer Tjeenk Willink. Verderop graven mannen en tatoe-armen buizen in de grond om zo een persleiding te maken voor de riolering. Een blond meisje brengt op haar fiets de kranten rond en voor het huis van een man achter zijn computer staat een zwarte auto met open laadbak. De naam staat erop “Black Betty”, vernoemd naar zijn vrouw.
7.     Oudewegstervaart
Tocht: 116(7)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


De Oenemansstade is hoog en groot en steekt als een piramide af tegen de vlakke weilanden. DeOudewegtervaart kruist de dijk onder de schaduw van hoge bomen. Het veld van VV. Gersloot ligt er verlaten bij en het clubhuis vertoont de laatste sporen van een voorbij WK. Op een eenzame brievenbus hangt een briefje met de waarschuwing, dat rouwpost maar beter bij het postkantoor afgegeven kan worden. In weekenden en op zon- en feestdagen wordt de post thuis opgehaald, maar dan moet je wel even bellen.
8.     Uilensprong
Tocht: 116(8)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Op weg naar het centrum van Uilensprong staat een Amsterdammer de heg te knippen. Hij kon toentertijd niet meer in Amsterdam wonen. Zijn gezin was inwonend en huizen kwamen niet vrij. Zo kwamen ze in Hoogkarspel terecht. Veel Amsterdammers konden het daar in de nieuwbouw niet uithouden en gingen terug. Hij en zijn vrouw hielden wel van het buitenleven en toen de kinderen uitvlogen, zochten ze een vrij huis in Drenthe of Friesland. Het werd uiteindelijk Uilensprong en ze zijn de afgelopen 15 jaar goed geaard. Hij klust en zijn vrouw leeft voor de tuin. Zijn buurman heeft weer een andere passie, die verzamelt op markten houten dieren, die naast zijn brievenbus mogen pronken. De weg door Uilensprong loopt uiteindelijk dood tegen een brede vaart met een pad naar de molen. Onder aan de dijk staat een modern huis, dat zich mooi aan dit landschap heeft aangepast.
9.     Tijnje
Tocht: 116(9)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Bij binnenkomst van Tijnje verspert een grote Amerikaanse legertruck de weg. Het lijkt even of er een militaire oefening bezig is. Het blijkt echter een uit de hand gelopen hobby van de bestuurder. Zij kleding lijkt enigszins op die van een viersterren generaal, maar zijn vrouw is gewoon in burger. Een wit kerkje heeft zijn godsdienstig bestaan ingeruild voor een burgerwoning. Voor de deur staat een Portugees wijwaterbakje. Het echte kerkje is ook wit, maar verzorgd nog wel diensten op de zondag. Het witte cafe, tegenover de witte steen, verzorgt de inwendige mens. Een monumentje met de tekst “in doarp riist ut e puollen”, laat de Hollandse bezoeker raden naar de streekgeschiedenis.
10.     Terwispel
Tocht: 116(10)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Terwispel roept ongetwijfeld de herinnering op van de dorp Terweksel in de tijd, dat van Kooten en De Boe daar wethouder en burgemeester waren. Het begin is veelbelovend met een kerk op een heuvel en een piramideachtig huis van eigentijdse architectuur. Ook de aanwezigheid van een echte :”parketboerderij” versterkt deze herinnering. Bij de brug over het kanaal verstilt het dorp. Er staat een grote witte fabriek, waar nu verf gemaakt wordt en verder is er eigenlijk niets te beleven. Bij een grote boerderij wappert trots de Friese vlag.

11.     Lippenhuizen
Tocht: 116(11)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Er is loopt een schelpenpad tussen de weilanden naar Liphuizen. Een kerk steekt hoog uit boven de bomen. De huizen staan netjes langs de straatweg en één huis doorbreekt het beeld door zijn felle kleuren onder de daklijst. Op de hoek bij de supermarkt is een klein beeldje weggestopt, maar het begeleidende bord vertelt een belangrijke boodschap. Tot in de jaren 60 van de 20ste eeuw werd hier de “Liphuster harke” gemaakt, de beste hooihark van de hele streek. De ontwerper was ene Fokke Smeding (1866-1922), die de brievengaarder van het dorp was. Hij bezorgde dus de post. De hark was zo sterk, dat er een volwassen man aan kan blijven hangen. Verder was hij licht en buigzaam. Nu nog worden er wedstrijden gehouden door de jeugd, wie het langste aan deze hark kan blijven hangen.
12.     Haneburen
Tocht: 116(12)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


De winkelier van Lippenhuizen weet wel de naam van dit buurtschap en schat, dat er hoogstens vijf huizen zullen staan. het zijn er een paar meer. Het kanaal ligt er rustig bij en een draaibrug maakt het mogelijk om aan de overkant te komen. De brug heet de “Eppingadraai”. Twee jongens doen een wedstrijd verplassen, maar zonder publiek.. Naast de boerderij van de camping staat een oude stookhut, met een geblakerde schoorsteen.

13.     Gorredijk
Tocht: 116(13)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Bij de brug over de vaart kijkt een oudere man uit over het leven van Gorredijk. Regelmatig komen dorpsbewoners even buurten bij hem om de laatste nieuwtjes uit te wisselen. Vreemdelingen wijst hij op het gebouw waar lang gelden de Boterwaag was en over de oude draaibrug met de naam “Skansbrechje”. De winkelstraat van Gorredijk is een ontmoetingscentrum maar veel winkels hebben het moeilijk en staan op het punt om gesloten te worden. Zo heeft de winkel van Rudie Klazema met zijn exotische producten zijn opheffingsuitverkoop en ook bij de buren staan de etages leeg. Een groot pand moet of een kooster of een gemeentehuis zijn geweest
14.     Kortezwaag
Tocht: 116(14)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Het is even zoeken naar de ingang van Kortezwaag. Op een kleine heuvel staat een verstild mooi kerkje uit 1797. Het kerkhof ernaast roept de sfeer van een tijdloos landelijk leven. Maar de boeren zijn er niet meer en de huizen zijn ingenomen door stedelingen, die houden van de rust en de verlatenheid van dit buurtschap. De kerk wordt gekoesterd door de zorg van Het Erfgoed Alde Fryske Tjerken. De kerk kan men huren voor bijzondere gebeurtenissen en daarvoor moet men contact opnemen bij de heer Veldkamp. De sleutel is op te halen op De Leien 17 en 25. De bordjes zij echter al oud en misschien is de sleutel nu elders. Bij de buren hangt een oranje voetbalshirtje voor het raam. De bewoners zijn hem vast vergeten binnen te halen na de finale van het WK.

15.     Jonkersland
Tocht: 116(15)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Langs de dijk rijgen de oude boerderijen zich aaneen. Het buurtschap wordt middels een echt naambord aangekondigd. Op de kruising stond vroeger het buurtcafé, maar nu is hier het dorpshuis. Een nieuwbouwhuis is nog niet klaar, maar de isolatie in het geel geeft het de uitstraling van ultra modern woonontwerp. De schuren van een hoge boerderij zijn omgebouwd tot een florerend adviesbureau.Jonkers zullen hier niet meer te vinden zijn.
16.     Langezwaag
Tocht: 116(16)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Aan de rand van Langezwaag staat een historische boerderij met een mooi voorhuis. De dakpannen van de grote schuur zijn rood en blauw. Het is nog steeds een boerderij en als uitzondering is alles mooi onderhouden. De voormalige school heeft nu een bestemming in kunst en antiquités gekregen. Op het uithangbord staat de naam Weekhout en de afbeelding van een stoomtrein. Bij de buren worden de buxushagen met grote zorg geknipt. De eigenaars zijn echter kenners en laten weten, dat het hier om ilexen of ook wel Japanse hulst gaat. En dat laatste is maar goed ook, want de buxus wordt in Nederland in toenemende mate aangevallen door een ziekte. Eerst ontstaat er een soort spinrag en daarna wordt het blad aangetast. In Drenthe was het al goed mis. Op de hoek tegenover de kerk staat een huis met een bijzonder gedecoreerde trapgevel.
17.     Nieuwevaart
Tocht: 116(17)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


De vaart is hier verdwenen, maar wel is te zien, dat vanuit deze Hegedijk lang geleden het veen is ontgonnen. Nieuwe vaart bestaat uit een rij huizen langs deze dijk met uitzicht over de verre verte. Een oude ploeg voor een huis laat zien, dat hier ooit landbouw heeft plaats gevonden.
18.     Luxwoude
Tocht: 116(18)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


Een rood huis is door de snelweg A7 van de rest van het dorp gescheiden. Onder hoge bomen staat het huis van het vroegere hoofd de school. Zoveel eerbetoon krijgen de huidige schooldirecteuren vast niet meer. Op de hoek moet een rietendak van een voormalig boerderij eens nodig opnieuw gekapt worden en aan de overkant heeft een toekomstige bouwvakker een grote hut in een boom gebouwd.

19.     Grootwijngaarden
Tocht: 116(19)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


De fietstunnel is opgesierd met graffiti. De afbeeldingen stalen weinig agressie of maatschappijkritiek uit. Een hart heeft twee lange armen gekregen en de scheppingsdatum. Een witte boerderij rust onder een hoge boom, terwijl op de hoge schuur twee zwanen waken over haven en goed.
20.     De Knipe
Tocht: 116(20)
Bezocht op: 15 juli 2010
Provincie: Friesland


De Knipe ligt langs een lange weg, die verbonden is met de Schoterlandse Compagnonsvaart. Hier en daar zijn de voorhuizen van voormalige boerderijen te vinden. De bakker is wel heel Fries een heeft zijn zonwering in het motief van de Friese vlag. Ook de aanbieding van de Feanster Turfkes van € 2.75 bevestigt dit. Bij kapper “De Knipper” aan de overkant hangt nog echt een kapperszuiltje buiten. Voor café De Knyp staat een groot bord met de afstanden tot huis van de belangrijkste stamgasten. Folkert en Eppie zijn zo thuis, maar Bouke (3.2 km) en Tina (5.7) moeten nog een heel eind op de fiets. Hopelijk komen ze goed en ongeschonden thuis na een avond stappen.