Tocht 92 - De Tielerwaard en de plaats waar de dijk bijna brak
Datum:
10 Juni 2009
Weersomstandigheden:
Half tot licht bewolkt
Temperatuur 17 graden
Wind: West 3



Reisgegevens:
IJsselstein – Houten met de fiets
Houten – Geldermalsen met de trein
De tocht: Geldermalsen - Tiel
Tiel – Houten met de trein
Houten - IJsselstein met de fiets

Afstand:
IJsselstein - Houten vv 28 km
Geldermalsen – Tiel 78 km
Totaal 106 km
Aantal plaatsen:  17
 
1.     Deil
Tocht: 92 (1)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Deil ligt aan de Linge en heeft de schoonheid van langgeleden. Er zijn kersen te koop en de assistent van de naastgelegen dierenarts haalt een schaaltje voor bij de koffie. Het naambordje van de familie Schaap op nummer 22 is zeer treffend. De huizen bij de kerk staan dicht tegen elkaar. Een vrouw lapt de ramen van de voormalige pastorie “Kerkenstein”. De zijstraten naar de dijk heten hier Dorpsstoep en Pastoriestoep. Het cafe Klaverblad is gesloten en alleen toegankelijk voor mensen van boven de 16. Aan de overkant is het voormalige gemeentehuis, waar je nu door een statige deur naar de kapper kan met uitzicht op de Linge. Alleen al voor dit uitzicht zou je elke week gaan. Bij Jachtwerf Rijnsoever laat een vrouw haar hond uit en veroorzaakt zo een kleine verkeersopstopping.

2.     Enspijk
Tocht: 92 (2)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Van Deil naar Enspijk kan je via de Appeldijk. Aan deze dijk staat molen “De Vlinder”. Een bewoonster woont al 46 jaar aan de dijk, maar weet niet de achtergrond van deze bijzondere naam. Ze kwam ooit uit Brabant om in de buurt van haar zus te wonen en haar dochter woont twee huizen verderop. Het huis wordt in vakantieperiodes verhuurd aan rustzoekers. Ze heeft er geen last van. Het pleintje bij de kerk van Enspijk ademt rust en tevredenheid uit. De dorpspomp is geschonken door de vereniging die jaarlijks het Elf-dorpenspel organiseert. Volgen een man op een fiets gaat het hierbij om de sterkste man en het beste volleybalteam. Hij doet in ieder geval nooit mee. De huizen aan de Lingedijk staan dicht bij elkaar en vormen een schril contrast met het doorrazende verkeer van de A2 in de verte.

3.     Tuil
Tocht: 92 (3)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Vanaf de dijk is er een fraai uitzicht op de stad Zaltbommel en de Nijhofbrug. Het is net speelkwartier en geluid van opgewonden kinderstemmen vult het kleine pleintje met de ronde cirkel van straatklinkers. De oude school is nu buurthuis. Op de grijze steen in de muur werd de school in 1859 gebouw en de kosten werden gedekt vanuit de Vicarie goederen van Tuil. Deze goederen waren ook goed voor de bouw van de grote pastorie in 1863. Rondom de kerk liggen verspeid een aantal oude boerderijen, die hier droog bleven bij overstromingen van de rivier.
4.     Waardenburg
Tocht: 92 (4)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Het witte kerkje van Waardenburg is voor de automobilisten in een flits te zien als de van of naar de Nijhofbrug razen. De kerk is goed verstopt achter de geluidsschermen. Maar ondanks dit verkeersgeweld is deze plek een oase van rust, alles ingeklemd tussen de snelweg, de rivierdijk en een spoorbaan. In het laantje met hoge bomen heeft een kapitaalkrachtige eigenaar een mooi huis laten bouwen. Naast het kerkje verrijst een kerkelijk centrum in een oude dorpsschool en de oude pastorie steekt wit af tegen de hoge bomen. Na de spoorwegovergang strekken de brede uiterwaarden en is de oude rivierarm begroeid met de stompen van geknotte wilgen. De molen en het kasteel liggen tegen de dijk aan geplakt. Bij het kasteel wordt de laatste hand aan de restauratie gelegd. De nieuwe bestemming blijft nog even een verrassing.
5.     Neerijnen
Tocht: 92 (5)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


De dijk bij het kasteelbos is alleen toegankelijk voor fietsers en wandelaars. In het hart van Neerijnen geeft het gele kerkje een bijzonder contrast tegen de oude hoge bomen. Het kasteel is gemeentehuis geworden en twee ambtenaren bespreken in hun pauze hun vakantieplannen. De bode actualiseert het aankondigingbord. De verkiezingslijst voor het Europees parlement is niet meer nodig en wordt vervangen door de aanvraag van mevrouw G van Aart-Satter om een schapenhouderij te mogen beginnen. De poster van het Orkest van de luchtmacht mag nog even blijven hangen. Ze geven over een week een concert op het dorpsplein en de bode is al gaan luisteren in Asperen. Erg mooi, als je ervan houdt, zeker omdat er ook nog bij gezongen wordt. De kasteeltuin is de afgelopen jaren weer in ere hersteld en de bogen wachten op de bloei van de rozen. Een moeder laat haar dochtertje genieten van een kip met kuikentjes. Joseph van de Berg woont nog steeds in een schuur van een menslievende bewoner achter de kerk. Op het hoogtepunt van zijn loopbaan als poppenspeler krijg hij een visioen en bekeerde zich tot het Grieks-orthodoxe geloof. Hij liet alles achter zich en ging in de fietsenstalling van Neerijnen wonen. De bevolking accepteerde zijn wat afwijkende inzichten en hielp hem aan een betere behuizing. Hij is vandaag niet thuis, maar alles straalt een grootse vorm van soberheid en ingetogenheid uit. Het cafe op de dijk heeft een mooi uitzicht op de Waal en is te koop.
6.     Opijnen
Tocht: 92 (6)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Ook Opijnen heeft zijn cafe aan de dijk. Je kunt er zelf wat eten. Opijnen heeft de afgelopen jaren nieuwbouw gehad en het laatste project was vooral bedoeld voor mensen, die een landhuis wilden. De bijbehorende tuinen zijn echter wat klein uitgevallen. In de voortuin van een huis bij de kerk staat grote witte beelden uit een romantisch verleden. Naast de kerk is een begraafplaats met naast een mooie boom met rood blad ook de laatste rustplaats van een bemanning van een in 1943 neergestort vliegtuig. Onlang hebben Amerikanen de bevolking bedankt voor hun jarenlange goede zorgen voor de graven. Bij het kruispunt voorbij de kerk staat een stellage waar de paarden in vastgezet werden, als ze van nieuwe hoefijzers werden voorzien. Het is een schenking van smederij van Heun.
7.     Snelleveld
Tocht: 92 (7)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


In het dunbevolkte deel van de Tielerwaard liggen op een kleine verhoging in het land een paar voormalige boerderijen bij elkaar. De grote boerderij is nu iets in de transport en een andere doet in paarden. Drie witte exemplaren zijn nu de rustige woonplekken van mensen van elders.

8.     Mark
Tocht: 92 (8)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Mark is bijna weggedrukt door de voortrazende snelweg van Rotterdam naar Nijmegen. Hier en daar nog een boerderij of woonhuis. Op de hoek het wegrestaurant Den Tol, geel met rood-groene luiken en een rieten dak.
9.     Meteren
Tocht: 92 (9)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Aan de rand van Meteren staan een paar boerderijen met een voor deze streek zo karakteristieke achterkant met een overhellend dak en een luik, waar vroeger het hooi in opgestoken werd.
De kerk van Meteren staat in de steigers en de pastorie is te koop. In het kleine huisje naast de kerk is de psychologenpraktijk van de heer Brouwer gevestigd. Voor de kerk staat het busje van de aannemer de koninklijke firma Woudenberg met als missie: “ Bouwen tussen heden en verleden”.

10.     Esch (G)
Tocht: 92 (10)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Het is rustig op het driehoekige dorpspleintje van Esch. De dorpspomp geeft nog echt drinkbaar water, maar je moet wel even goed doorpompen, maar dat mag ook wel met een pomp uit 1777.
Esch is een dorp zoals dorpen eigenlijk moeten zijn. Er is een kerk, waarvan de kerkgangers langzaam vergrijzen. Er is een dorpshuis in de voormalige pastorie, er is een school met nog net genoeg leerlingenen en er is een actieve Oranjevereniging. Gelukkig is er ook nog een ouderwets goede slager, een ijsbaan en een voetbal veld. Om het dorp leefbaar te houden is er een uitbreidingsplan gemaakt, waardoor het aantal bewoners in tien jaar zal verdubbelen. De man bij het hek met zijn grote vrolijke Berner Zennenhond is hier minder enthousiast over. Hij is geboren en getogen in Esch. Als kleine jongen zag hij tijdens het bessen plukken rookpluimen uit het rietendak van zijn ouderlijk huis komen. Het bleek een hooibrand te zijn en kort daarna sloegen de vlammen uit het dak. Er was niemand thuis en de brandweer kon weinig uitrichten. Het was 1981 en het huis brandde af. Het huidige huis is op de zelfde plaats gebouwd en achter het huis is nog een peren- en pruimenboomgaard. De bewoner houdt dit erfgoed van zijn vader in ere, al werkt hij zelf op een bank.
11.     Heesselt
Tocht: 92 (11)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


De toren van Heesselt lijkt wat scheef te staan, maar de bewoners heeft er tot nu toe nog niet op gelet. Hij woont pas een jaar in zijn nieuwe huis bij de kerk. Rondom de kerk liggen verspreid een paar oude boerderijen en aan de dijk staat een groot beeld van een koe op een steiger. De dijk vlak voor Heeselt was ooit wereldnieuws, toen in 1995 hier de dijk bij het uitzonderlijk hoge water van de Waal dreigde door te breken. De bewoners werden in alle ijl geëvacueerd en met zandzakken werd een ramp voorkomen. Inmiddels heeft een dijkverhoging het achterland veiliger gemaakt.

12.     Varik
Tocht: 92 (12)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Aan de dijk bij de molen en het veer over de Waal staat een oude kerktoren, wat vergeten bij een paar huizen. In Varik zelf is nog een kerk en een naastgelegen school, die geen school meer is. Voor het raam staan twee schilderwerken van kinderen voor moederdag. Aan een boom hangt een gele speelbal en aan de overkant staat een cafetaria met de creatieve naam ”Andersnogiets”. Het is vast de naam van de vorige eigenaar, want er zitten nu Chinese mensen is. Een jeugdige oma past vandaag op haar kleinkinderen en heeft afgelopen Pinksteren met veel succes de fietsvierdaagse van Kerk-Avezaat georganiseerd.
13.     Hattelaar
Tocht: 92 (13)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


In de boomgaard aan de Uilenburgweg zijn kersen te koop. Het gaat om het ras “Burlat”, een stevige, lekkere vroege kers. De spreeuwen zullen straks verjaard worden door een apparaat, dat het geluid van vogels in doodsangst laat horen, die aangevallen worden door en buizerd. De oogst is dit jaar minder dan het vorig jaar, omdat na een koud voorjaar en een warme maand april de groei te snel ging. In Hattelaar hangen groene netten aan hoge stellages om de vogels weg te houden van de kersen uit de hoogstam bomen.
14.     Ophemert
Tocht: 92 (14)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Aan de grens van Ophemert staat een boerderij “De Johannahof” met aan de overkant een huis met een mooie deur met het opschrift Abdij 1895. In het centrum staat de kerk in een jasjes, hij wordt gerenoveerd. Een groot oud huis heeft een indrukwekkende vijverpartij en in het restaurant aan de dijk vertellen etende vriendinnen elkaar hun zielenleven. Bij de kerk zijn ook vogelhuisjes te koop in zulke felle kleuren, dat de vogels wel even zullen twijfelen alvorens er te willen broeden. Van het kleine oefenlokaal van Harmonie werd in 1953 de eerste steen gelegd door Johan van Arkel, die sinds de oprichting in 1907 trouw lid van Euphonia was geweest. Het kasteel is eigen verboden terrein, maar te mooi om niet te bekijken. De gang naar de keldergewelven wordt gerestaureerd twee stenen beelden boven de ingang zien toe op de werklui. De barones laat haar hond uit, die niet wil luisteren.
15.     Zennewijnen
Tocht: 92 (15)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Er is een camping in Zennewijnen, waar een varken op een bord iedereen welkom heet. Een oude rode tractor roept bij de bezoekers veel nostalgie op en de overbuurvrouw verkoopt boeddhabeelden. Bij boerderij De Hoefslag bloeien de rozen.
16.     Passewaaij
Tocht: 92 (16)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


In de uiterwaard verijst een steenfabriek. Een kraan schept de klei in een vrachtwagen. Onder aan de dijk staan voormalig boerderijen en verderop staat een rijtje huizen aan elkaar, vast gebouw voor de arbeiders van de steenfabriek. Tiel heeft de naam van dit buurtschap geleend voor een nieuwbouwwijk en een station.

17.     Tiel
Tocht: 92 (17)
Bezocht op: 10 juni 2009
Provincie: Gelderland


Tiel heeft veel te lijden gehad van het oorlogsgeweld. Het is een stad met een lange geschiedenis, maar met veel gaten in het stadspatroon en her en der nieuwe huizen en gebouwen. Uit elke periode van de geschiedenis is wel wat te vinden. De heren huizen aan het restant van de singel, een stukje stadsmuur waar nu jongeren hun ontmoetingsplek hebben, het gemeentehuis dat ooit Ambtmanshuis was met een oud park, de oude grote Sint Maartenskerk, het nieuwe theater, een mooie rode deur uit 1623, straten met arbeidershuizen, de stadspoort en het Flipjemuseum. Van de voormalige jamfabriek De Betuwe rest slecht de toegangspoort en de directeurswoning. Allemaal verleden tijd, alleen het symbool van Tielse Flip overleefde alle veranderingen. Op een wit huis daalt hij met een parachute naar de aarde en in het museum kan je nog jam van hem kopen.