Tocht 108 - Over kunstenaars, een vinger in de dijk en de reus van Spaarnewoude
Datum:
04 Maart 2010
Weersomstandigheden:
Wisselend bewolkt
Temperatuur –4 - 8 graden
Wind: Noord-Oost 4


Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Haarlem met de trein
De tocht: Haarlem - Haarlem
Haarlem – Utrecht met de trein
Utrecht - IJsselstein met de fiets


Afstand:
IJsselstein - Utrecht vv 28 km
Haarlem – Haarlem 48 km
Totaal 74 km
Aantal plaatsen:  9
 
1.     Haarlem
Tocht: 108(1)
Bezocht op: 4 maart 2010
Provincie: Noord-Holland


Het station van Haarlem is ontsnapt aan de tijdgeest en neigt zijn bakstenen gevel en kleine ornamenten naar een tijd, toen eer reis nog iets bijzonders was. Aan de singel aan de noordkant ligt het museum voor de psychiatrie “Het Dolhuys”. Boven de muur naast het kerkje steken witte letters uit. Men ziet van buiten de poort de achterkant van het woord MAFKETEL. Verder naar het noorden staat aan een groot groen grasveld een bijna paleisachtig gebouw. Het is de voormalig Ripperda Kazerne , vernoemd naar de watergeus, die leiding gaf bij het beleg van Haarlem door de Spanjaarden. Nu zijn er appartementen in gevestigd en het grasveld was ooit exercitieterrein. Een meisje leest een boek in de eerste lentezon. De stormbaanstraat heeft nog de geur van zwetende manschappen.
Haarlem is mooi en historisch. Men kan een wandeling maken langs plaatsen, die herinneren aan gevluchte Vlamingen, die na de val van Antwerpen in Haarlem terecht kwamen. Frans Hals was één van hen. Maar een fietstochtje van het station naar de Grote Markt levert al veel bijzondere details op. Aan de Jansstraat ligt achter een dikke deur “het hofje van Staats”. Het is er stil en bijna middeleeuws. Verderop aan het Begijnhof ligt de Waalse kerk. Een man met een fiets wacht zenuwachtig op zijn favoriete prostituee, maar het is blijkbaar nog te vroeg. De ramen zijn nog niet verlicht. Op de hoek is een speciaalzaak met heiligenbeelden te vinden, voor mensen met een ander geloof. Op de Grote Markt staat Laurents Janzoon Koster met zijn uitgevonden drukletter in de hand. Jarenlang geloofden we, dat hij de boekdrukkunst had uitgevonden, maar historici bepaalden, dat de eer naar een Duitser moest gaan. Tussen de vispoort en de vleeshal zie je pas hoe hoog de Sint Bavo is.
2.     Penningsveer
Tocht: 108(2)
Bezocht op: 4 maart 2010
Provincie: Noord-Holland


Een groot industrieterrein gaat plotseling over in een landelijke polder met een stevige zeskantige watermolen als eerste ankerpunt. Er zijn bruggen, boten, een haven en alles kont uit in een meer met de naam “Mooie Nel”. Het was ooit een strategisch punt en daarom werd ook hier een fort gebouwd als onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Het werd gebouwd in de periode tussen 1885 en 1901 en tijdens de eerste wereldoorlog lagen hier meer dan 200 manschappen. Het fort mocht nog één keer dienst doen, na de 2e wereldoorlog en wel als interneringskamp voor NSB-ers. Vandaag steekt een man met groene laarzen met een stok in het drassige riet. Hij is aan het “steuberen” met zijn “steuberstok” en zo op zoek naar gangen van de muskusrat. Met 8 man proberen ze het gebied tussen Haarlem en Amsterdam ratvrij te houden. Tussen het riet ligt een dode vis. Het doet hem, als visliefhebber, pijn. Het zijn de gevolgen van de strenge winter. In andere gebieden moesten ze de honderden dode vissen met grijpers uit het water halen. En dat terwijl er tocht een simpele oplossing beschikbaar is. Graaf een gat van 6 meter diep, waar de vis in de modder kan schuilen. Maar daar ginds op kantoor snappen ze dat niet. Ze weten niet echt wat er in het veld aan de hand is.
3.     Haarlemmerliede
Tocht: 108(3)
Bezocht op: 4 maart 2010
Provincie: Noord-Holland


Het dorp ligt aan een water, dat richting spoorbaan en snelweg loopt of anderom. De huizen liggen duidelijk langs een dijk. Het moet hier vroeger een katholiek bolwerk geweest zijn, want de school heet de Fransiscusschool en een vierkant gebouw moet ooit een klooster geweest zijn. Ook een straatnaam is naar de orde vernoemd. Een wit huis wacht op een huurder. De kerk kijkt uit over de weilanden en op de muur bij het kerkhof staat “Heer, herinner U de namen”. De bewoners van Haarlemmerliede zullen dit vast ook doen.
4.     Spaarnwoude
Tocht: 107(4)
Bezocht op: 4 maart 2010
Provincie: Noord-Holland


De weg van Haarlemmerliede naar Spaanwoude maakt een scherpe bocht. Aan de ene kant staat een historische boerderij, aan de overkant staat een gebouw met een geschiedenis. Volgens de buurman was het ooit een school. Zij vader zat er één jaar op en toen verhuisde de school naar Haarlemerliede. We praten nu over 1911. Daarna ging de school verder onder de naam “Het Gebouw” en werden onder het gezag van de kerk op elke vrijdagavond dansavonden gehouden. Ook werden er toneeluitvoering opgevoerd, onder het oog van de pastoor. Die werd voor het einde al afgevoerd, want hij lustte te graag een borrel. Daarna verbleven er Drentse gastarbeiders, die aardappels en bieten kwamen rooien. Maar sinds 20 jaar is dat allemaal voorgoed voorbij.
Op een kleine duinwal staat de Stompe Toren van Spaarnewoude. Het is het eerste archeologisch monument van de provincie Noord-Holland geworden. Er stond al een kapel in 1040, gesticht door ontginners uit Velsen. De huidige kerk staat er vanaf 1764 en in 1844 moet die leven zonder spits onder de naam Stompe Toren. Aan de zijkant van de kerk staan de reikwijdte van de armen van de reus van Spaarnewoude. Hij heette Cleas van Kieten en hij moet inderdaad een gigant geweest zijn. Zijn rozenkrans rust na veel omzwervingen via het bisschoppelijk museum van Haarlem weer in deze kerk. In het gras liggen grafstenen. Een Duitse heer gaf zijn graf de spreuk mee “Ich gab dir die Fackel im Sprunge”.Op zomeravonden wordt rond de kerk door kunstenaar muziek gemaakt. De geest van de reus luistert vast eerbiedig op afstand.
5.     Spaarndam
Tocht: 108(5)
Bezocht op: 4 maart 2010
Provincie: Noord-Holland


De sluis bij Spaarndam is zonder water. Floris de V gaf ooit toestemming om zo het land te beschermen tegen het water van zee. Zware buizen zorgen nu ervoor, dat de wanden niet instorten. Een man op een fiets komt elke dag even kijken. Hij houdt van dit soort werk, al was hij zelf meubelmaker. Toen er nog water in de sluis stond, hebben duikers onder water de fundamenten van de oude sluis weggeboord. De techniek staat voor niets. Langs de dijk, die het water van het IJ moest keren staan de huizen van Spaarndam. Samen vormen ze een beschermd stadsgezicht. Twee oude sluizen hielpen de boten door de dijk. De ene is bestraat met klinkers, de andere doet het nog steeds en is met zijn Ooster- en Westerkolk zeer Hollands. Dat vinden de vele toeristen ook en op mooie dagen is het hier ook erg druk, volgens de vrouw van de plaatselijke viswinkel. Een broodje Hollandse garnalen kost er € 5,50, maar is dan ook volmaakt lekker. De bussen met buitenlanders komen voor het beeldje van Hansje Brinker, die met zijn vinger in de dijk een watersnood voorkwam. Nederlanders moeten er een beetje om lachen, maar zijn toch wel trots om dit symbool van onze strijd tegen het water.
6.     Ruigoord
Tocht: 108(6)
Bezocht op: 4 maart 2010
Provincie: Noord-Holland


Er is een mooie fietsroute, met als hoogtepunt een bezoek aan Ruigoord. Een bijzondere belevenis, want midden tussen de oprukkende bouwwerken van dit havengebied, ligt nog een enclave, die er eigenlijk niet meer had moeten zijn. Het omringende land werd opgespoten om er een haven en industrieterrein van te maken, maar door de oliecrises in 1974 kwam het daar niet van. Het dorp, dat eigenlijk was ontstaan door de komst van Zeeuwse arbeiders, die werken aan het graven van het Noordzee Kanaal, werk in bezit genomen door kunstenaars. Woningen werden en ateliers en zo werd Ruigoord een kunstenaarsdorp, dat in de loop der jaren vele manifestaties organiseerde. Bij binnenkomst is dit direct duidelijk. Op een muur staat
Zoveel inspiratie
Op deze ene plek
Het kan gewoon niet anders
Er zit een kosmische lek.
Boeddhistische vlaggen zenden hun gebeden de ruimte in en voor het raam staat een kunstwerk van een grote boot met heel veel kleine mensjes. Rondom de kerk staan beelden en bouwsels tussen de bomen en in een boom rust vreedzaam een beeld van een naakte vrouw.
In de kerk wordt net de restanten van een feest van gisteren naar buiten gedragen. Er is nog taart.
Elke weekend zijn hier concerten of andere kunstuitingen. De beheerder met artistieke baret is geen man van het eerste uur. Hij zwierf toen der tijd nog door India op zoek naar wijsheid en meditatie. Hij maakt zich niet ongerust over het oprukkende Havenbedrijf. Er is nog een huurcontract voor vele jaren. Naast kunst is er in toenemende mate tijd ingeruimd voor bezinning en meditatie. Hij heeft het plan om een zeskantig centrum te bouwen van afvalmaterialen. Het materiaal is al geschonken door een bedrijf, dat er zijn imago mee zal oppoetsen. Jaarlijks komen nu al alle gevluchte Tibetanen uit ons land hier bijeen om de verjaardag van hun Dala Lama te vieren. Bij vertrek krijgt de fietser een wijze en vooral praktische les mee:”Vertrouw op god, maar zet je fiets op slot”.
7.     Halfweg (Haarlem)
Tocht: 108(7)
Bezocht op: 4 maart 2010
Provincie: Noord-Holland


Dit Halfweg ligt halfweg tussen Amsterdam en Haarlem. Dat was zo, toen men met de trekschuit ging en bij de plaatselijke herberg de benen ging stekken. Het was ook een herkenningspunt aan de eerste spoorbaan van ons land. Beide verbinden liggen er nog steeds., maar een drukke verkeersweg haalt de rust weg van dit dorp.Hier in Halfweg gaat de Amsterdamschestraatweg over in de Haarlemsestaatweg en omgekeerd.Aan een breed water ligt een oude suikerfabriek, met een vleugel, die vroeger bestemd was voor het hoogheemraadschap. De namen van de dijkgraven en hun wapenschilden hanger er nog. Het zijn bijna allemaal adellijke heren. Op het terrein van de suikerfabriek verrijzen twee kantoortoren, die samen Sucker City vormen. Ze zijn te huur. Er is hier nog voldoende ruimte voor ondernemende figuren.

8.     Zwanenburg
Tocht: 108(8)
Bezocht op: 4 maart 2010
Provincie: Noord-Holland


Het brede water ten noorden van Zwanenburg is de ringvaart van de Haarlemmermeer. Binnen de polder begint een uitgebreid industrieterrein. Er is ook een wereldwinkel “Kringloopland”. Ter aanmoediging hangt er een kringloopaapje aan een lantarenpaal. Het centrum ligt erg verstopt. Zwanenburg ligt in de aanvliegroute van de Zwanenburgbaan van Schiphol. Tijdens het plakken van een lekke band vertellen voorbijgangers over de geluidsoverlast. Er vrouw woont hier al 32 jaar en is er zo langzamerhand aan gewend. Alleen zomers in de tuin is het wel lastig. Drie maal per minuut wordt er opgestegen en geland. En dat maakt een gesprek onmogelijk. Ze gaan dan maar naar binnen.Je leert ermee leven.
9.     Vinkenbrug
Tocht: 108(9)
Bezocht op: 4 maart 2010
Provincie: Noord-Holland


De weg langs de spoorbaan wordt versperd door een oplegger met een graafmachine. Die heeft net zijn werk verricht en deel van de boerderij afgebroken. Die moest weg vanwege de aanvliegroute naar Schiphol. Er is geen brug meer te bekennen hier, maar er zijn nog wel veel Vinken. Dat zijn geen vogels, maar leden van de familie Vink. Op bijna alle huizen in de omtrek woont wel een Vink. Vandaar de plaatsnaam. Verderop loopt een houten fiets- en wandelbrug over het brede water van de Liede.