Tocht 106 - Van Harderwijk naar Barneveld
Datum:
20 Januari 2010
Weersomstandigheden:
Licht bewolkt, maar ook zonnig
Temperatuur 2 – 4 graden
Wind: Oost 3



Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Harderwijk met de trein
De tocht: Harderwijk – Barneveld
Barneveld – Utrecht met de trein
Utrecht - IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein - Utrecht vv 28 km
Harderwijk - Barneveld 70 km
Totaal 98 km
Aantal plaatsen:  16
 
1.     Harderwijk
Tocht: 106(1)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


De binnenkomst in het centrum tussen de oude vesten gaat via de Smeepoort. Die oogt hoog en smal met een houten afdak aan de stadszijde. De weg naar rechts komt uit op een intiem driehoekig plein, de Smeepoortenbrink. Glazenwassers schonen de ramen van enkele eeuwenoude panden en twee dames zitten in de voorkamer aan de piano. Er is een klein poortje, dat uitkomt op een parkeerplaats met een kerkje, waar vroeger het Catharinaklooster was. Het poortje heet de Paradijspoort en die naam was er al in 1593. Of hier het echte paradijs was of een dependance vermelden de borden niet, wel een regel uit een lied van George Gershwin: “I’ll build a stairway to paradise , with a new step ev’ry day.
Achter een hoog ijzeren hek met leeuwen en het wapen van Nederland lag ooit het koloniaal werfdepot. De poort is van 1844 en toen was men hier al 50 jaar bezig de soldaten voor “Ons Indië” hier te verzamelen en te trainen. Het plein bij de grote kerk is in de ochtend pauze de speelplaats van de naastgelegen basisschool. De hoge stemmen vullen de ochtendstilte in het winterse Harderwijk. Twee meisjes lopen hand in hand hartsvriendinnen te wezen en een oudere dame met een fiets kijkt vertederd toe.
Buiten de walkade ligt het voormalige IJsselmeer, nog steeds bedekt met ijs, dat nevelig aan het smelten is. In de verte ligt het Dolfinarium. Het is nu te koud voor bezoekers en springende flippers, dus heeft men er maar een congres voor scholen uit het beroepsonderwijs georganiseerd. Op een steiger staat een warm aangeklede werkman losse stenen uit de stadsmuur te bikken en de cementresten uit de voegen de schrapen. Hij is vandaag weer voor het eerst buiten aan het werk. De vorst heeft voor een achterstand in deze restauratie gezorgd. Omdat het latere cement harder is dan de vroegere mortel is er vocht in de muur gekomen en bij vorst raken de stenen los. De werkers zullen tot ruim half mei bezig zijn de muur te herstellen, zowel de buiten- als de binnenzijde. Via de bekende Vispoort komt men de stad weer in. In de Schapenhoek heeft de tijd duidelijk stil gestaan en een groepje zwijgende ouderen met een zichtbare handicap volgen gedwee de gids en de vrolijk babbelende begeleidster. Ze zijn de enige toeristen vandaag, maar Harderwijk is te mooi om ook in de zomer zo verstild te zijn.
2.     Leuvenum
Tocht: 106(2)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Tussen de bossen en aan een mooie winterlaan ligt nu verlaten hotel De Zwarte Boer. Op zomerdagen moet het moeilijk zijn om hier een vrij plekje op het terras te bemachtigen. Achter de parkeerplaats staat een koets uit vervlogen tijden. Het oorspronkelijk landhuis Leuvenum is in 1854 afgebroken, een jaar voor de bouw van de boerderij, die nu hotel is. Op een muur heeft de kunstenaar Beb Krueze het huis weer tot leven geschilderd. Aan de overkant van de weg ligt een nieuw kasteelachtig huis. Het is er verboden voor alle wandelaars, zelfs als die over een speciale wandelpas beschikken. De mollen in het brede gazon hebben nu de vorst uit de grond is, de weg naar omhoog weer gevonden. Het bordje “verboden toegang” heeft op hen geen indruk gemaakt.
3.     Staverden
Tocht: 106(3)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Tussen de bossen rijst een fabriek op. Het terrein wordt bewaakt door een strenge portier, die moet voorkomen, dat er foto’s worden gemaakt en dat de tankauto’s uit Italië de goede weg inslaan. De fabriek doet in kalvermelk in poedervorm en aan het formaat van de vrachtwagens te zien blijkt daar behoefte aan te zijn. De overdekte rookplaats is nu nog verlaten, het is er nog te koud. Op de hoek van de zijweg naar het kasteel, staat een klein kerkje en aan de overzijde het oude tolhuis. Het kasteel ligt in de bossen en de witte muren steken fel af tegen de donkere winterbomen.
4.     Kleine Kolonie
Tocht: 106(4)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


De afslag naar Kleine Kolonie passeert een heideveld. De heide is hier waarschijnlijk ontgonnen om te kunnen boeren. Drie bewoners op leeftijd weten de herkomst van de naam niet. De boeren hier waren kleine keuterboeren, met een paar varkens, 6 koeien en wat kippen.Dat was te weinig om van te leven, dus werd er bijgewerkt in de bossen. Toen moest het dode sprokkelhout er allemaal uitgehaald worden, tegenwoordig blijft alles maar liggen. Het is een echt rotzooitje geworden in de bossen. Zelf hebben ze ook zo gewerkt en geboerd en de buurman laat de oude stal zien, waar nog een koppeltje koeien warm de winter staan door te komen. De mest moet er één maal per maand met de hand uitgeschept worden. Vorige week was er nog een koe te vroeg bevallen van een kalfje, dat het niet heeft gehaald. Het hek tegenover de Plaggenbaan zit goed in de beits, de voorraad stookhout is voldoende voor de winter en de parkieten hebben geen last van de sneeuw gehad.
5.     Elspeet
Tocht: 106(5)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Natuurlijk is het ’s zomers druk met fietsers, wandelaars en andere vakantiegangers. Geen wonder ook want de heidevelden rond Espeet zijn uitgestrekt en mooi. Nu liggen de pannenkoekenhuizen er maar stil bij en de plaatselijke bevolking voedt zich liever met de lekkerbekjes uit de viskraam. Een aantal vrouwen dragen hier een lange donkere rokken, die passen bij hun geloof, maar een in vrolijk kunstbont geklede jonge moeder fietst haar kinderbakfiets vrolijk door het dorp.
De kerk is bescheiden en ingetogen en past bij de voormalige school aan de overkant en het grote huis met theekoepel. Ook het gedicht van Jac van Hattum sluit zich hierbij aan met de tekst:
Ik was een kind en woonde in het bos
Daar waren nergens hoge dennen
Mijn vader wees mij ree en vos
Ik leerde alle vogels kennen.
6.     Uddel
Tocht: 106(6)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland

Uddel is een langgerekt dorp langs een weg met een bocht. Bij binnenkomst valt de grote melkfabriek van Alpuro direct op. Tankwagens rijden af en aan. Het beeldje op het grasveld van een oude boer, die een kalfje voert, roep wel sentiment op, maar heeft weinig te maken met de huidige grootschalige productieprocessen. Bij de nieuwe kerk heeft men een mooi rijtje leilinden geplaatst en een groepje schoolkinderen is duidelijk op zoek na wat afwisseling in de middagpauze. De naam van het buurthuis “Het blanke schot”, doet wat koloniaal aan. Natuurlijk bezoekt men Uddel om het Uddelermeer. Op weg hiernaar toe kijkt een beeldengroepje herten nieuwsgierig naar de voorbijgangers. Er ligt nog ijs op het meer en door de nevel probeert de zon zijn weg te vinden. De zandrug tussen de voormalige moerassen werd al in de prehistorie bewoond. Drie grafheuvels zijn hiervan het bewijs. Later speelden deze Hunnerschans een rol bij transport van ijzererts uit de omgeving. Wegen kwamen hier samen en het kostbare metaal werd overgeslagen op boten in de Leuvenumerbeek. In bange tijden was het
7.     De Beek (Uddel)
Tocht: 106(7)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Op de hoek van de Flevoweg en de Garderense weg hebben de gereformeerden geloofsgemeenschappen uit de omgeving een nieuwe kerk gebouwd. Een mooi tegenwicht tegen de afbraak en functieverandering van veel kerken in ons land.
De huizen van De Beek liggen aan een mooie laan, die evenwijdig loopt langs de hoofdweg. Drie vriendinnen maken samen een wandeling in de zonnestralen van het lage winterlicht.
8.     Speuld
Tocht: 106(8)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Het fietspad over het Speulderveld is lang, recht en sneeuwvrij. Er zijn vandaag geen mensen en de omgeving is overweldigend mooi. Een eenzame grazer warmt zich wat in de doorkomende zon. Hij laat zich gemakkelijk fotograferen. Borden waarschuwen de bezoekers voor hun kracht bij het verdedigen van hun kalfjes. Op het mededelingenbord bij de school vraagt men om jeugdnatuurbegeleiders. Het plaatselijke cafetaria is opgetrokken uit houten planken en lokt de eters met een grote plastic frietzak. Er zal echter gewacht moeten worden tot warmere dagen.
De huizen van Speuld liggen aan een kronkelende weg met zicht op het Speulderbos.
9.     Drie
Tocht: 106(9)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Midden in de bossen ligt Drie. Drie bestaat uit een uitspanning “Het Boshuis”en een paar verspreide boerderijen. Het staan vandaag veel geparkeerde auto’s, want drukke werkers willen hier graag vergaderen. De naastgelegen zwarte schuur heeft de naam “De buurtjes” gekregen. Er is een skiroute uitgezet, maar die moet wachten op nieuwe sneeuw.
Het is moeilijk voor te stellen, dat Drie 5000 jaar gelden een drukbevolkt gebied was. Pas na 800 trok men naar lagergelegen oorden. Het beheer van de bossen was in handen van z.g. maalmannen. Onder de hoge malebeuken spraken zij recht over de houtdieven.
10.     Houtdorp
Tocht: 106(10)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Het fietspad van Drie richting Garderen loopt dwars door de bossen. Het pad is glad door de resten van de sneeuw, die onder de bomen maar niet wil dooien. Dat de bewoners van Houtdorp ooit leefden van het hout uit de bossen lijkt duidelijk. Nu waken twee stenen hanen bij de ingang van een bungalowpark. De echtgenoot van een man, die zonneschermen monteert heeft nu een weekje vakantie. Het is een bijkomweek met veel lezen en wandelen. Het kan nu, omdat het zonnescherm een typisch zomerproduct is. Op het erf van een boerderij imiteert een klein jongetje het sneeuwruimgedrag van zijn oudere broertjes.Het gaat maar langzaam met zijn kleine schepje.

11.     Garderen
Tocht: 106(11)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Drie soldaten uit de nabijgelegen legerplaats De Wittenberg komen verse koeken halen bij de plaatselijke bakker. De kerk aan de overkant staat op een kleine heuvel. Een beeldengroep eert de eerste hervormer van de Veluwe Jan Gerritz Verstege, die hier tussen 1544 en 1549 kapelaan was.
Het beeld oogt naar een hernieuwde kruisiging.
Garderen heeft verder een wit restaurant, een molen en een dorpspomp en richting Stroe verleidt een bordje “beeldentuin” de voorbijganger tot een stop. De naastgelegen gieterij, werkt niet met brons, maar met cement en zo ontstaan de voorraden foeilelijke stenen beelden, die menig voortuin ontsieren.
12.     Stroe
Tocht: 106(12)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Legerplaats De Wittenberg herbergt nog steeds soldaten en hun voertuigen. Nu zijn de jongens en meisjes niet meer dienstplichtig en zijn ook niet meer bang voor het rode gevaar uit het oosten.
Ook de beide militaire tehuizen hebben een verandering ondergaan. Katholiek en Protestant werden samen Algemeen en één tehuis werd een museum.
Vlak voor Stroe ligt een depot met strooizout, dat net op tijd is aangevuld. Bij de spoorbaan staat , naast café De Rotterdammer, een fabriek opvallend hoog te wezen. Op het pleintje staat een echte “Marijkeboom” uit 1947, uit de tijd de prinses Christina nog Marijke heette. De boom moest tot november 1999 wachten op gezelschap van een fraaie klok.
13.     Garderbroek
Tocht: 106(13)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Een zijweg van de Kooterbroekerweg voert met een bocht naar Garderveld. Er staat een fabriekachtige boerderij waar kippen het daglicht nooit zullen zien. In de bocht staat en boerderij met een mooi verbouwde houten hooiberg en een vriendelijk blaffende hond vergezelt de fietser een stukje. Men wordt 100 meter van tevoren al gewaarschuwd voor overstekende koeien, maar die staan met dit weer op stal.
14.     Kootwijkerbroek
Tocht: 106(14)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Op een grote stal staan twee misleidende plaatjes van scharrelende kippen en kuikens. Waarschijnlijk is de situatie binnen minder landelijk. Het lange lint van Kootwijkerbroek voert langs twee kerken, een snackbar en een nostalgische winkel in huishoudelijke artikelen. In het centrum is een volwaardig winkelcentrum gevestigd. Bij een kerk wordt de voormalige pastorie verbouwd of voor de nieuwe dominee of voor de verkoop.
15.     Esveld
Tocht: 106(15)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


De slingerde weg met boerderijen volgt waarschijnlijk de loop van de Barneveldse beek. De in plastic gewikkelde rollen met hooi liggen tussen de beuken te wachten op de koeien. Het is hier nog landelijk, maar in de verte rukken de huizen van Barneveld al op.
16.     Barneveld
Tocht: 106(16)
Bezocht op: 20 januari 2010
Provincie: Gelderland


Aan de overkant van het spoor ligt het landgoed De Schaffelaar. De mooie witte oranjerie is door vele sponsoren weer tot leven geroepen. Het grote landhuis was in de jaren 1942 en 1943 de verblijfplaats 850 Joodse Nederlanders de z.g. Schaffelaargroep. Het waren vooraanstaande landgenoten, die hier door de Duitsers in gijzeling gehouden werden. De hoop op een veilig onderkomen wordt weggeslagen doordat in september 1943 de mensen naar Westerbork werden getransporteerd. De meeste overleefden de vernietigingskampen niet.
Barneveld kent dit jaar de beste bibliotheek van Gelderland en verblijft ook in een karakteristiek pand. Het winkelhart lijkt op dat van vergelijkbare plaatsen, maar de kerktoren is wel uniek. Hier sprong Jan van Schaffelaar naar beneden in de punten van de opgeheven lansen van zijn vijand. Op deze manier spaarde hij het leven van zijn manschappen. We hebben het over de Hoekse en Kabeljauwse twisten en wel het jaar 1482. De oude kerktoren brandde in 1828 af en werd daarna opnieuw opgebouwd. Twee meisjes eten op een bankje hun friet en proberen met opvallend gelach de aandacht te trekken van een groepje jongens aan de overkant.