Tocht 91 - Daar waar Rijn en IJssel zich splitsen
Datum:
01 Juni 2009
Weersomstandigheden:
Onbewolkt in de ochtend en wat regen in de middag
Temperatuur 25 graden
Wind: Noord 4




Reisgegevens:
IJsselstein – Utrecht met de fiets
Utrecht – Arnhem met de trein
De tocht: Arnhem - Dieren
Dieren – Utrecht met de trein
Utrecht - IJsselstein met de fiets
Afstand:
IJsselstein - Utrecht vv 28 km
Arnhem – Dieren 80 km
Totaal 108 km
Aantal plaatsen:  17
 
1.     Westervoort
Tocht: 91 (1)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Hele generaties moesten de plaatsnaam Westervoort leren, omdat hier de Rijn en de IJssel zich splitsten. Even buiten het dorp wordt de laatste hand gelegd aan een dijkverzwaring. De kerk staat aan de Dorpsstraat naast het Paalmanshuis, een mooi gerestaureerde boerderij. Op de hoek staat het witte Hollywood, een cafe met terras. Tegenover Hollywood ligt het politiebureau, dat vast eens het gemeentehuis was. Het kleine klokkenstel op het dak speelt “Yesterday” en vertelt het verhaal, van de tijd, dat Westervoort nog een klein dorp was aan de IJsseldijk, zonder nieuwbouw.
2.     Nieuwgraaf
Tocht: 91 (2)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Nieuwgraaf veranderde in een industrieterrein, waar de hoge schoorsteen van de AVB de omgeving domineert. Hier wordt het afval verbrand en teruggebracht tot een rookpluim boven de IJssel. Voor de vrachtwagens, die het afval komen brengen, is een apart parkeerterrein aangelegd. Vandaag, 2e Pinkersdag, staat er nog één vergeten wagen van de firma Dusseldorp. Het is er stil en het er naar bloeiende liguster. Over de dijk rijden de fietsers met het uitzicht op de Veluwerand
3.     Lathum
Tocht: 91 (3)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Lathum ligt geklemd tegen de dijk van de IJssel. Op de twee muurtjes van het toegangshek naar het kerkhof staan kleine ijzere vlinders. Er is vandaag geen dienst in de kerk. Een man staat op een ladder in de deur en repareert iets. Zijn dochtertje speelt tussen de graven. Aan de overkant verkoopt een bewoner grote zelf gemaakte plantenpotten. Er staan geen bordjes in Lathum voor bedevaartgangers van het boek van Jan Siebeling “Knielen in een bed violen`. Volgens de man op leeftijd valt het aantal bezoekers wel mee. Hij kende de familie Siebeling nog goed. Ze hadden even buiten het dorp een boerderij. Eén van de zonen nam het bedrijf over en bouwde het uit. Nederland werd voor hem echter te klein en hij emigreerde via Canada en naar de Verenigde Staten. Daar bouwde hij een bedrijf op van meer dan 1000 koeien en er werken nu 6 man, alleen al om te melken. Regelmatig is hij terug in het dorp, om zijn familie te bezoeken, maar bij de begrafenis van zijn zwager dit jaar was hij niet aanwezig. Zelf was de vertellerj niet zo succesvol als boer en kwam als knecht in dienst bij de familie om later in een melkfabriek te gaan werken, maar ook die is er niet meer. Aan de andere kant van de rondweg bij de Koeweg staat het Huis te Lathum verscholen tussen de hoge bomen.
4.     Bahr
Tocht: 91 (4)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Bahr bestaat uit een straat, die dwars door het vlakke land van de Liemers richting Duiven loopt. Toch is het er vandaag zeer druk met fietsers op het speciaal aangelegde fietspad. Ze gaan allemaal richting Rhederlaag en aangelegde recreatieplas met alle voorzieningen. Er is zelfs een naaktstrand voor de liefhebbers.

5.     De Eng
Tocht: 91 (5)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


De Eng ligt even buiten Duiven en wordt bijna opgeslokt door het industriegebied, dat langs de A12 richting Duitsland wordt gebouwd. Daar torent een Van Der Valk hotel hoog boven het landschap uit en wacht een vrachtauto met platgewalste autowrakken op het uitladen. Bij de Engseweg verandert het landschap. Er staat een bord, dat waarschuwt voor overstekend vee en bij boerderij Mariënboom wordt nog echt geboerd. Twee meisjes drukken hun neuzen dicht voor de geur van de voederkuil. Aan de voormalige boerderij De Engkamp is te zien, dat het land hier wat hoger lag en bij overstromingen droog kon blijven.
6.     Duiven
Tocht: 91 (6)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Het centrum van Duiven is gemoderniseerd. Er si een nieuw winkelcentrum. Het voormalig gemeentehuis is nu een restaurant geworden en het nieuwe bestuurscentrum is helemaal van deze tijd. Langs de weg richting Zevenaar staat een mooi herenhuis als contrast. De kerk is nog veel ouder. Al 20 eeuwen geleden woonden hier mensen op de Duivense Woerd en al in 838 werd melding gemaakt van een Frankisch Herenhof. De kerk zelf is uit de 12e eeuw, maar daarvan zijn allleen de tufstenen van de toren nog over. De rest werd er in de 15e eeuw gothisch aangebouwd en in 1910 nog eens neogothisch uitgebreid. De vrienden van de Sint Remigiuskerk waken over deze kerk in Duiven.
7.     Loo (Duiven)
Tocht: 91 (7)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Langs de Loostraat staan verspreid huizen achter hun toegangspoorten. Bij het huis met de naam Anna spelen twee kinderen met grote plastic springballen. Aan de ovekant zijn allerleii soorten vissen te koop, maar je moet zelf wel een emmer met een deksel meenemen. Op de splitsing staan grote katrollen met rode buizen als een geslaagd kunstwerk. Bij de dijk is een wijds uitzicht op de uiterwaarde van het Pannerdens Kanaal. Aan het meertje, waai genoemd, is te zien dat hier ooit de dijk is doorgebroken en dat klopt volgens het informatiebord. Op 13 januari om 12.00 uur ´s middag brak de dijk bij Loo. Alle mensen uit de omgeving, die konden werken hadden met mestplaggen geprobeerd de dijk te versterken. Maar het water afkomstig uit het tegen de dijk gekruide ijs was te machtig. De noodklokken werden geluid en men probeerde te redden wat er nog te redden was. Of de naam van de Lijkstraat hier mee te maken heeft is niet duidelijk.
In de uiterwaard bijna tegen de rivier staat de Havezate Loowaerd, waar men werkt aan de restauratie. Het familiewapen is al klaar en de toren ziet er stevig uit. Achter de boerderij naast de havezate probeert men de oude bakplaats te herstellen. De rivier stroomt rustig verder. Die heeft opkomst en verval van dicht bij meegemaakt.
8.     Groessen
Tocht: 91 (8)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Lang geleden kon men in Groessen op twee plaatsen meel laten malen. Bij de maalderij, waar een klein kruidenierswinkeltje aan was verbonden en bij de molen zonder wieken op het hoge stukje land aan de rand van het dorp. Daar hoorde een bakkerij bij.
De voormalige knecht van de maalderij, Berendse, woont nog steeds aan de overkant, maar wil graag aangezien worden voor de laatste eigenaar.
Aan het raam van de pastorie van de ruim uitgevallen kerk wordt een oproep gedaan om juist in deze tijd priester te worden. Daar hebben de wandelaars, die aan de overkant van de weg hun laatste meters afleggen geen boodschap aan. Zij maken hun kilometers ter voorbereiding van de vierdaagse van Nijmegen. Vandaag waren dat er 30, vertrokken om 7 uur in de ochtend en genietend van de grote rust en het uitzicht vanaf de dijken. Een vrouw klacht zachtjes over de pijnlijke knieën.
9.     Ooij (Zevenaar)
Tocht: 91 (9)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Vlak voor Ooij duikt de Betuwelijn voor een stukje onder de grond. In Ooij zelf heeft de schutterij E.M.M. (Eendracht Maakt Macht) in 1999 een nieuw gebouw geopend. De schutterij stamt al van 1834 en men metselde toen een fles met oorkonde in het gebouw, alles overgoten met de jenever van de weduwe Willenhorst. Het gebouw was weliswaar van hout, maar goed genoeg om vlak na de oorlog onderdak te bieden aan een aantal dakloze gezinnen.
In het voormalige waterleidingsstation oefent nu de fanfare Crecendo uit Ooij. De bewoners van de grote boerderij uit 1877 waren vast lid van de schutterij en het muziekcorps. Bovendien is er in Ooij nog een tuincentrum met veel mooie bloemen en planten.
10.     Oud Zevenaar
Tocht: 91 (10)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Onder aan de dijk liggen de indrukwekkende overblijfsels van een oude pannenfabriek. Alles is in dezelfde staat gebleven als in de tijd toen de laatste pan de oven verliet. Alleen de hoge fabriekspijp is opnieuw opgebouwd en van stevige ijzeren banden voorzien. De droogrekken staan netjes in het gelid en het treintje, dat de klei vervoerde staat nu klaar voor de een ritje met toeristen. De machinist van het treintje werkte zelf nooit de deze fabriek, hij had beter werk als stoffeerder, schoon en dankbaar werk. Er loopt een dijk om de kerk en vanaf deze dijk is er een wijds uitzicht over het Rijndal en de heuvels richting Duitsland. Tegen de muur van de kerk kan men vandaag blikgooien, tenminste als je lid bent van de familie Aries werkzaam in de natuursteen. Het is vandaag de jaarlijkse familiedag en er zijn 35 familieleden op weg naar deze plek. Ze gaan via een puzzeltocht met opdrachten, zoals het dragen van bekertjes water op een plankje over hindernissen. De dag ligt altijd vast, 2e Pinksterdag en iedereen zet hem gelijk in de agenda. Zo komen meerdere generaties elkaar elk jaar weer tegen en iedereen vindt het de moeite waard. En natuurlijk wordt de dag zeer Hollands afgesloten met de barberque. Volgend jaar neemt een andere familietak de organisatie van de dag op zich en is er een andere locatie.
In de verte trekken donkere wolken zich samen.
11.     Zevenaar
Tocht: 91 (11)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Aan de drukke winkelstraten en het volle marktplein is te zien, dat Zevenaar een streekfunctie heeft. Het straatje achter de kerk is stil. Achter een muur en gesloten hekken is de omtrek van een landhuis te zien tussen de hoge bomen. Een vrouw geeft een aanwijzing over een mogelijke ingang aan de andere kant. Het is zoeken, niets is aangegeven, wel dat het een vogelgebied is. Het onkruid tussen de fruitbomen staat metershoog In een oude loods staan landbouwwerktuigen te vergaan. Bij de ingang van het bos staat een soort toren overwoekerd door klimop. Een oude eg is overgroeid door fluitenkruid. Een eenzame vrouw stap van haar fiets en vraagt wat ik hier te zoeken heb. Het is hier verboden. Het lijkt me sterk want nergens staan borden. Maar ze heeft recht van spreken, want ze woont in een huis achter de door planten overgroeide binnenplaats. Er zijn plannen om alles op te knappen, maar er is gebrek aan geld. Wonen in de vergankelijk heeft echter ook zo zijn charme.
12.     Zweekhorst
Tocht: 91 (12)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Bij de splitsing ligt het compressorstation van de Gasunie. De hekken zijn hoog en niet voor niets. Deze locatie was lang het doelwit van een terroristische actiegroep RaRa. Aan de overkant is een nieuw complex van het futuristische pijpen, die even boven de grond uitkomen. Verder is Zweekhorst een weg met een paar huizen met een ruim uitzicht en een bedrijf, waar grote machines staan te wachten op werk.
13.     Giesbeek
Tocht: 91 (13)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Een brede beek is op weg naar het gemaal bij de IJssel. Alle straten van Giesbeek zijn vandaag afgesloten. Vandaag is immers de in deze streek bekende jaarlijkse markt. Het is nog wel druk, maar met de handel is het bijna gedaan. Een vrouw heeft in haar kraam nog wel een looplamp en een gewone lamp in de aanbieding. Haar buurvrouw heeft vlinderdassen in de aanbieding. Als je aardig bent krijg je er zelfs één gratis, een zwarte met witte stippen. Een jongetje speelt onervaren op een orgel, die maar 10 euro moet opbrengen en bij de molen met de versierde wieken worden tegeltjes met originele spreuken aan gebieden: “Het beste paard van stal moet je niet in de bek kijken”. Het is druk op het terras van het plaatselijke cafetaria en twee buitenlands ogende muzikanten spelen een zigeunersfeer de straat in. Een meisje zwijmelt tussen een verzameling knuffels. Op de dijk is een oude rode tractor de publiekstrekker. De eerste bezoekers keren moe en overladen Giesbeek de rug toe.
14.     Bingerden
Tocht: 91 (14)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Het landgoed is verboden te betreden en ook de tuinen zijn niet te bezichtigen. Het huis staat er historisch bij vergezeld door een antieke oldtimer. Een paar meter verderop ligt het voormalige gemeentehuis van Angerlo en aan de overkant kijkt een oude boerderij uit op de slingerende rivier de IJssel.
15.     Angerlo
Tocht: 91 (15)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Het voormalig gemeentehuis staat ver buiten het dorp. Op weg naar Angerlo ligt het landgoed Wiebergen, u een plek om te wonen en te leven voor mensen met een handicap. Dat Wielbergen slaat waarschijnlijk op een dijkdoorbraak lang geleden, toen hier in de buurt een wiel ontstond.Het landgoed stond al in 1378 in de geschriften. Op het terrein liggen de begraafplaatsen van de vier Brantsen, de adellijke familie die als laatste het landgoed in particulier bezit had. Voor Angerlo ontmoet men een ijzeren fietser met hoed, groots en stoer, een steun in de rug voor de vermoeide soortgenoot. Het dorpsplein van Angerlo oogt best gezellig. Een vader en zijn dochter zitten op de schommel, terwijl de moeder friet haalt bij het kleine cafetaria. De kerk lijkt een mengeling van oud en nieuw. Bij binnenkomst was er de kennismaking van het beeld van een fietser, eindelijk erkenning voor al het zweet en zadelpijn.
16.     Doesburg
Tocht: 91 (16)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Bij binnenkomst van Doesburg is duidelijk hoe groot het verval is tussen de Oude en de Nieuwe IJssel. Het stuw- en sluizencomplex is een creatie van Ing. Verloren Themaat Sr. Doesburg zelf is het voorbeeld van een verstold verleden, waar grote aantallen Duitsers hun pinksterdagen in bewondering komen slijten. Het monument bij de kerk vertelt het verhaal van de torens, die moesten vallen om te voorkomen, dat de geallieerden er uitkijkposten van maakten. Zo stortte het klokkenspel met donderend geraas naar beneden. Alleen een paar kleine klokken overleefden de val. In 1993 werd hier een vredesmonument geplaatst. De initiatiefnemer, Lo Cohen, kijkt met enige trots naar het monument, waarvan hij vond dat het er moest komen. Hij riep de hulp en de creativiteit van Jan Wolkers in om dit stuk van de geschiedenis zichtbaar te maken. De put met glazen deksel over de gebroken klok zeggen genoeg. Het feit, dat het opblazen van de kerktoren, de molen en de watertoren voor veel bewoners destijds een leuk uitstapje was vergeten we maar. Maar Doesburg heeft meer, dan alleen maar sfeer. Hier wordt in een zijstraat de lekkerste mosterd van Nederland gemaakt, de Doesburgse mosterd met het rood-groene etiket. Verder staat op de kerk een afdruk van een hand. Het verhaal gaat, dat bij een brand een man langs een touw naar beneden gleed en zijn verbrandde hand koelde in de kalk. En dan is daar de ronde steen, waarop ooit een draaikooi stond, waar hoeren en misdadigers voor het publiek te schande werden gezet. Rot fruit en speeksel konden onbeperkt op hen aangebracht worden. Rustiger lijkt de Sociëteit “De Harmonie”, een club voor de plaatselijke notabelen. Helaas had men verzuimd de vergunning te verlengen en moeten de heren nu in het geniep hun plastic tasjes met alcoholica het pand binnensmokkelen.
17.     Ellecom
Tocht: 91 (17)
Bezocht op: 1 juni 2009
Provincie: Gelderland


Ellecom ligt op de grens van de Veluwezoom en het dal van de IJssel. De kerk, een oude boerderij en wat herenhuizen staan op de rand. Voor de kerk getuigt een beeld van durf, een mensenhoofd wordt overwoekerd door planten en dieren. De huizen van Ellecom zijn bijna allemaal groot uitgevallen en hebben ruime tuinen.
Op 28 augustus 2013 werd Ellecom opnieuw aangedaan. Nu vanaf richting Arnhem. Achter de een toegangspoort ligt een groot wit landgoed in een parkachtige omgeving. het is nu een zeer lux hotel. Aan de buitenkant is niet te zien, dat hier ooit het opleidingskamp was van de nederlandse SS. Dat was tussen 1941 en 1943. Hier werd de SS-er volgestampt met de ideologie
van de naties. 139 Joodse mannen werden hier tewerk gesteld en gebruikt alls oefenmateriaal. Ze bouwden een sporthal, die er steeds staat. Drie overleefden Avegoor het niet.