Tocht 96 - Waar Maas en Waal elkaar bijna raken
Datum:
03 Augustus 2009
Weersomstandigheden:
Wisselend bewolkt
Temperatuur 21 graden
Wind: Zuid-West 2
Reisgegevens:
IJsselstein – Houten met de fiets
Houten – Tiel met de trein
De tocht: Tiel (voetveer) – Tiel (brug)
Tiel – Houten met de trein
Houten - IJsselstein met de fiets


Afstand:
IJsselstein - Houten vv 28 km
Tiel – Tiel 68 km
Totaal 98 km
Aantal plaatsen:  15
 
1.     Wamel
Tocht: 96 (1)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


De Dorpsstraat loopt ongeveer van de Hervormde naar de Katholieke kerk. Het is nog duidelijk te zien, dat hier eeuwenlang boerderijen stonden aan weerskanten van de weg. Eén van die boerderijen is nu een Logement met Bed en Breakfast en de nadruk op natuurvoeding. Veel van de originele kenmerken van de boerderij zijn binnen nog aanwezig, al zijn de boeddhistische gebedvlaggen van meer recente datum. Ook de achterkant van cafe “De gouden leeuw” is van boerenafkomst. De zaal ernaast was ooit de oefenruimte van de plaatselijke harmonie en is het centrum van het plaatselijke carnaval, waarin alle soorten geloven worden verenigd.
De overbuurman zag als jongetje van 13 jaar de oorlog aan zich voorbij trekken en zijn herinneringen zijn nog levendig. Aan de overkant van de rivier lagen de Duitsers en in Wamel lagen de geallieerden. De laatste schoten hun kanonnen leeg overdag en trokken zich in de avond terug naar het veilige Wijchen. Dan schoten de Duitsers op Wamel, waar de achtergebleven bevolking trachtte te schuilen in hun kelder. Velen werden getroffen door granaatscherven of dalende kogels. De vrouw van de dierenarts bloedde dood op straat. Ook trokken de Duitsers ’s nachts de rivier over om huizen te overvallen of de gevechtssituatie te bekijken. Ze drongen bij mensen binnen en schoten ze ter plaatste dood. Een dronken officier nam 16 willekeurige bewoners me naar de overkant en liet ze tegen de stadsmuur van Tiel executeren. Een klein monument daar gedenkt deze slachtoffers van willekeur en waanzin. De dorpsbewoners kan de meeste namen nog noemen. Hij is geboren en getogen hier en zag de aanblik van de Dorpsstaat veranderen. De boerderijen verdwenen, evenals de bakker met zijn paar koeien en schoenmaker met zijn varkens. De Rabobank veranderde in een gebouw met 6 woonappartement. Zelfs zijn eigen historische boerderij gooide hij plat om er een nieuw woonhuis voor in de plaats te zetten. Historisch besef ontbrak in die tijd. Alleen de kerken en het carnaval bleven en de grapjes over naburige dorpen.
2.     Dreumel
Tocht: 96 (2)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Is er nog nieuws? Nee alleen een moord in Oss en brand in Dreumel. Dreumel stond in de omgeving bekend als een plaats waar de bewoners bij omweer hun huis wel eens zelf in de brand staken om zo de verzekeringsuitkering te kunnen innen. Op deze warme dag is er geen rookpluim te zien, wel de mooie Dreumelerwaard met verbouwde boerderijen aan de dijk en oude rivierarmen in de uiterwaarden. Aan de Vluchtheuvelstraat staat een dijkmagazijn met materialen om de dijk te versterken bij hoog water. De dijk was tevens vluchtplaats voor de omwonenden.
Tussen de hoge bomen ligt de oude kerk, waarvan het middendeel is weggevallen. Een ruine-achtige boog en de voetstukken van enkele pilaren geven de plaats een mysterieus karakter, dat versterkt wordt door het kleine oude kerkhof. Heel anders is het leven bij de neogotische kerk, waar net de kermis in opbouw is. De botsauto’s staan al in het gelid, maar bezoekers zijn op deze vroege maandagochtend nog niet welkom.
3.     Oude Maasdijk
Tocht: 96 (3)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Even buiten Dreumel staat een monument aan de Waaldijk. Het herinnert aan een watersnood van 1855 en een huldiging van koning Willem III die waarschijnlijk in 1864 de troon besteeg. Waarschijnlijk had men geen geld voor twee monumenten.
Oude Maasdijk laat zien hoe vreemd hier de dijken van Waal en Maas door deze smalle strook land tussen de rivieren kronkelden. De huizen in Oude Maasdijk staan nog steeds wat hoger op een voormalige dijk. Aan de andere kant van de van Heemstraweg loopt de dijk verder. Op de ene hoek woont een kunstenaar in een wit huis en aan de overkant heeft een bewoner zijn huis gedoopt met de naam “Huis van alle winden”.
4.     Veluwe
Tocht: 96 (4)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Op het smalle weggetje langs een rijtje huizen van het buurtschap oefent een meisje met haar fiets op drie wielen. Ze heeft waarschijnlijk een niet zichtbare handicap. Ze wil best met haar fiets op de foto, maar haar grootvader raakt danig in paniek bij de gedachte aan kinderlokkers en vieze mannen op internet. De foto gaat niet door. Misschien wordt de argwaan in Veluwe veroorzaakt door de nu gesloten discotheek “Le Baron” op het eind van de weg. Een oude houten wasmachine in een bloementuin getuigt echter weer van de tijdgeest van Ot en Sien, evenals de pruimen die rijpen aan de boom.
5.     Voorne
Tocht: 96 (5)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Ook het buurtschap Voorne moet het doen met een straatnaam en bordjes die verwijzen naar de verschillende huisnummers. De huizen staan hier zwaar verscholen tussen bomen en de weg loopt dood op de dijk langs de Maas met zicht op de kerk van Heerewaarden. Hier staat ook het kleine blauwe huisje. Overal in de buurt verwijzen bordjes naar een Briekantiek, die gevestigd is in een oude steenfabriek. Door de ramen zijn beelden en voorwerpen uit diverse Afrikaanse landen te zien en in een door onkruid overwoekerde tuin staan ijzeren pilaren, antieke tafels, oude wielen, een paard uit een draaimolen en de restanten van oude machines. De Briekantiek is alleen op zaterdag open.

6.     Heerewaarden
Tocht: 96 (6)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


De Dorpsstraat ligt wat slaperig te sudderen in de zon. Tegenover het voormalige stadhuis naast de kerk zwaai een vrouw haar vriendin uit. Ja, ze is in 1964 getrouwd in dat zelfde stadhuis en stond op de trap blij te wezen in haar witte trouwjurk. Het werd ook wel eens tijd na 6½ jaar verkering. Toen leefde het hele dorp nog mee, maar nu bestaat de hele straat uit nieuwkomers. Het zijn toch wat vreemde lui en ze noemt ze gemakshalve maar “kunstenaars en pottenbakkers”. Het ergste is echter het verdwijnen van de winkels. Ooit waren er meer dan 30 en nu niets meer. Eens per week komt de groentekar en eens per week si er een klein marktje met een vis- en vleeswarenkraam. Voor de ouderen zonder auto is het een heel gemis. Trouwens het stadhuis is al 10 jaar geen stadhuis meer. Ook dat is voorbij. Een statig pand aan de Hogestraat getuigd van een tijd, dat kerkvoogden nog stenen lieten inmetselen van de NH kosterij. We praten dan wel over 1873. Even buiten Heerewaarden is een informatiecentrum voor de toeristen van dit land tussen Waal en Maas. Een oude vissersboot staat zinloos op een grasveld en in de netten zitten paardebloemen.

7.     Sint Andries
Tocht: 96 (7)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Het dorp Sint Andries bestaat uit 2 huizen en een grote fabriek in plastics. Maar het gaat natuurlijk om de verbinding tussen de Waal en de Maas. Bij de sluis zijn beide rivieren goed te zien. De schepen die geschut worden zijn vooral plezier boten. Het voormalige fort is dus echt niet meer nodig, maar heeft een lange geschiedenis, die begon in de 80-jarige oorlog. De Spanjaarden bouwden hier een strategisch belangrijk fort in een sterrenmotief, maar de muiten soldaten uit Duitsland en Wallonië verkochten het aan de Staten van Holland. Ook de Fransen vonden een eeuw later wel een belangrijke plek. In de loop der jaren was het steeds meer in verval geraakt en in 18 werd het opnieuw opgebouwd. Dat fort ligt er nog en is gedeeltelijk gerestaureerd en voor een deel overwoekerd. Er zijn plannen om het verder op te bouwen.
Op de dijk staat het gebarsten hoofd van een engelse soldaat. Oud-strijders wilden een herbegrafenis voor hun gevallen kameraden, die hier sneuvelden of gewond raakten. Dat kon niet meer, maar het beeld is er gekomen
8.     Moordhuizen
Tocht: 96 (8)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


De weg naar Moordhuizen loopt over de Maasdijk en passeert een gemaal. Op een rood bord staat een uitspraak van H.F. Fijnje “Wie geestig werkt en denkt en tracht, dien helpt natuur met hare kracht” Het bijzondere is, dat deze wijze gedachte uit 1845 dateert. Achter het dijkhuis “De volle maan” rijdt een meisje paard in een hiervoor bestemde bak rond een roze skippybal. Bij de splitsing wacht een yogacentrum op gasten. Men kan er ook voor familieopstellingen terecht. Er is zelfs een aparte parkeerplaats voor VIP-ers. Aan de houten muur van de schuur hangen oude wasteilen met planten schilderachtig mooi te wezen en wat verderop heeft de bewoner een rood-wit bord gestolen die aangeeft dat het nog 150 meter is van een benzinepomp van Siebengewalt. Voor de deur staat een oldtimer te wachten op zijn eigenaar of op een bruidspaar
9.     Moleneind (G)
Tocht: 96 (9)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Aan de dijk ligt een mooi opgeknapt dijkhuisje met witte muren en een rieten dak. De standaardmolen van Moleneind staat trots de wacht te houden aan de rond van de uiterwaarden van de Maas. Het is druk op het terras, waar fietsers even de benen strekken en zich laven aan ijsjes of fris. Natuurlijk is er pasgemalen meel te koop uit de molen. De molen wordt omgeven door een paar voormalige boerderijen, die strak tegen de Maasdijk rusten. Vandaag is het hier een plaats om rustig het einde der tijden af te wachten.
10.     Alphen (Dreumel)
Tocht: 96 (10)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Vlak voor Alphen heeft een bewoner van een half afgebroken schuur een bijzondere tuin gemaakt met bloemen in oude drinkbakken, houten veilingkistjes, bietensnijmachines en wasteilen. De muren zijn begroeid met rode vetplantjes. Op de dijk, die tevens een vluchtplaats was bij hoog water, staat en karakteristieke dijkschuur met materialen om de dijk bij hoog water te versterken.
De bakker van Alphen is met vakantie, maar is gespecialiseerd in ambachtelijk brood en chocolade. Als hobby houdt de bakker vogels in ruime rennen. Twee ganzen met gele snavels verwachten van een stoppende fietser een lekker hapje. Het dorpje is maar bescheiden, maar telt wel twee kerken. De pastorie van de grootste kerk is te koop, omdat de laatste pastoor is vertrokken. Het is een pand met heel veel kamers en kost iets minder dan € 800.000.
Op het pleintje bij de bushalte staat een monument ter herinnering aan de evacuatie in 1995, toen het water angstig hoog tegen de dijk stond. Per straat is aangegeven hoeveel meter het water boven NAP stond. Bij de Peperstraat viel het nog mee met 5.00 meter, maar aan de Greffelingsedijk was het penibel met 8 meter en 95 centimeter. Vandaag staat de waterstand op 72 centimeter.
11.     Greffeling
Tocht: 96 (11)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Greffeling is gebouw aan twee straten, waarvan de bovenste de dijk langs de Maas is.Hier staan nog een paar dijkhuizen, die niet zijn opgeknapt en wachten op kopers, die rust zoeken. Een bewoner heeft gekozen voor een tegel met koe naast de voordeur. Beneden aan de dijk worden kersen geteeld onder een constructie van buizen en netten om de spreeuwen voor te zijn. In de zijarm van de rivier liggen twee woonboten vrij te wezen en in een mooie tuin achter een voormalige boerderij ligt een poes te zonnen in een plantenbak, die ooit wasteil was.
12.     Nieuwe Schans
Tocht: 96 (12)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Op de hoek bij de splitsing naar het veer staat het witte eetcafé “Het Anker”. Dat anker heeft vast te maken met de afgedamde rivierarm waar een klein haventje ligt voor plezierboten en een caravanpark. Het oude veerhuis ligt er nog wel en was ooit ook nog een hotel. Bij Nieuwe Schans ligt een gemaal in groot verval. De afwateringssluizen ligger er nog beschaafd bij, maar het gemaal zelf is verworden tot een bijzondere ruïne. Het is te hopen, dat het zo op de monumentenlijst mag komen.
13.     Beneden-Leeuwen
Tocht: 96 (13)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Op weg naar Beneden-Leeuwen staat midden in het weidse land tussen Maas en Waal een paal, waarvan de makers de worden “schandpaal” in het hout hebben gekerfd en ook nog een tekst over de dood. Het gaat om een zelfgemaakt gedenkteken als overwinning van de jarenlange stijd tegen het plan om dit land op te offeren aan zandwinning. Het is een symbool, dat de hardnekkige stijd tegen instanties, politiek en bureaucratie toch kan lonen. Het duurde 17 jaar maar op 19 februari 2003 gaven de provinciale staten van Gelderland zich gewonnen.
Dat er bij de bevrijding van Beneden-Leeuwen in 1944 hard is gevochten blijkt uit de nog steeds aanwezige kogelgaten in de muur van de kerk. Dat is lang gelden en het nieuwe dorpsplein is dit jaar opgeluisterd door een nieuwe ijszaak, waarbij een reclamevrouw op een auto je lust in ijs weet op te roepen. Het centrum bezit twee mooie historische villa’s en verder heeft Beneden-Leeuwen een mooie stellingmolen en een tuinzaak, waar je restanten van afgebroken kerken kan kopen voor in je eigen landgoed.

14.     Ooij (Tiel)
Tocht: 96 (14)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


De Willem Alexanderbrug verbindt de beide oevers van de rivier de Waal. Plaatselijke bestuurders wilden zo het Land van Maas en Waal uit haar isolement halen en opstuwen in de vaart der volkeren. Ook zou de werkgelegenheid van Tiel een graantje meepikken. De aansluitende verbindingswegen richting zuiden zijn er echter nooit gekomen en automobilisten vonden de tol te duur. Uiteindelijk is deze brug, die liep van “niets naar nergens” door het rijk overgenomen. Het is er niet druk en het uitzicht over de rivier en de schepen is overweldigend.
De aanleg van de brug heeft het buurtschap Ooij zwaar verstoord. De resterende huizen liggen langs het taluud van de brug en verkeer zoemt hoog boven hun hoofden. Een jongen probeert met zijn brommer zonder knalpot uit en wint het van de snelweg.
15.     Den Akker
Tocht: 96 (15)
Bezocht op: 3 augustus 2009
Provincie: Gelderland


Omdat de Waaldijk hier dood loopt tegen de monding van het Amsterdam-Rijkkanaal is er bijn geen verkeer op de dijk. In de verte ligt een steenfabriek Schipperswaard. De eigenaar Wienerberger heeft zijn naambord op een gemetseld stapeltje bakstenen geplaatst. Drie witte boerderijen onder aan de dijk geven dit plekje het beeld alsof er eigenlijk in al die jaren niets is veranderd.